Gezang 281 op 'de vriendelijke eilanden'
1995-12-29
Jezus zal heersen waar de zon - Jaargang 39
- nummer 26
gaat om de grote aarde om
de maan zijn lichte banen trekt
zover het verste land zich strekt
U herkent gezang 281 uit het Liedboek. In dit artikel wil ik u iets vertellen over het ontstaan van dit lied en van de reis die het maakte naar een eilandengroep in de Stille Zuidzee. Waar Jezus als Koning regeert - tot op de verste eilanden - heerst 'vrede op aarde bij mensen des welbehagens'.
Tonga
In de Grote Oceaan, tweeduizend kilometer ten noorden van Nieuw-Zeeland, ligt het eilandenrijk Tonga. Het werd in 1616 ontdekt door twee Nederlanders: Schouten en Lemaire. De bevolking is Polynesisch. Halverwege de tse eeuw kwam het evangelie naar Tonga en het werd een christelijk koninkrijk. In 1862 besloot de koning van Tonga zijn eilanden een grondwet te schenken. Bij die gelegenheid riep hij zijn volk in vergadering bijeen. Indrukwekkend is het verhaal van deze volksvergadering:' lOOmhem heen zaten de oude opperhoofden en krijgers die met hem de gevaren en successen van menige strijd hadden beleefd, mannen wier ogen dof waren geworden en wier sterke lichamen gebogen waren door het gewicht der jaren. Maar oud en jong gelijkelijk was op deze dag verblijd en hun gezichten straalden van christelijke vreugde, liefde en hoop.
Het zou onmogelijk zijn het diepe gevoel te beschrijven dat zich openbaarde toen de plechtige eredienst begon met het zingen door de hele menigte van de hymne van dr. Watts: Jesus shall reign where'er the sun ...
Wie kon zo goed als zij de volle bedoeling van de woorden van de dichter begrijpen? Want zij waren verlost van de duisternis van het heidendom en kannibalisme en die dag kwamen zij voor het eerst bijeen onder een christelijke grondwet, onder een christelijke koning en met Christus zelf regerende in de harten van de meeste aanwezigen. Dat was inderdaad het koninkrijk van Christus op aarde neergedaald."
De hymne van Watts
In een vorig artikel vertelde ik u iets over de wijze waarop de Engelse dichter Isaac Watts (1674-1748) Psalmen berijmde2 • David werd 'tot een christen bekeerd'. Zo berijmde Watts Psalm 72 tot een Christushymne. De Psalm zelf geeft daar alle aanleiding toe. Geschreven door Salomo, geeft ze een profielschets van de ideale aardse koning. Aan dat profiel kon alleen de Messias voldoen. Salomo en zijn opvolgers stelden teleur, maar Jezus redt werkelijk 'de arme die om hulp roept' en doet 'de ellendige die geen helper heeft' recht. Hij is de enige koning die attent kan zijn 'van zee tot zee' en 'van de Rivier tot de einden der aarde' al zijn onderdanen bescherming kan bieden: Zijn rijk is volle zaligheid, wie was gevangen wordt bevrijd, wie moe was komt tot rust voorgoed, wie arm was leeft in overvloed.
Watts begint bij vers 5 van de Psalm en volgt deze tot en met de lofverheffing in vs. 19 op de voet. Alleen vs.
9, waar de bedoeïenen zich voor de koning bukken en zijn vijanden het stof oplikken, slaat hij over. Watts wilde 'nieuwtestamentisch' berijmenen is het niet dé verrassing van het nieuwe verbond dat vorsten en volken zich vrijwillig aan de heerschappij van Koning Jezus onderwerpen? (cf. Gal. 4:31) In de plaats van dit vers voegt Watts een vers uit Psalm 8 in: "Uit de mond van kinderen en zuigelingen hebt Gij sterkte gegrondvest, uw tegenstanders ten spijt, om vijand en wraakgierige te doen verstommen". In de Liedboekvertaling (zie Mattheüs 21:16!):
Het lied in alle talen zal
zijn liefde loven overal,
en uit de kindermond ontspringt
de lofzang die zijn naam omringt.
Zendingslied
Maar ook met de andere verzen van Psalm 72 sprong Watts vrij om. Hij actualiseerde de Psalm en verving Tarsis, Scheba en Se ba door contemporaine kustlanden: Europa, Perzië en India. En zo werd Watts' berijming van deze Psalm een zendingslied: al vroeg geliefd en met name in de 1ge eeuw tot aan 'de einden der aarde' gezongen.
Watts verklaarde zijn vrije omgang met Psalm 72 zelf als volgt: "Waar het oorspronkelijk een vorm van profetie is over Christus en zijn verlossing, heb ik een historische wending aan de betekenis gegeven; want het is niet nodig dat wij altijd zingen in de duistere en omhulde stijl van de voorspelling, terwijl de dingen die voorspeld zijn nu in het volle licht zijn gebracht door een volledige vervulling". Als Watts vs. 10 en 11 van deze Psalm nazingt, klinkt het als volgt: BeholdJ the islands with their kings, and Europe her best tribute brings: from north to south the princes meet to pay their homage at his feet.
