Kan het goede spannend zijn?
1995-06-02
Sinds vorige maand, toen we extra bij onze vrijheid stilstonden, ben ik lid van Amnesty International. Dat is wel het minste wat ik met mijn politieke vrijheid kan doen. Amnesty is een van de weinige organisaties met duidelijke morele opvattingen, die brede steun genieten. Amnesty is niet alleen populair omdat het politiek correct zou zijn, of omdat de wandaden in Bosnië of Rwanda dat niet zijn, maar vooral omdat wreedheid gewoon niet kan.- Jaargang 39
- nummer 11
Schending van mensenrechten levert flinke morele verontwaardiging op. Mensen worden kwaad als ze aan de folteringen of het monddood maken van medemensen denken.
Opvallend veel jongeren steunen Amnesty. Amnesty International, maar ook Greenpeace en het Wereldnatuurfonds, zijn clubs die de afgelopen jaren duidelijk in de lift zitten. En dat in een cultuur die velen als cynisch typeren.
Onverschilligheid en morele verontwaardiging. Is dat niet met elkaar in tegenspraak?
Basis
Christenen vragen bij zoiets terecht door. Waar berust dat morele oordeel op? De achterliggende gedachte is dat we iets alleen als goed of slecht kunnen beoordelen als er een norm is.
Goed is goed omdat het een afspiegeling van Gods karakter is. En kwaad is kwaad omdat God daar een hekel aanheeft. De vraag naar de basis voor het morele protest is dus belangrijk. Maar het overtuigt de niet-christenen meestal niet. Het zoeken naar rechtvaardigingen voor wat je denkt of doet wordt niet meer spannend gevonden.
Dit betekent niet dat postmoderne mensen geen moraal hebben. Dat iseen irritant misverstand waar velen terecht boos over zijn.
Hebben postmoderne mensen dan geen problemen met hun moraal?
Zeker wel. Moraal in een pluriforme samenleving is zelfs een van de grootste en meest actuele problemen. Hoe kunnen we overeenstemming bereiken over wat goed is voor de samenleving als er zoveel verschillende visies zijn?
Het is in deze onzekere situatie opvallend dat er een nieuw soort minimummoraal ontstaat. 'Are you suffering?' vraagt de invloedrijke postmoderne filosoof Richard Rorty. Niet de solidariteit, maar het slachtofferschap staat nu centraal. Hoeveel meningsverschillen er ook zijn, mensen zijn het er in ieder geval over eens dat ze elkaar geen wreedheid mogen aandoen. We kunnen ons verplaatsen in het leed en de vernedering van anderen en zijn daarover hartstochtelijk verontwaardigd. De postmoderne tijd heeft ons weer gevoelig gemaakt voor het lijden van anderen.
Intrige
Is dit enkel een psychologisering van de moraal, die de diepte van het kwaad niet peilt? Het is inderdaad opvallend dat moraal hiermee negatief gedefinieerd wordt. We weten niet meer wat goed, maar wel wat kwaad is. De culturele uitdaging voor christenen is om in filosofie, kunst en het dagelijks leven het goede opnieuw te verbeelden. Niet met gemakkelijke, softe of moralistische romantiek.
Maar met morele visie, die hout snijdt en intrigeert. Jezus deed dat o.a. door gelijkenissen te vertellen.
Bijvoorbeeld over een half-doodgeslagen man die door een aartsvijand geholpen werd. Fascineert de waarheid mensen nog? Is het goede, mooie en ware nog spannend in 1995?
De morele verontwaardiging van de postmoderne cultuur is de culturele uitdaging voor christenen van nu. Intussen mag u best lid van Amnesty worden. Bel 020-6264436