De samenleving verandert. En de kerk... ? (2)
1995-03-24
De samenleving verandert en zeker aan de Nederlands Gereformeerde Kerken gaan deze veranderingen niet voorbij. Hoe reageer je vervolgens als kerk? Hoe verwerk je alles wat vanuit de samenleving onvermijdelijk op je af komt? In dit artikel gaan we op zoek naar een vast punt.- Jaargang 39
- nummer 6
2. Laten we beginnen onze menselijke pretenties af te leggen en ootmoedig te bidden zonder ophouden.
Ik heb deze stelling ingelast om te voorkomen dat jullie zullen denken: en nu komt het antwoord, de succesformule waarmee we als kerk in deze samenleving kunnen overleven, een sleutel die op alle sloten past. Als ik de grote hoeveelheid vragen zie die op ons afkomt, de volstrekte ongelijksoortigheid en komplexiteit van die vragen ook, daarbij het proces van sluipende ontkerkelijking en sekularisatie, de kwetsbaarheid van de Nederlands Gereformeerde Kerken, dan voel ik me klein en verlegen worden en dringt alles in me tot een gebed: "Heilige God, trouwe Vader, de Nederlands Gereformeerde Kerken, ze zijn maar een piepklein schakeltje in het grote geheel van Uw Kerk, maar wilt U ook dit kerkje bewaren? Wilt U ons helpen de Weg niet kwijt te raken in deze komplexe wereld? Geef ons de wijsheid die we nodig hebben, het profetische inzicht, kom alstublieft met Uw Geest, want onze wapens zijn bot en onze kracht is gering."
Zo te bidden helpt. Allereerst vinden we biddend de juiste houding tegenover de vragen waarvoor we staan.
Tegenover God leggn we alle menselijke pretenties af, als zouden wij via onze strategieën in staat zijn de Ned.
Geref. Kerk, of welke kerk dan ook, door deze tijd heen te loodsen. Tegelijk worden we bevrijdend in de ruimte gezet: God regeert. En verder, als de Kerk door één ding bewaard kan worden, dan is het wel dit, dat er voor haar behoud gebeden wordt. Het is de deernis van de knechten om Sions puin, dat de HEREbewogen wordt Jeruzalem te herbouwen! (Ps. 102:13-18) Gebed geeft moed voor de kerk!
En met dat je bidt, zoek je naar een overtuigend oriëntatiepunt, een verantwoorde ankerplaats. Kerk en samenleving bevinden zich in een permanent veranderingsproces. Wat is van blijvende betekenis? Is de Bijbel nog wel aktueel, het evangelie relevant en geloofwaardig in deze tijd? En daarom een tweetal stellingen waarin naar houvast gezocht wordt.
3. De samenleving verandert, de mens niet.
4. Omdat de mens niet verandert, blijven de Bijbel en het evangelie voor de samenleving van de grootste betekenis en de kerk ook, voorzover zij het evangelie bewaart, beleeft, er naar leeft, en doorgeeft.
Je kunt zo onder de indruk zijn van alle veranderingen, dat je over het hoofd ziet, dat de mens zelf in wezen niet verandert. Tuurlijk, ieder mens maakt in zijn leven een bepaald veranderingsproces door, maar daar doel ik niet op. Ik doel hierop, dat de mens van nu in wezen niet anders is dan de mens van 3.000,4.000 jaar geleden. De mens verschiet door de jaren heen wel van kleur, net als een kameleon, maar meer ook niet. Wat niet verandert is veel fundamenteler en struktureler dan hetgeen wel verandert. De primaire levensbehoeften zijn nog steeds brood en melk, vlees en vis, een huis om in te wonen, een keuken orn' te koken, water om je te wassen en een plekkie om te plassen. Nog steeds zijn een man en een vrouw nodig om kinderen te verwekken en te baren. Nog steeds moeten die kinderen grootgebracht en opgevoed worden. Nog steeds heeft de mens het leven lief en doet de dood hem pijn. En deze simpele gegevenheden bepalen onze bestaanswijze meer dan alle veranderingen bij elkaar.
