Dietrich Bonhoeffer nu!
1995-12-15
In het boek 'Dietich Bonhoeffer nul' zijn opstellen gebundeld van de hand van enkele Duitse theologen, die een belangwekkende bijdrage leveren aan de correctie op het zeer eenzijdige beeld van Bonhoeffer zoa/s dat onder invloed van o.a. Robinson's Honest to God geruime tijd opgeld heeft gedaan. Het boek begint met een waardevolle introductie op het leven en werk van Bonhoeffer.- Jaargang 39
- nummer 25
Dan volgt een meer kerkhistorische studie, waarin Bonhoeffers kerkelijke en theologische positie wordt vergeleken met die van de vader van zijn verloofde, Hans von Wedemeyer. De derde bijdrage belicht Bonhoeffers relatie tot Luther, naar aanleiding van het beroemde boek Navolging. Het meest boeiend vond ik het vierde en vijfde opstel waarin achtereenvolgens Peter Zimmerling Bonhoeffers persoonlijke spiritualiteit behandelt en Rainer Mayer zijn beschouwingen over 'religie-loos christendom'. Zimmerling laat overtuigend zien, hoe Bonhoeffers tastende formuleringen betreifende een 'wereldlijk christendom' niet in mindering komen op zijn eigen relatie tot God. Wie dit hoofdstuk op zich laat inwerken, wordt ook zelf gestimuleerd tot overgave en Godsvertrouwen. Daarnaast worden zeer markante opmerkingen gemaakt over de relatie Van Gods toom en zijn genade, waarbij in het voorbijgaan Karl Barth een veeg uit de pan krijgt, hetgeen bepaald terzake is (94/95). Mayer gaat in op de uiterst interessante vraag, of Bonhoeffer zich niet in die zin verkeken heeft, dat religie iets onuitroeibaar is, ook voor de moderne, geseculariseerde mens. In een scherpzinnig betoog analyseert hij het gebruik dat Bonhoeffer van de term 'religie' gemaakt heeft en neemt hij het voor Bonhoeffer op: ..Wereldse interpretatie Van bijbelse begrippen is in de huidige tijd van opnieuw ontwaakte mythe, godsdienst, spiritisme en gnosis noodzakelijker dan ooit!"' (130/131)
Uit zo'n zin blijkt, hoezeer de titel en de ondertitel van het boek waargemaakt worden. Het is kenmerkend voor de huidige taxatie van Bonhoeffer in orthodoxe kringen, dat de auteurs van deze opstellen van zo'n onverholen sympathie voor hem blijk geven. Het boekje slaat wat dat betreft naar mijn gevoel zelfs enigszins door: de kritische opmerkingen die Van Ruler indertijd aan Bonhoeffers adres gemaakt heeft, hebben hun geldigheid nog niet verloren. Dat neemt niet weg, dat men blijkan zijn met dit 'eerherstel' van een ten onrechte bij de 'vrijzinnigheid' ingedeelde theologie. Wel moet de lezer er rekening mee houden, dat de deskundige schrijvers over het algemeen veel theologische kennis veronderstellen.
Dietrich Bonhoeffer nu! De actualiteit van zijn leven en werken. Onder redactie van Rainer Mayer en Peter Zimmerling. Uitgeverij J.J. Groen en Zoon, Lelden 1995. ISBN 9050305156.136 blz. - Prijs: f 24,95.