Korte of lange preken?
1994-01-14
Een geliefd discussieonderwerp. Dr. M.J. Arntzen geeft daarover zijn mening in een artikel in Waarheid en Eenheid (11-11-'93), dat ik hier gedeeltelijk overneem: - Jaargang 38
- nummer 1
Vroeger en nu
Vergelijkt men de lengte van de preken in de tegenwoordige tijd met die van een halve eeuw geleden, dan kan men zeggen dat de predikanten voor hun 'leerredes' minder tijd nodig hebben Toen wij (plm. 1940) preekcollege kregen van prof. G.Ch. Aalders, zei hij ons dat de morgendienst des zondags binnen 1,5 uur beëindigd moest zijn, de middagdienst diende korter te wezen.
Dat was voor die tijd al een tamelijk revolutionair geluid. Het waren juist de 'gevierde predikers' in die tijd, die de kerk lang aan konden houden.
En dat kwam dan ook wel echt door de lange duur van de preek, de liturgie was verder sober. Daar is nu wel een reactie op gekomen. Veel langer dan een uur moet een kerkdienst toch niet duren, vinden velen. Hoewel, bij de meer 'bevindelijken' wordt ook nu nog ruim tijd voor de prediking genomen.
We denken dan aan predikanten van de Gereformeerde Bond in de Ned. Hervormde Kerk, maar ook aan sommige Christelijke Gereformeerde, en met name aan de voorgangers in de Gereformeerde en Oud-gereformeerde gemeenten. Daar kunnen de diensten makkelijk uitlopen tot 1,5 uur of langer.
Het opmerkelijke is dat daar ook veel goede sprekers zijn, die ondanks de lengte van de preek hun gehoor allerminst vervelen.
Aan de andere kant vindt men ook rechtzinnig gereformeerden waar de preken 'kort en krachtig' zijn. We denken dan aan Vrijgemaakt Gereformeerde, Nederlands Gereformeerde predikanten en predikanten in de syn.
gereformeerde kerken (Woord en Geest of Confessioneel Beraad). Overigens, kort betekent niet altijd ook krachtig, en lang is zeker niet vanzelfsprekend ook langdradig en saai.
Waardoor verschuiving?
Erworden allerlei redenen genoemd, waarom men de preken vooral kort moet houden. Het moet, zegt men, spannend blijven. We kunnen ook denken aan Luther, die al zei:
Tritt frisch auf
Tu's Maul auf
hör bald aut.
(Vrij vertaald: wees levendig, doe je mond open, en houd spoedig op). Dat is al meer dan 400 jaar geleden. En nu zeggen de zgn. communicatiedeskundigen dat de moderne mens niet lang achter elkaar kan luisteren.
De t.v. zou daar bijvoorbeeld debet aan zijn. Een half uur zou wel het maximum wezen. En onlangs zei nog een overigens goed gereformeerd hoogleraar, dat de preek niet langer moest zijn dan 20 minuten."
Voor de lengte van een preek zijn eigenlijk geen voorschriften te geven.
Met verschillende faktoren dient rekening gehouden te worden.
Het gaat er bovenal om, dat via een verantwoorde Schriftuitleg de boodschap van de tekst naar de gemeente van nu wordt toeqedreqen. De één heeft daarvoor wat langer werk dan de ander. Dat hangt ook van de tekstkeus af en wat bij de voorbereiding aan de orde kwam en wat men meent per se in dat kader aan de broeders en zusters te moeten vertellen. Er moet ruimte zijn voor de pastorale zorg vanaf de kansel. Voorts valt het boeiende element niet te verwaarlozen.
Het gebruik van enkele beelden kan verhelderend werken. Laat de dominee wel ervoor oppassen, dat de gemeente niet eerder amen zegt dan hijzelf. Want dan loopt hij het risico af te breken wat hij eerst heeft opgebouwd.
In doorsnee is voor een kerkdienst ongeveer een uur wel voldoende! Dat is althans mijn mening.