Elckerlyc bestaat
Maar is het niet heel veel dat deze stelling weerspreekt zodra je konkreet wordt? Neem bijv. iets geheel eigentijds als K.I.D., kunstmatige inseminatie met behulp van een zaaddonor. Dit is toch een ongekend nieuwtje? Inderdaad, de techniek wel, maar tegelijk moet je zeggen dat er in principe niets anders gebeurt, dan dat de mens met behulp van de hem ter beschikking staande technische middelen tegemoet komt aan de oerdrang om kinderen te krijgen, het diep verwortelde verlangen naar nageslacht. Bekijk je K.I.D. vanuit dit oogpunt, dan ligt het gegeven niet eens zo ver bij het Oude Testament vandaan, waarin de onvruchtbare Sara van Abraham verwacht, dat hij voor haar een kind moet verwekken bij haar slavin. Dat gaat op dezelfde oerdrang terug, zij het dat de techniek nogal verschilt. De emotionele problemen die door het gebruik van deze technieken ontstaan, verschillen ook niet wezenlijk van elkaar.
Een heel ander voorbeeld. Op het eerste gezicht bestaat er geen enkele overeenkomst tussen de evolutietheorie en de mythen van de Mesopotamiërs en de Grieken. Inderdaad, als verklaringsmodel van de ons omringende wereld verschillen ze als dag en nacht, maar tegelijk moet gezegd, dat beide teruggaan op een typisch menselijke eigenschap, namelijk de onstuitbare drang om in een bepaald interpretatiekader te leven, om te zoeken naar de oorsprong, het doel, de zin. De wijze daarop dat gebeurt verschilt van tijd tot tijd, hangt af van de wetenschappelijke stand van zaken op dat moment, maar het feit dat het gebeurt is algemeen menselijk. Om nog iets te noemen, een house-party - je een hele nacht lang daas dansen op door zware bassen en meeslepend ritme gedomineerde computermuziek - is volstrekt eigentijds. Maar wat verschilt zo'n party op de keper beschouwd van de nachtelijke dansfestijnen die al millennialantg in andere primitieve kulturen plaatsvinden?
Elckerlyc bestaat, de mens van alle plaatsen en alle eeuwen. De mens, dwars door het tijd- en cultuurgebondene heen herken je 'm in zijn grootheid en zijn kleinheid, geniaal en gek tegelijk, beauty en beast beide, sterk en zwak, een engel en een duivel (figuurlijk gesproken), vechtend voor leven en levensruimte, echter gedoemd te sterven, verlangend naar het goede en het mooie, en toch steeds weer vervallend in het kwade en lelijke.
Die mens bestaat, hij is een konstante in de geschiedenis. Samenlevingen veranderen, maar de mens niet.
Een eeuwig evangelie
Maar nu gaan we werken met dit gegeven, we proberen het vruchtbaar te maken voor het thema van vandaag.
Want het is hier dat we kunnen spreken over de blijvende aktualiteit van de Bijbel en het evangelie. Blader je aandachtig de Bijbel door, dan ontdek je dat het de mens van alle plaatsen en alle eeuwen is, die in de Schrift getekend wordt. Je herkent 'rn bladzijde na bladzijde, door de meest kultuurgebonden situaties heen. Adam en Eva, Kaïn en Abel, Lamech en Ada en Zilla, Noach en Cham, Abram en Sara, Isaäk en Rebekka, Jakob en Esau, Lea en Rachel, Jozef en zijn broers; het zijn mensen. Hetzelfde geldt van de lijdende Job en de zoekende Prediker.
En het is deze mens met wie de God van de Bijbel in gesprek is. Bladzijde na bladzijde wordt deze mens doorgelicht en uitgelegd, herkend en aangesproken.
Mens, hoe kom jij zo hoogbegaafd?
Waar komen jouw taal-, wiskunde- en technischè knobbels vandaan? Waar komen jouw kunstzinnigheid, jouw sociale en economische vaardigheden, jouw beheersingskunst vandaan?
En waar het besef van goed en kwaad?
Die komen bij God weg, mens, die heeft de Schepper in je gelegd. Hij heeft je gemaakt met als doel, dat je hand in hand met Hem zou leven, Hem en je naaste toegewijd.
Mens, hoe komt het dat je zo'n eigenaardig dubbelwezen bent? Hoe komt het dat je ongekontroleerd liefhebt en haat, bouwt en vernietigt, geeft en neemt, de vrede zoekt, maar in oorlog ten onder gaat? Je bent los van de Bron van je bestaan, mens. Je hoogmoed is je ondergang geworden en je hoogmoed is nog dagelijks je ondergang.
