Normen en buitenlanders
1994-04-22
Het was maar een terloopse opmerking van VVD-voorman Bolkestein: hij vond dat in het beginselprogramma van de VVD weer moest worden opgenomen, dat "de Nederlandse samenleving wordt gedragen door de geest van het christendom en het humanisme".- Jaargang 38
- nummer 8
Maar het lijkt achteraf wel alsof hij een steen in de vijver gooide, gezien de vele reacties. Aan de ene kant is wat hij zegt gewoon waar en aan de andere kant roept het ook weer veel vragen op. Wat die waarheid betreft: voor de verklaring van onze opvattingen over een rechtsstaat kom je inderdaad terecht bij christendom en humanisme als de wortels van onze cultuur.
Dat laat ik nu verder even liggen. Want ik wil twee bezwaren tegen Bolkesteins verhaal bespreken. In de eerste plaats: wat moet je met zijn pleidooi voor christelijke waarden als hij erbij zegt, persoonlijk niet te geloven? En ten tweede: dient zijn verhaal misschien om andere culturen buiten de deur te houden?
Een vaas snijbloemen
Wat het eerste punt betreft: kunnen christelijke waarden iets betekenen voor een ongelovige samenleving? Tot op zekere hoogte, denk ik. Wanneer een samenleving als geheel uit overtuiging vasthoudt aan bepaalde normen, dan kan het wel lijden dat er in die samenleving ook mensen zijn, die deze overtuiging niet hebben, maar er toch bij horen. Of ze zullen zich aanpassen, of ze zullen er soms tegenin gaan maar toch moeten erkennen dat deze normen nu eenmaal gelden.
Problemen krijg je pas echt, wanneer de meerderheid van onze samenleving persoonlijk geen christelijke overtuiging meer heeft. Dan worden de waarden waarop onze samenleving is gebouwd, niet meer gedragen door een christelijke overtuiging. Er zijn nog wel beginselen, maar ze worden niet meer gevoed. Onze samenleving lijkt op een bos snijbloemen, die wel mooi zijn, maar gedoemd om te verwelken.
Zo konden de waarden van het evangelie het best langer uithouden dan het geloof in de waarheid van het evangelie. Opvoeding werkt lang door en bloemen verwelken niet meteen.
Maar is het probleem niet, dat hier een einde aan begint te komen?
Dan helpt het pleidooi van Bolkestein niet om weer te gaan [praten] over de christelijke basis. En trouwens ook de oproep van Hirsch Baltin destijds niet om weer te gaan [preken] over normen en waarden. Bolkestein wil de bloemen in de vaas nog eens schikken en Hirsch Ballin wilde ze water geven, maar ze verdorren toch als ze geen wortels hebben.
De anderen eruit?
Het andere bezwaar tegen de opmerkingen van Bolkestein was dat hij de schijn wekte, hierover te beginnen omdat hij een argument zocht om mensen van andere culturen uit Nederland te weren. Zo van: geen christelijke waarden in je historische achtergrond?
Dan hoor je hier niet. Bolkestein heeft deze bedoeling stellig ontkend en ik zie geen reden om hem niet te geloven. Maar het is wel schaatsen op dun ijs. In een debat met Meindert Leerling van de RPF zag ik Janmaat met een brede grijns exact het verhaal van Bolkestein citeren: onze cultuur is gebouwd op de waarden van christendom en humanisme. Alleen zegt hij er dan nog even bij, dat je asielzoekers uit andere landen dus niet moet toelaten.
En, voegde hij er nog aan toe aan het adres van de RPF: als u maar weet dat uw eigen achterban er precies zo over denkt. En dat was een ellendige dolkstoot. Niet dat het helemaal waar is. De achterban steunt de evenwichtige benadering van de partij, die neerkomt op: vluchtelingen zoveel mogelijk helpen in de eigen regio en daarom de ontwikkelingshulp fors verhogen. Maar tegelijk écht ruimte maken voor mensen die echt vervolgd worden, niet in de eigen regio terecht kunnen en dus ook hier asiel zoeken.
En toch, ik heb de indruk, dat er bij ons onderhuids veel aversie tegen buitenlanders is. Niet in extreme vormen, want we zijn nette mensen. En niet in boek of geschrift, want we blijven nette mensen. Maar ik schrok toch flink over de geluiden uit de zaal op een studieavond over allochtonen. "Je hebt nu eenmaal wolven en schapen en we moeten de wolven niet binnenhalen".
Ik begrijp wel iets van die zorg, want je ziet moreel verval en weet ik wat om je heen. Het christendom is al in de min en als er danook nog stromen islamieten bijkomen ... Allemaal waar.
Het punt is alleen: de wolven komen niet uit het buitenland. Het zijn Hilversum en RTL die ons overspoelen met normloosheid en wij kijken ernaar. Het zijn onze eigen Hollandse kerken die niet meer trouw zijn in het luisteren naar Gods woord en voor wie er dus geen dageraad is. Het zijn onze eigen parlementariërs, die scholen met een consequent christelijk beleid in de verdachtenbank plaatsen. En je ziet juist islamieten die hun kinderen liefst naar een reformatorische school sturen en Turken die zich wezenloos ergeren aan de vrijheden hier. Niet dat er geen wantoestanden zijn en dat er geen overlast is. Laat het maar fors aangepakt worden. Maar wel één ding: juist christenen moeten beseffen, dat het moreel verval niet uit het buitenland komt, maar uit het hart van onze eigen cultuur die niet meer gelooft in de waarden waarop ze gebouwd is.