Boekbespreking
1995-01-27
Startbijbel, vijfde uitgebreide druk.- Jaargang 39
- nummer 2
Uitgave Nederlands Bijbelgenootschap.
Haarlem, 524 pagina's, prijsf 44,95.
Bijbellezen met kinderen
De Startbijbel is geen kinderbijbel, zoals vaak gedacht wordt, maar een vertaling van de grondtekst van de Bijbel in eenvoudig nederlands, met de bedoeling, dat kinderen vanaf een jaar of tien deze Bijbel zelfstandig gaan lezen.
De eerste druk van de Startbijbel verscheen in 1989 en was vrij snel uitverkocht.
In de daarop volgende jaren verschenen in vlot tempo drie herdrukken van totaal 44.000 exemplaren. En nu, vijf jaar na de eerste uitgave, is de vijfde druk op de markt gekomen.
Bij de eerste druk schreef ik, dat het N.B.G. met de Startbijbel ingespeeld heeft op een behoefte, die al jarenlang gevoeld werd in het christelijk onderwijs, bij de catecheses en in de gezinnen.
Het feit, dat er in zo korte tijd zoveel verkocht is van deze Startbijbel' bevestigt, mijn uitspraak over de behoefte aan zulk een bijbeluitgave.
Nu het N.B.G. met een vijfde druk komt die aanmerkelijk is uitgebreid, neem ik nog eens de moeite de aandacht van ouders en opvoeders te vragen voor deze bijbelvertaling voor kinderen.
Prachtige uitgave
De 300 pagina's van de eerste vier drukken zijn in deze uitgave uitgebreid tot 524. Dat houdt in dat degenen, die bezig zijn met het vertalen van de grondtekst van de Bijbel in eenvoudig nederlands niet stil gezeten hebben in de laatste vijf jaren. In deze druk komen naast de gedeelten, die reeds in de vorige drukken stonden, meer hoofdstukken voor uit Deuteronomium, Jozua, Richteren, Ruth, 1 Samuël, Psalmen, Jesaja, Amos, Mattheus, Markus, Johannes, 1 Korinthe en Openbaring. Nieuw zijn de gedeelten uit Numeri, Hooglied, Klaagliederen, Jona, Maleachi, Galaten en Filippenzen.
Verderis er een keuze van 16 pagina's uit de apocrieve boeken van de Makkabeeën, de Wijsheid van Jezus Sirach en de Toevoeging van Daniël opgenomen. Het is een prachtige uitgave, gebonden in een harde band die tegen een stootje kan. De kleurenillustraties van Anjo Mutsaars, die op elke bladspiegel te vinden zijn, maken het boek aantrekkei ijk voor de doelgroep.
Bij vergelijken blijkt echter, dat de tekeningen en kleuren minder duidelijk zijn weergegeven dat in de eerste uitgave. Maar dat zal iemand, die het boek nu aanschaft, niet merken.
Voor een zeer redelijke prijs koopt men een mooi boek met een groot aantal vertaalde bijbelgedeeltes uit het Oude en Nieuwe Testament.
Goed te lezen door kinderen
Wie ervaring heeft met bijbellezen met kinderen uit de bovenbouw van de basisschool, weet dat de meeste kinderen uit deze leeftijdsgroep aan het begrijpend lezen van de Bijbel niet toekomen en dat een groot aantal van hen in het technisch lezen van de bijbeltekst blijft steken. De Bijbel in de N.B.G. vertaling blijkt voor kinderen een moeilijk te lezen boek te zijn.
De Startbijbel is door het eenvoudige nederlands veel beter toegankelijk voor kinderen. De lange samengestelde zinnen uit de grondtekst zijn opgedeeld in korte, goed leesbare zinnen. Er komen geen verouderde zinskonstrukties en formuleringen meer in voor. En de moeilijke begrippen zijn zoveel mogelijk vervangen door eenvoudige woorden of omschrijvingen.
In het algemeen gesproken zullen kinderen vanaf groep 6 van de basisschool geen moeite meer hebben met het technisch lezen van de tekst.
Daardoor kan het kind al zijn aandacht tijdens het lezen richten op het begrijpen.
