Rabin en Mozes
1995-12-15
De moord op premier Rabin van Israël bepaalt ons opnieuw bij het vaak eenzame en kwetsbare lot van prominente politieke of maatschappelijke figuren. Het is niet het enige voorbeeld dat ik dezer dagen kan noemen. De Nigeriaanse Ogoni-Ieider Ken Saro Wiwa werd onlangs na een showproces geëxecuteerd. Juist toen ik het plan opvatte dit artikel te schrijven vernam ik dat de Westduitse oppositieleider van de sociaaldemocraten Sharping door eigen kameraden onverwacht het bos ingestuurd werd; naar nu blijkt na een lange periode van kuiperijen en intriges. In de voorbije periode speelde in het media-spektakel de op- en neergang van enkele gerespecteerde (ex-)leidersfiguren voor de kandidatuur van secretaris-generaal van de NAVO.- Jaargang 39
- nummer 25
Voor henzelf en hun directe omgeving niet bepaald een aangename publiciteit.
Hoge bomen, veel wind
De door mij genoemde uiteenlopende berichten betreffen mensen die sterk in het licht van de schijnwerpers geopereerd hebben. Deze reeks is binnen hetzelfde tijdsbestek zeker aante vullen met andere voorbeelden van minder bekende personen met evenzeer prominente posities, maar dan meer buiten de schijnwerpers van de publiciteit.
Verantwoordelijkheid nemen of opgedragen krijgen. Een leidende positie innemen. Een hoge post bekleden.
Dan weet je toch wat je te wachten staat? Hoge bomen vangen toch veel wind? Incasseringsvermogen en taxatie van risico's mag men van betrokkenen toch verwachten? Zeker, dat is zo. Toch is het niet het hele verhaal.
Geen heiligen
Voor mij is dit aanleiding om stil te staan bij de vraag, hoe je op te stellen tegenover personen met leidinggevende posities.
Uit het Oude Testament springt natuurlijk direct het voorbeeld van Mozes naar voren die nadrukkelijk heeft ervaren hoe wispelturig 'het volk' kan zijn. Toegejuicht worden en - om het klassiek te zeggen - murmureren liggen vlak bij elkaar. We weten hoe dit aan Mozes knaagde en dat hij uiteindelijk het beloofde land niet mocht binnengaan, zoals ook Rabin het definitieve resultaat van het vredesproces niet mocht aanschouwen. Saul, eens geliefd, werd een eenzaam en tragisch mens en uiteindelijk viel hij in eigen zwaard. Het Oude Testament schildert tal van verhalen met intriges aan het hof van Israëls koningen. Sla het boek Koningen en Kronieken er maar op na. Leiders en mensen op hoge posities zijn, zo weten we verder, absoluut geen heiligen. Ook dat lezen we in de bijbel. Het kan geen kwaad hun doen en laten kritisch te volgen. Ook zij zijn verantwoording verschuldigd voor hun daden. Bij ons gebeurt dat gelukkig in een democratisch bestel. We hoeven leidinggevenden dus niet op een voetstuk te plaatsen. Evenmin hoeven wij hen omgekeerd als het even kan snel van het voetstuk te halen.
De hoge overheid
Wij spreken bij ons niet zo snel meer als vroeger over 'de hoge overheid'. Het feitelijke gedrag van onze publieke leidinggevenden is ook lang niet altijd 'hoog', laten de media ons wel weten. Maar de overtuiging achter het gebed voor deze 'hoge overheid' is zo gek nog niet. Van meeleven met en meebidden voor autoriteiten in staat, kerk of maatschappij kan een heilzame werking uitgaan. 'Het volk ten baat' zei men vroeger in de Anti Revolutionaire Partij. Een stichting als 'Op de Bres' organiseert wellicht daarom een voortdurend gebed voor de overheid. Tegenwoordig moet je stevig in je schoenen staan om een hoge post, in welke maatschappelijke sector dan ook, te bekleden. Daartegenover past op z'n minst respect en een constructieve opstelling. Laten we terughoudend zijn met goedkope kritiek of leedvermaak wanneer iemand in zo'n positie wankelt, mislukt of afbrandt. Gezag en leiding is iets om zuinig op te zijn en constructief mee om te gaan.
Behandel de mensen zoals u zelf behandeld wilt worden, zou Mattheüs daarop zeggen (Mattheüs 7:21, vertaling Anne de Vries).
De heer C. Bremmer is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.