There Persia, glorious to behold, there India shines in Eastern gold, and barb'rous nations, at his word, submit and bow, and own their Lord.
Deze beide coupletten zult u noch in de Engelse noch in de Nederlandse gezangboeken aantreffen. En daarmee is meteen iets van de zwakte van Watts' wijze van psalmberijmen aangegeven.
Watts' berijming is namelijk gedateerd - terwijl de oorspronkelijke tekst van Psalm 72 de eeuwen trotseert.
Wie vandaag deze Psalm zou willen actualiseren, zou niet Perzië (Iran!) en India/Pakistan kiezen, maar eerder Korea, China en Latijns-Amerika. In de Liedboekvertaling van J.W. Schulte Nordholt kom je geen van deze landen tegen. Hij vertaalde slechts vier van de acht coupletten van het oorspronkelijke gezang van Watts en omzeilde daarmee dit probleem.
Enerzijds verstandig. Anderzijds jammer, want daarmee heeft het lied in onze vertaling zijn karakter van zendingslied voor een belangrijk deel verloren. AI blijft er genoeg moois over. Maranatha, Jezus komt!
Kerstverhaal
In 1862 zong de koning van Tonqa" samen met zijn volk alle acht coupletten van dit lied. Het was hen op het lijf geschreven: "Beholdl the islands with their kings" (Zie! de eilanden met hun koningen). Toen ik bovenstaand verhaal over die volksvergadering voor het eerst las, dacht ik, scepticus die ik van nature ben: "Daar zal wel weer niet veel van terecht zijn gekomen." Het lijkt op een kerstverhaal: de wereld is sneeuwwit en 'het betere in de mens' komt boven - voor enkele uren, enkele dagen, een paar weken misschien ... Ook in Tonga zou de christelijke vreugde wel weer snel zijn weggezakt, veronderstel ik. Wie schetst mijn verrassing, toen enkele weken nadat ik dit verhaal in ons plaatselijk kerkblad, Venster, had gepubliceerd, een broeder me attent maakte op een artikeltje in EO's Visie (zelf heb ik geen teevee) met de titel: Tonga, 'de vriendelijke eilanden' Het ging niet over het Tonga van 1862, maar van 1993, waaraan Jan van den Bosch een bezoek had gebracht. Uit het artikel bleek dat Jezus ook vandaag nog in de harten van vele Tonganen Héér is en dat Tonga na 130 jaar haar karakter van christelijk koninkrijk niet heeft verloren. Natuurlijk valt er af te dingen op de theocratische bestuursvorm van deze eilanden - zoals er ook valt af te dingen op de wijze waarop wij onze 'vrijheid' gebruiken.
De meeste bewoners van Tonga zullen niet met ons willen ruilen. Van de honderdduizend inwoners, over 36 eilanden verspreid, is 99% christen. Het zijn vriendelijke mensen en hun archipel wordt dan ook wel de vriendelijke eilanden genoemd. Op de scholen ontvangen de kinderen christelijk onderwijs en 's zondags gaat 90% van de bevolking naar de kerk. In de grondwet is de zondag beschermd als rustdag. Alle wetten van het rijk zijn op de Bijbel gebaseerd. Abortus en euthanasie zijn verboden en seksuele omgang buiten het huwelijk is taboe.
De televisie zendt twee uur per dag uit (wat een weldaad!): alle programma's dragen een christelijk karakter en worden vooraf door de omroepvoorzitter, de koningin van Tonga, gekeurd. In het interview dat Jan van den Bosch haar afnam, zei de koningin: "De Tonganen hebben Christus nodig. Dan is al het andere in het leven minder belangrijk." De overwegend jeugdige bevolking van de eilanden is vriendelijk en tevreden. Op nationale feestdagen dragen de scholieren spandoeken rond met teksten als: Jesus is the Life. Toch zijn ook in Tonga niet alle jongeren gelovig en daarom wordt er aan evangelisatie gedaan.
Ik weet het: dit is nog niet wat Isaac Watts noemde 'de volledige vervulling' van Psalm 72. Desniettemin, sceptische Hollander, stem - om dit eerste begin! - met het lied der engelen in: "Ere voor God in de hoge en vrede op aarde bij mensen des welbehagens"l Want dit is een ècht Kerstverhaal'. Of ik het nou goed vind of niet.
Noten:
1. Compendium bij het Liedboek, bij gez. 281 (zonder bronvermelding).
2. Opbouw 1994. blz. 52: 'O God, die droeg ons voorgeslacht (gez. 397)'.
3. Niet te verwarren met de Tongastammen in Zuid-Afrika.
4. Kerst is afgeleid van Christus. de Koning van Psalm 72. Hij komt!