Bovendien zijn in de nieuwe uitgave de gekozen gedeelten met elkaar verbonden door korte verklarende teksten, die de duidelijkheid ten goede komen. Omdat de hoofdstuk- en tekstindeling in de Startbijbel hetzelfde zijn als in de gangbare bijbelvertalingen, kan er aan tafel hardop uit voorgelezen worden door een kind, terwijl de ouders en eventuele andere kinderen meelezen in de gebruikelijke vertaling.
Het voorlezen bevordert de aandacht en de betrokkenheid van het kind bij wat het leest.
In geen enkele bijbelvertaling kunnen abstrakte begrippen en beeldspraak vermeden worden, zo ook niet in de Startbijbel. Daarom zal ook bij het gebruik van deze Bijbel ouders regelmatig uitleg moeten geven over iets wat het kind niet begrijpt. Maar juist zulke gesprekjes bieden de ouders een aanleiding om de blijde boodschap van God aan hun kind door te geven.
Enkele kritische noten
Naast deze pluspunten toch ook nog enkele kritische noten.
In de eerste plaats mis ik een verantwoording van de uitgever over de keuze van de vertaalde bijbelgedeelten.
Welke visie op de Bijbel vormt de achtergrond van de selektie? Waarom is er voorkeur gegeven aan gedeelten van de deuterocanonieke boeken boven de vele bijbelhoofdstukken, die zeker ook in aanmerking komen voor vertaling voor kinderen. Ben ik er ver naast als ik dit interpreteer als een uiting van de ontkenning van de inspiratie door de Heilige Geest van de canonieke boeken?
In de tweede plaats heb ik mij bij het doorlezen van de vertaalde gedeelten verschillende keren afgevraagd waarom op een bepaalde plaats de vertaling beëindigd werd, terwijl er voorhet juiste begrip van het fragment beter doorvertaald had kunnen worden.
Waarschijnlijk heeft dat te maken met het selektiekriterium, dat men gehanteerd heeft. Er is duidelijk getracht van de meeste bijbelboeken en van de verschillende stijlvormen, die in de Bijbel voorkomen een gedeelte te vertalen. Op zichzelf is het een loffelijk streven kinderen kennis te laten maken met de veelzijdigheid van de Bijbel, maarnaar mijn mening mag dat niet ten koste gaan van de boodschap van God. En dat gebeurt wel als een fragment voortijdig wordt afgebroken.
In de derde plaats zet ik een vraagteken bij de uitleg van enkele begrippen in het hoofdstuk 'Verklaring van moeilijke woorden' achter in het boek, met name bij de woorden Geest (door de vertaler in Gen. 1:2 weergegeven met 'stormwind') en Pasen en Pinksteren.
Bij de uitleg van deze woorden wordt helaas niet gesproken over de heilsfeiten en hun betekenis, zoals we die uit het Nieuwe Testament kennen.
Ook ben ik niet gelukkig met de volgende zin uit de Inleiding: "Door Zijn Zoon Jezus laat GOd zien, dat alle mensen zijn kinderen zijn". Hierin mis ik de tegenstelling tussen geloof en ongeloof, waarvan de bekende tekst Johannes 3:16 spreekt. En uit Johannes 1:12 weten we, dat slechts zij kinderen van God worden, die Jezus Christus aannemen en in Zijn Naam geloven.
Aanbevolen
Het lezen in deze Startbijbel kan voor kinderen vanaf ongeveer 10 jaar een goede start zijn voor het bijbel lezen en het gesprek daarover. Daarom beveel ik dit boek aan bij elke ouder en opvoeder.
Het mag eigenlijk niet ontbreken in een gezin met kinderen. De nadelige punten kunnen grotendeels opgevangen worden door samen met het kind deze Bijbel stukje voor stukje door te lezen en er veel over te praten.
Misschien is het een idee om na het eind van een fragment uit de Startbijbel het vervolg uit de N.B.G.- of Groot Nieuwsvertaling te lezen. Het kind hoort dan hoe het verder gaat en went tevens aan de taal van de gebruikelijke vertaling.
Ik hoop van harte, dat in elk gezin met kinderen dit boek een plaats krijgt bij de dagelijkse gezinsbijbellezing.
Zwolle, 26.9.'94
M. Vrijmoeth-de Jong