Netwerkdag steekt gemeentestichters hart onder de riem
2010-04-30
Mislukken, fouten maken en toch niet bij de pakken neer gaan zitten. Oftewel: Failing Forward. Dat was het thema van een landelijke netwerkdag voor gemeentestichters op 20 maart in Amersfoort. Centraal stond wat er geleerd kan worden van gemeentestichting in Nederland in de afgelopen twintig jaar.- Jaargang 54
- nummer 9
Ruim 120 (aspirant-)kerkplanters kwamen bij elkaar om elkaar een hart onder de riem te steken, van elkaar te leren en zo met nieuw enthousiasme, elan en wijsheid terug te gaan naar dat moeilijke maar o zo boeiende werk.
Ronald van der Molen, Stefan Paas en Hans Esbach zorgden voor de toespraken. Na de lunch was er een forumbespreking onder leiding van EO-journalist Richard Groenenboom. Verder waren er vijf workshops en een drietal persoonlijke verhalen over nieuwe gemeentestichtingsprojecten die op een gegeven moment de deuren moesten sluiten.
Geen tips en technieken
Ronald van der Molen vroeg mij om te vertellen over gemeente De Hoeksteen, een Nederlands Gereformeerd project in Amsterdam-Noord. In dit gemeentestichtingsproject heb ik een leidinggevende rol gehad. Deze gemeente is gesticht in 1993. Precies tien jaar later werd de laatste dienst gehouden.
Het is mij nooit goed gelukt zicht te krijgen op de redenen waarom die gemeente dichtging. Ik heb het nooit als een ‘falen’ gezien, vandaar dat ik het woord ‘mislukt’ niet gebruik. Er zijn zeker fouten gemaakt, sommige dingen hadden anders en/of beter aangepakt kunnen worden. Maar ook met de kennis van nu weet ik niet zo goed wat we toen anders hadden kunnen doen, waardoor het project wel geslaagd zou zijn.
Maar het gaat niet om een geslaagd project. Dat was juist het punt van de dag. De 110 pioniers kwamen niet om tips en technieken op te doen die ervoor zorgen dat hun inspanningen zeker slagen. Het was juist een eerlijke, nuchtere, gelovige en vooral hoopvolle ontmoeting van mensen die Psalm 126:6 in hun hart wortel wilden laten schieten: ‘Wie in tranen op weg gaat, dragend de buidel met zaad, zal thuiskomen met gejuich, dragend de volle
schoven.’
Gezonder licht
Al nadenkend over wat ik van het project in Amsterdam-Noord heb geleerd (wat toch wel iets anders is dan ‘waarom’), kwamen er drie thema’s in me op.
Aan het begin van mijn ‘loopbaan’ in het kerkelijk werk, had ik het voorrecht een aantal mensen te leren kennen die met pensioen ging na een heel leven bouwen aan het Koninkrijk van God in (zeer) moeilijke omstandigheden. Ik zal nooit vergeten dat één van hen op het afscheidsfeest het volgende zei: ‘Toen ik met dit werk begon, vroeg ik God of Hij mij dertig jaar wilde geven. Hij gaf mij er achtendertig!’
Wat een les voor jonge en oudere Koninkrijkswerkers. Dat proces van ‘in tranen op weg gaan, en thuiskomen met gejuich’ heeft tijd nodig. Een langetermijnvisie is onontbeerlijk en plaatst de ‘uitkomsten’ van projecten in een veel gezonder licht dan dat van mislukken en slagen.
Sporen
Het tweede leerpunt durf ik niet met grote stelligheid te poneren, maar ik meen het wel waar te nemen: een kerkelijke gemeente gaat op haar voorganger(s) lijken. Als je observeert hoe een voorganger zijn of haar gemeente leidt, leert en inspireert, dan merk je dat dat een grote impact heeft op de gemeente. Zodanig dat belangrijke karaktereigenschappen van de voorganger(s) weerspiegeld worden en waarneembaar zijn in het wezen van de gemeente.
Dat kan ook niet anders. De persoon die ervoor geleerd heeft, die een visie heeft, die dagelijks bezig is met bezinning en onderwijs geven, die pastoraal een grote impact heeft in de levens van mensen, laat zijn sporen achter. Paulus wist dat hij niet alleen ‘Gods evangelie’ met de gemeenten die hij diende deelde, maar ook zijn ‘eigen leven’ (1 Tess. 2:9). Sterker nog, dat deed hij bewust.
Een zelfbewuste gemeentestichter of voorganger schrikt hiervan. En terecht. Maar het is goed om deze les ter harte te nemen, zodat je er rekening mee kunt houden. Dat schept ruimte om eerlijk te zijn over wie je bent, je sterke en zwakke kanten, teneinde op zoek te gaan naar de werkwijzen en mensen die nodig zijn om aan een gezonde gemeente te bouwen.
Vrijvechten
Het derde thema typeer ik als ‘koop een boot’. Wat ik daarmee probeer te zeggen, is dat een gemeentestichter altijd zichzelf tegenkomt. Dat betekent ook dat hij zich vrij moet vechten van de dingen die hem op een ongezonde manier binden.
Een voordeel van gemeentestichter zijn, is dat je daar ongetwijfeld vroeg of laat mee geconfronteerd gaat worden, maar dat vraagt dan wel dat je daar op een gezonde manier mee omgaat, in plaats van dat jij – en mogelijk je gemeente – eronderdoor gaat. Dat kan op verschillende gebieden nodig zijn: theologisch, kerkelijk, relationeel, persoonlijk.
Essentieel is dat de gemeentestichter weet wat het is om de (W)waarheid te kennen, en daardoor bevrijd te worden (Johannes 8:32). Voor mij vond dat een praktische toepassing in een bootje: van wal los komen en de omgeving vanaf het water anders gaan zien.
Hoopgevend
Gemeentestichting is, in de goede zin van het woord, in. Martijn Vellekoop publiceerde in zijn boek Ploeteren en Pionieren een onderzoek waarin hij kwam op driehonderd tot vijfhonderd ‘nieuwe gemeenten’ in de periode van 1990 tot 2008. Daarbij rekende hij splitsingen en nieuwe kerken als gevolg van conflicten niet mee, noch nieuwe migrantenkerken. Dat zijn er veel en dat aantal zal alleen maar in rap tempo toenemen.
Daarom was het bijzonder boeiend, leerzaam en hoopgevend om op deze netwerkdag aanwezig te mogen zijn en zoveel mensen bij elkaar te zien die nu al veel ervaring met gemeentestichting hebben opgedaan en die zo open en eerlijk het onderwerp ‘falen’ en ‘mislukken’ aan de orde durven te stellen. Er wordt beweerd dat eerlijk zijn over falen geen vanzelfsprekende benadering is in Nederland. ‘We hebben een schuld- of taboecultuur, waarin fouten worden afgestraft. Daarom vinden we het zo moeilijk er open over te praten’, aldus Ronald van der Molen. Deze netwerkdag bewijst het tegendeel van deze uitspraak, in ieder geval wat deze generatie gemeentestichters in Nederland betreft. Gelukkig maar.
Kijk op gemeentestichting.nl om meer te lezen over deze netwerkdag en gemeentestichting in het algemeen.
Daar kun je ook audio-bestanden van de plenaire vergaderingen beluisteren en downloaden.