Gevoel en werkelijkheid
1995-02-24
Nu het CDA uit de regering is gebleven, is het overduidelijk dat het tijdperk van het christendom, in de zin van een 'christelijke natie' en een 'allerchristelijke vorst', voorbij is.- Jaargang 39
- nummer 4
Maar het christendom was wel een referentiekader in en voor onze maatschappij.
Het is dan ook niet verwonderlijk, dat mensen in onze cultuur op zoek zijn naar nieuwe kaders en inspiratiebronnen.
Een van de typische kenmerken is dat het bovennatuurlijke weer een rol gaat spelen, nadat het eerder als niet-te-bewijzen-door-de wetenschap afgedaan was.
Paranormaal
Het is toch werkelijk heel opmerkelijk, dat ook in de wetenschap er een toenemend besef is voor paranormale verschijnselen. Een gebied waar dit sterk naar voren komt is de geneeskunde.
Naast de reguliere 'wetenschappelijke' tak is er ook een groot alternatief circuit. En het zijn niet langer gescheiden werelden. Ik heb een huisarts gehad, die tussen zijn medische boeken ook Yoga literatuur had staan; en hij gebruikte dat ook! Evenmin is het uitzondering wanneer een arts homeopathische middelen voorschrijft.
(Ik zeg nu niet of dit slecht is, hoewel ik dat deel van de homeopathie, waar ze verbonden met allerlei astrologische denkbeelden, uit mijn huis zou willen houden.) Ik geloof, dat we de invloed van het paranormale niet moeten onderschatten.
In bijna elk huis aan huis blad vind je wel advertenties voor acupunctuur, voetreflexie, chakra oefeningen, strijkers.
In de meeste bibliotheken speur je bij de infostand tevergeefs naar enig kerkelijk materiaal, terwijl 'zelfbewustzijns' cursussen en Yoga en ander spul er in overvloed is. En de healings door Jomanda zijn publiekstrekkers.
Dat is typerend voor de jaren negentig! In het vorige decennium gebeurde dit niet op een dergelijke schaal. We kunnen hier gerust spreken van een PR doorbraak. Het heeft het nivo van publiek aanvaardbaarheid bereikt.
Gevoel
Wie denkt, dat dit buiten de kerk blijft, vergist zich. Er heeft zich wat dat betreft een enorme 'verschuivinq voorgedaan, speciaal bij de generatie die na 1967 is geboren 1. Niet alleen in de grote kerken, maar ook bij de kleine reformatorische en evangelische gemeenten tref je een openheid in voor het paranormale aan.
En ook op een breder terrein geldt dat er een verschuiving heeft plaatsgevonden.
Als je mensen vraagt wat hun redenen zijn voor hun bepaalde mening of hun gedrag, dan merk je hoezeer daar 'mijn gevoel' beslissend is.
Niet wat objectief en verifieerbaar gebeurd is waar en aan te nemen, maar ik vind iets voor mij belangrijk, indien ik er een goed gevoel bij heb.
Vroeger beperkte dit zich tot Kerst.
Mensen gingen naar de Kerstdienst voor de sfeer. Dan hadden ze tenminste het gevoel dat het "echt Kerst" was.
Kortom, het ik tijdperk betekent dat de waarheid relatief en subjectief is. En dat leidt tot verwarring. Want is er wel verschil tussen Jomanda en Jezus?
Allebei genezen ze toch mensen?! En als mensen beter worden, dan is het toch per definitie goed?
Ethische gevoelsoordelen
In feite gaat de invloed van het gevoelssubjectivisme waarmee alles beoordeeld wordt nog veel verder. Je komt het ook tegen in ethische kwesties.
Waarom zou samenwonen verkeerd zijn? Het gaat toch om de liefde?
Waarom zou iemand die ernstig ziek is niet geholpen mogen worden met een spuitje goede dood? Als zo iemand zich toch niet lekker meer voelt? Of als de familie zijn aanblik niet meer dragen kan? Natuurlijk is het zo, dat dit geen gemakkelijke situaties zijn. Maar waar het me nu om gaat is de verwerpelijke redeneertrant die velen hanteren bij de bespreking van dit soort onderwerpen.
