Nationale gevoelens in dienst van de gerechtigheid
2010-05-28
Nationale gevoelens, wie heeft ze niet? Ook ik ben er behoorlijk mee behept en binnenkort, als in Zuid-Afrika het WK voetbal losbarst, zullen ze weer zwaar opspelen. Hoewel ik deksels goed weet dat het maar een spelletje is en dat er veel belangrijker zaken dan voetbal in deze wereld zijn, heb ik er een enorm plezier in als Nederland wint. En ik vind het oprecht jammer als dat niet het geval is. Vreemd is dat. Want wat heb ik met die mensen, behalve dat wij dezelfde nationaliteit hebben? Nationale gevoelens, wat moet ik ermee?- Jaargang 54
- nummer 11
De volksband is iets wonderlijks. Je hebt geen bloedband en dikwijls ook geen geloofsband en toch speelt het volk waartoe je behoort een uiterst belangrijke rol in je leven. De taal die je spreekt, de grond waarop je woont, de cultuur waarin je leeft, je gemeenschappelijke geschiedenis, de volksaard: ze vormen je persoonlijkheid, maken deel uit van wie je bent, verenigen je met anderen.
Natuurlijk gegeven
Er zijn christenen die nationaal gevoel en vaderlandsliefde per definitie verdacht vinden. Zij gaan uit van het werk van Christus die Joden en niet-Joden tot één volk gemaakt heeft en stellen dat het volstrekt irrelevant is in welk bevolkingsregister je staat ingeschreven. Het enige wat er toe doet, is of je naam staat geschreven in het boek des levens. En de enige manier waarop je daarom voor je eigen volk van betekenis kunt zijn, is dat te winnen voor Christus.
Hoe belangrijk deze waarheid ook is, en hoe vreselijk eng ‘ras, bloed en bodem’ ook kunnen zijn, er is niet alles mee gezegd. Ook in Christus – in wie alle krachten en machten geschapen zijn – mag het nationale een rol blijven spelen.
Het slot van Paulus’ brief aan de Romeinen is daar een aardige illustratie van. Drie keer vraagt Paulus de groeten te doen aan deze of gene volksgenoot (Rom. 16:7, 11, 21). Nu hoef je Paulus niet te vertellen dat alle gelovigen één in Christus zijn. Toch bleef hij de bijzondere band met zijn eigen volk beleven – ongetwijfeld temeer daar dat het uitverkoren volk was.
Die volksband is er gewoon, als een natuurlijk gegeven, dat deel uitmaakt van het door God geschapen bestel.
De kring van het volk is één van die kringen die God in het leven heeft geroepen en gebruiken kan, om een mens bescherming, een eigen identiteit en een stuk sociale zekerheid te verschaffen. Het Oude Testament volgt het tot stand komen van de volken dan ook op de voet (Genesis 10). De HERE zelf heeft daar immers de hand in gehad (Deuteronomium 32:8).
Prestige
Spreuken 14:34 brengt op een heel subtiele manier het nationale gevoel ter sprake: ‘Rechtvaardigheid verhoogt een volk, zonde maakt het te schande.’
In deze spreuk gaat het niet over hetgeen het volk Israël verhoogt of te schande maakt, maar wat élk volk verhoogt of te schande maakt. Deze algemeen-menselijke insteek is kenmerkend voor de wijsheid. Die is vooral in de weer met de wijsheid, Góds wijsheid, die oplicht in de schepping en het samenleven van mensen.
Van dat menselijke samenleven maakt ook het volksbestaan deel uit. En wat het scherpe oog van de wijzen heeft waargenomen, is dat in de omgang tussen de volken noties van respect en aanzien een ongelooflijk belangrijke rol spelen. Elk volk wil met respect door het andere bejegend worden, elk volk is op prestige uit. Staatslieden verdringen zich dan ook om op de staatsiefoto zo’n centraal mogelijk plaatsje te bemachtigen. En in de medailleverdeling van de Olympische Spelen kijkt iedereen eerst op welk plaatsje zijn of haar land staat.
Schande
Maar, vragen de wijzen zich af: wat dwingt in de volkerenwereld werkelijk respect af? Militaire parades? Peperdure prestigeprojecten? Zoveel mogelijk medailles op de Olympische Spelen of een titel op het WK?
Jullie vergissen je, zeggen de wijzen. Wapens jagen alleen maar angst aan en rijkdom en macht voeden alleen maar de jaloezie. Nee, het volk dat zowel binnen als buiten de landsgrenzen gerechtigheid najaagt, wordt oprecht geëerd. En omgekeerd: een volk dat die gerechtigheid met de voeten treedt zal nooit hoog geacht worden. Wil je als natie, als volk in de volkerenwereld geëerd worden, jaag dan gerechtigheid na.
De wijzen presenteren hun zienswijze als een feit. Maar is het dat wel, gelet op het pijnlijke feit dat zoveel volken zich totaal niet om gerechtigheid bekommeren? Toch wel. Tirannen worden gevreesd en gehaat, maar nooit geëerd. Maar iemand als Mandela wordt alom bewonderd en krijgt een Nobelprijs voor de vrede.
Feit is ook dat de Holocaust door onze Oosterburen als een verschrikkelijke schande ervaren wordt en dat heel hun buitenlandse politiek na de WO II gezien kan worden als één grote – en oprechte – poging om de geschonden reputatie enigszins op te vijzelen. Verder zal elke tiran, hoe wreed ook, de schijn hooghouden dat zijn handelwijze moreel verdedigbaar is.
En wat te denken van het volgende? Je zit tijdens je vakantie in het buitenland op een terrasje een kop koffie of een pilsje te drinken. Een eindje verderop hoor je een stel Nederlanders met luide stem hun platvloerse commentaar op de voorbijgangers geven. Nu, dan wil je even niet weten dat het je landgenoten zijn. Ja, gerechtigheid verhoogt een volk, zonde maakt het te schande.
Meesterzet
In Spreuken 14:34 spelen de wijzen van Israël in op het o zo hachelijke eergevoel van een natie. En ze weten er nog raad mee ook. Hun meesterzet is dat zij het weten te richten op datgene waar het heel de Bijbel om te doen is, namelijk gerechtigheid. Ook in de volkerenwereld komt het daarop aan (zie ook Deuteronomium 4:5-8 en Amos 1 en 2). Ben je als volk een heilzame factor binnen de regio of zaai je onheil en verderf?
Ben je een betrouwbare partner of breek je afspraken al naar gelang het uitkomt? Heerst er onder een volk een geest van zelfverheerlijking en hoogmoed of van bescheidenheid en respect voor anderen? Zien de volken met erbarming naar elkaar om in tijden van nood of laten ze elkaar aan hun lot over? Dat zijn de vragen die er in de volkerenwereld werkelijk toe doen!
Gerechtigheid verhoogt een volk. Me dunkt dat een woord als dit een prachtig uitgangspunt is voor de buitenlandse politiek. Voor hoe je je als Nederlander tijdens je vakantie beweegt in het buitenland. Voor hoe je je opstelt tegenover vreemdelingen. En… voor hoe je deelneemt aan het WK voetbal.
Meditatie over Spreuken 14:34.
‘Rechtvaardigheid verheft een volk, zonde maakt het te schande.’
Drs. Jan Mudde is predikant van de NGK van Haarlem.