Moderne helden
1995-11-17
Een popjournalist vroeg onlangs aan Noel Gallagher, gitarist en tekstschrijver van de populaire Britse popgroep Oasis, hoe de regel 'Please don't put your life in the hands of a rock & roll band' op hun laatste CD was gekomen.- Jaargang 39
- nummer 23
Hij vertelde dat hij een aantal brieven had gekregen van mensen die in de put zaten, maar uit een eerder nummer de kracht hadden geput om verder te gaan met hun leven. "Dat vond ik een hele eer, maar ook tamelijk beangstigend" (OOR, 21 oktober 1995). Dit is een typerende uitspraak voor onze tijd. Mensen zoeken houvast, maar degenen die dat zouden kunnen bieden, weten daar geen of weinig raad mee. Iets algemener: het is niet zozeer dat mensen geen helden meer willen, maar het lijkt er eerder op dat er geen helden meer zijn...
Teleurstelling
Willen mensen nog wel helden? HeIden zijn toch niet meer zo populair aan het eind van de twintigste eeuw?
Inderdad: in de recente geschiedenis hebben mensen vaak hun hoop gesteld op helden, die faalden of zelfs dat vertrouwen misbruikten. Communisme en fascisme hebben ervoor gezorgd dat zodra het woord 'held' valt er een rood lampje gaat branden.
De twintigste eeuw is daarmee de eeuw van teleurstelling en cynisme. Verstandige burgers kijken voortaan wel uit. Toch denk ik dat mensen ten diepste helden zijn blijven zoeken. Mensen zoeken helden aan wie zij zich kunnen spiegelen. Je ziet dit sterk in de jongerencultuur. Meer dan ooit speelt muziek een grote rol in de identiteitsbepaling van jongeren. Kurt Cobain was zo'n held. Vele jongeren konden zich gemakkelijk met de sound van zijn band Nirvana identificeren. Cobain belichaamde de relationele problemen van de jonge generatie. Het tragische nièuws dat hij in een hotelkamer zelfmoord had gepleegd kwam bij velen als het einde van de wereld aan. Ook de anti-held blijft echter held.
Belichaming
Mensen hebben dus helden en voorbeelden nodig. Mensen tegen wie je opkijkt en je daarmee stimuleren.
Natuurlijk is het niet om het even wie je voorbeeld is. Helden zouden verder moeten helpen. Als voorbeeld van morele moed moet de held verwijzen naar het goede. Een held is volgens Dick Keyes een belichaming, een incarnatie van morele moed (in: True Heroism, Navpress 1995). Dát nu is precies de kracht van de held. Het goede is vaak zo abstract: regeltjes en principes, die mensen in morele codes en wetboeken vast willen leggen. In helden echter (en ook in het verhaal) krijgt het goede een concreet aanschouwelijk gezicht. Het wordt levend. We gaan dan iets zien van het levende en het spannende van het goede. Daarom kon Paulus ook zeggen: "Ik vermaan u dus: volg mijn voorbeeld" (I Kor.
4:16) en even verder: "Wordt mijn navolgers ...' (I Kor. 11:1). Maar bij deze held zie je tegelijk dat hij verder wijst. Het vers gaat namelijk verder: ", ... gelijk ook ik Christus navolg." Blijf niet bij mijn voorbeeld steken, maar kijk verder!
Dit zichzelf relativerende besef van Paulus hebben vele moderne helden gemist. Onze eeuw kende vooral heiden in het kwade en helden die zichzelf een god waanden. Ware helden laten echter iets van het vernieuwde leven zien.
Triviaal
Er zijn tegenwoordig natuurlijk nog wel degelijk helden. Maar vaak miskennen wij ze. Helden worden vaak getrivialiseerd.
"Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg." Mensen als Martin Luther King, Sojourner Truth, Abraham Kuyper, C.S. Lewis ... ze zijn er ook nu. Misschien niet zo legendarisch als deze groten; misschien zijn ze eerder heldhaftig in het kleine of verborgene. Maar ze zijn er en hopelijk staan ze ook als een soort moderne Jozua's meer en meer op. Helden in waarheid en liefde - tegelijk kwetsbaar en moedig. In opvoeding, op school en aan de universiteit, in het economisch leven, politiek en popmuziek. Ik heb zo mijn helden en zou er mooie verhalen over willen vertellen ... Misschien zouden we dat met elkaar weer eens vaker kunnen doen. Het liefst met een glaasje wijn - voor de open haard, of zo.