Denkraam
Nu we te maken hebben met een verschuiving in ons denken en beleven is het voor ons als kerken noodzakelijk om ons hierop te bezinnen. We hebben een ander denkraam nodig!
Ik wil hiertoe een opzet geven aan de hand van de inzichten van een zendeling, Dr Hiebert", Hiebert, een amerikaans zendeling in India, kwam door zijn ervaringen tot de conclusie, dat het westerse denken een "buitengesloten midden" kent.
De werkelijkheid bestaat voor een westers christen uit twee delen. De benedenverdieping is de empirische wereld: dat wat we kunnen waarnemen met onze zintuigen; dat wat wetenschappelijk verifieerbaar is. Daarnaasfgeloven we (niet op grond van onze ervaringen! maar omdat we geloven dat de Bijbel waar is) in een bovenverdieping: het bestaan van God, van de hemel. En meestal ook nog wel in eó1gelen,en nog wat minder in duivels en de hel. Maar er is een bijna waterdichte scheiding tussen deze twee verdiepingen! Voor problemen met God ga je naar de dominee, niet naar de dokter. En voor problemen met je lichaam ga je naar de dokter en niet naar de dominee.
In India is er juist geen scheiding. Als medicijnen niet helpen, dan ga je naar de toverdokter of geestelijke gids.
Hiebert kwam echter tot de conclusie dat de Bijbel ons leert, dat er drie gebieden zijn, die te onderscheiden zijn, maar die niet waterdicht van elkaar gescheiden zijn. De eerste laag is de wereld van onze zintuigen. De derde laag is de wereld van God en engelen, van hemel en hel. Maar daar tussen in is eeri tweede laag! God en satan werken niet enkel via natuurlijke middelen in onze aardse werkelijkheid, maar ook via 'bovennatuurlijke' middelen. Het betreft hier magie, hekserij, helderziendheid enerzijds en de gaven van de heilige Geest anderzijds.
(Tot zover Hiebert.) Ons zintuiglijk handelen heeft eveneens een geestelijke invloed. Volgens Efe. 2:1-2 heeft de satan mensen die in ongehoorzaamheid leven aan Gods wil in zijn macht. Verslaving bijvoorbeeld kan dan ook leiden tot "bezetenheid", dwz een direkte controle door een boze geest. Dat wij in het westen nauwelijks geloven in bezetenheid heeft nu precies met ons beperkte, materialistisch wereldbeeld te maken!
Dubbele beoordeling
In de geloofsbelijdenis van Nicea spreken we uit, dat we geloven in "God, de Schepper van hemel en aarde, van alle zichtbare en onzichtbare dingen."
Willen we als kerken de uitdaging van deze tijd het hoofd bieden, dan zullen we meer oog moeten krijgen voor dit punt. We zullen moeten vasthouden aan de objectief waarneembare feitelijkheid van dingen. Maar ook aan de geestelijke dimensie van de werkelijkheid.
Daarnaast is het van wezenlijk belang, dat we niet ons eigen ik tot maatstat van alles maken, maar dat we vasthouden aan de Bijbel. Laat de Bijbel spreken! Laat de Bijbel maar voor zichzelf spreken! Niet ons gevoel of onze beleving is beslissend, maar wat God heeft bekendgemaakt.
Als Jomanda mensen geneest door de kennis van overleden chirurgen, dat kan het effekt goed zijn, maar ze is verkeerd bezig. Want de Bijbel zegt dat we geen geest van een dode zuilen raadplegen. Zo spreekt de God in dat woord door mensen opgeschreven tot op de dag van vandaag tot ons in onze natuurlijke en paranormale werkelijkheid vanuit de hemel.
Noten
1 Voor deze datum: zie het rapport van het Sociaal-Cultureel Planbureau 1991 over secularisatie.
2 Ik bewerk hier hoofdstuk 5 van het boek van John Wimber, Een Koninkrijk van kracht, Gideon 1986