En mens, wat doe je nu je gefaald hebt, helemaal gefaald, staat bij de scherven van je bestaan, voor God en jezelf onwaardig geworden? Jezus Christus en die gekruisigd, mens, Hij is voor jou gestorven opdat je je waardigheid herkrijgen zou, weer voor God en jezelf aanvaardbaar zult zijn. En mens, wil je weten wat heilzaam leven is? Stel je open voor Hem en Zijn Geest, ga achter Hem aan, volg Hem na in woord en daad, dan komt in je leven het geheim van vrede op aarde en eeuwig leven. Zijn liefde en lijden zijn de enige weg die toekomst heeft.
En als je sterven moet, mens, afscheid moet nemen van het licht en alles wat je lief en dierbaar is, wat kan je dan overeind houden en hoop geven? Wat anders dan Zijn open graf, teken en zegel van een nieuwe aarde zonder tranen, spijt en pijn?
Wat de Bijbel ons vertelt is van alle tijden. Het evangelie is een 'eeuwig evangelie' (Openb. 14:6). En heb je eenmaal deze ontdekking gedaan, dan is de Bijbel eeuwig aktueel, niet alleen in de grote lijnen, maar ook tot in de kleinste details.
Geen underdog-gevoel
Het is goed en nodig om die blijvende betekenis van het evangelie te benadrukken.
Allereerst omdat je in de kerk wel eens een bepaald 'underdog'- gevoel proeft. Als er zovelen afhaken, als er zoveel verandert, wat hebben wij dan nog te bieden?
Ten tweede, omdat sommige christenen het gevoel hebben, dat we als een haas achter alle trends in de samenleving aan moeten. Het gevolg is een kerk die buiten adem achter de wereld aanholt en net steeds te laat is, omdat de wereld gespècialiseerd is in trendsetten en de kerk niet. En de praktijk?
Heb je net door wat post-modernisme is en dan lees je in de krant dat het alweer achterhaald is. Ik noem maar wat. En dan als nuchter alternatief: staar je niet blind op die veranderingen, het zijn slechts rimpels aan de oppervlakte, de mens is niet veranderd en daarom is het evangelie niet minder aktueel dan vroeger. Ga maar gewoon uit van die universele boodschap van de Bijbel. Die biedt tot op de dag van vandaag een interpretatiekader, waarbinnen het raadsel 'mens' heel scherp en heel bevrijdend besproken wordt.
Levenstekenen
Maar de ontkerkelijking dan en de sekularisatie? Weerspreken die deze ferme taal niet? Wanneer ik meer tijd zou hebben zou ik willen laten zien, dat hetgeen de ontkerkelijking en de sekularisatie veroorzaakt, de Bijbel niet weerspreekt maar in veel opzichten bevestigt. Liever echter gebruik ik m'n tijd om te wijzen op een paar heel andere ervaringen. Ervaringen waaruit blijkt dat het Woord van God nog steeds krachtig is en levend. Zeer geregeld heb ik bijvoorbeeld kontakt met mensen - jongeren en ouderendie nauwelijks of geen kerkelijke achtergrond hebben. Dat kontakt loopt via kleine gespreksgroepjes die ik heb, vaak voor on- of randkerkelijke partners van gemeenteleden. We lezen dan simpel de Bijbel door, te beginnen bij Genesis 1 en via Adam en Eva, Noach en de torenbouw van Babel, de aartsvaders en Israël, komen we steeds weer bij de Here Jezus Christus uit. Het wonderlijke is, dat het aanspreekt.
Zelfs zei laatst een van heneen student aan de Universiteit Twente -: "Als andere niet-kerkelijke studenten zo de Bijbel zouden doorlezen, dan zou 75% belangstelling krijgen voor het geloof". Het Woord doet 't 'm. Ook kwam via via een pas moeder geworden vrouw op de kring. Ze zei: Het idee dat dat kindje wat ik gekregen heb voor niets zou leven, dat vloog me zo aan. Fijn om te weten dat er een God is!
Andere voorbeelden zou ik kunnen geven, maar sommige zijn te persoonlijk om uit te werken. Tegenover deze getuigen kunnen andere stemmen genoemd worden, ja, maar dat het in onze samenleving 'over en uit' is voor het evangelie, daar geloof ik niets van.
Houd je er maar gewoon aan vast, predik het, leef er maar uit, je bent heus niet gedateerd. Zodra we dit laten vallen heeft de kerk zowel haar leden als de samenleving niets meer te zeggen. Zo'n kerk is gedoemd te verdwijnen.