Geen dagdroom maar werkelijkheid
1995-08-25
- Jaargang 39
- nummer 17
Lucas plaatst Christus' geboorte in een historisch kader: in de tijd van keizer Augustus en stadhouder Ouirinius.
Dat betekent dat Gods Zoon onze geschiedenis is binnengestapt op een historisch fixeerbare tijd. En dat maakt Gods ingrijpen in onze geschiedenis reëel en uniek. Ook bij de volkeren rondom Israël kwamen geboorteverhalen voor over goden die mens werden. We kennen zulke geboorteverhalen bijvoorbeeld over de Babylonische Thammoez, de Egyptische Osiris, de Griekse Heracles en de Arische Mithras. Er zijn dan ook heel wat mensen die zeggen: het christendom en de andere godsdiensten zijn één pot nat. Maar dan heeft men geen oog voor het essentiële verschil.
Al die andere verhalen waren mythen, tijdloze verhalen, die niet vastgeprikt kunnen worden op een bepaald jaar. Met de menswording van Gods Zoon kan dat gelukkig wel, want daaraan hangt mijn verlossing.
Ter verduidelijking een voorbeeld. Er is een fabriek die hard op weg is naar een faillissement. Nu gaat de directeur zitten dagdromen dat er een enorme order komt, waardoor de fabriek kan blijven draaien en er weer bovenop komt. Zo'n dagdroom is natuurlijk erg plezierig. Je kunt er allerlei vergezichten en perspectieven voor de ontwikkeling van de fabriek aan vastknopen. Maar het vervelende is dat al die perspectieven op niets gebaseerd zijn. Er is helemaal geen order binnengekomen. De redding van de fabriek is niet meer dan een dagdroom, fictie, en bestaat alleen in de fantasie van dè directeur. Van echte redding is alleen sprake, als er een orderbrief, gedateerd en wel, op zijn bureau terechtkomt.
Zo staat het ook met de geboortemythen in de andere godsdiensten. Dat zijn de dagdromen van de mensheid, waarin het verlangen naar verlossing en redding gestalte kreeg.
Want de mens weet maar al te goed: er is iets grondig mis met deze wereld en met mezelf. We zijn bezig bankroet te gaan. Dat is geen plezierige constatering. En daarom is de mens gaan dagdromen, de ene droom nog mooier dan de andere. Mythen zijn prachtig om in weg te dromen en de werkelijkheid te ontvluchten. Maar als je dan op je bureau kijkt, ligt daar geen heuse orderbrief met een concrete datum. Maar in de geboorte van Christus hebben we met een echte orderbrief te maken. Er staat een datum boven: in de tijd van Augustus en Ouirinius, toen alles in beweging was voor een volkstelling. Er is geen sprake van een droom, van fantasie, maar van een historische werkelijkheid. En daarom is de redding die erdoor op gang gebracht wordt, ook geen fictie maar realiteit. Dat is het essentiële verschil tussen de mythen van de andere godsdiensten en het historisch gedateerde bericht van Lucas. Mythen doen nooit meer dan dromen over de verlossing.
Ze kunnen nooit de redding zelf zijn of die realiseren. Dat kan alleen het daadwerkelijke, historische ingrijpen van God. Onze verlossing hangt aan de realiteit daarvan.