Pijnlijke eerlijkheid
1994-07-15
Spiritualiteit is in. Ook in de popmuziek. Vele bands prediken verlossing of sieren zich op een wat meer vrijblijvende manier met spirituele retoriek. Waarden als eerlijkheid, zorg en kwetsbaarheid zijn belangrijke thema's geworden. Critici zijn sceptisch of wenden zich walgend af. Over de onlangs verschenen plaat van Johnny Cash zijn echter zelfs deze ,ongelovigen' het hartstochtelijk eens. Ameriean Reeordings van Johnny Cash is in z'n volstrekte eenvoud een album dat respect afdwingt. Een verademing temidden van de sentimentele spiritualiteit.- Jaargang 38
- nummer 14
De Europese steden hangen de laatste weken vol met grote witte billboards, waarop een naakte, zwarte man in ongeveer een kruisvorm te zien is. Zijn kaalgeschoren hoofd is het centrum waar beide armen en onderlijf in geometrische verhoudingen om geënsceneerd zijn. Sea/ staat er boven deze opvallende foto. De billboard maakt deel uit van een grote advertentiecampagne om de tweede plaat van Seal te promoten. Het is een opvallend statement, want was Seal niet dÎe vrolijke, populaire, soulzanger met idealistische boodschap, die een paar jaar terug verschillende hits scoorde?
De Seal van nu is anders. Hij zingt over dood, verlies en teleurstelling. De grote verhalen zijn tp· 1S zijn zoektocht naar eerlijkhei . -dwenen. "Ik heb geprobeerd krac.a aan kwetsbaarheid te ontlenen. De hoofdpersoon hoeft zich nu niet meer te verbergen: z'n haar is weg, geen mooie kleren, geen woeste uitdrukking meer op z'n gezicht, maar eigenlijk is hij veel sterker", zegt hij in gesprek met het muziektijdschrift Oor (2 juli 1994).
The Man in Black
Waarden als eerlijkheid, zorg en kwetsbaarheid zijn in. Veel hiervan is mij sympathiek. Te vaak kruipen we immers weg in ons schild of slaan er juist op los. De hernieuwde aandacht voor kwetsbaarheid is dan ook een sterk protest tegen onze prestatiemaatschappij. Bij iemand als Seal blijkt dat dit niet slechts een idealistische modegril hoeft te zijn. Hij heeft zichzelf op het spel gezet. Het is hem menens. Toch zit er iets me niet lekker. Is het te glad, te geposeerd, te sentimenteel? Of is het de enorme commercie eromheen die mij afstoot?
Of komt het doordat deze spiritualiteit niet op iets buiten zichzelf gericht is en daardoor zelf de gehele inzet bepaalt?
Sinds een paar weken hoor je - vooral op VPRO-radio - regelmatig nieuw werk van Johnny Cash. Een opvallend groot deel daarvan zijn gospels. Zijn de critici veelal nogal snerend naar spirituele bands als Seal en Arrested Development, over de 62-jarige Cash hoor je geen onvertogen woord. The Man in Black spreekt. Met gezag.
En zonder zijig, spiritueel taalgebruik. De foto op de voorkant van zijn nieuwe CD laat hem zien als een soort moderne Johannes de Doper. Zijn verweerde gezicht getuigt van beroerde tijden. Als hij aanstaande zondagmorgen een keurige Nederlandse kerkdienst zou bezoeken, zou menigeen hem in gedachten naar Hans Visser doorsturen. En zoals altijd draagt hij zwarte kleren - als een rouwdragende.
Eenvoud
Vorig jaar nodigde megaformatie U2 de wat vergeten Cash uil om met hen een nummer op te nemen voor hun laatste CD. The Wanderer heette het resultaat. Enkele stemmen voorspelden dat dit de comeback van de verlopen country-held zou worden. Rick Rubin zou volgens geruchten de nieuwe plaat van Cash gaan produceren. Een opmerkelijke keuze, omdat deze populaire producer zich vooral met 'noisy' gitaarrock bezig houdt. Het resultaat van deze samenwerking is daarom des te verrassender. Eenvoudiger dan Ameriean Reeordings is moeilijk voorstelbaar. Cash bespeelt zijn akoestische gitaar op de meest simpele wijze en zingt met een stem, waarbij decennia popgeschiedenis van schaamte ineenkrimpen. Op het album staan dertien liedjes. De meeste komen van de hand van hem zelf, maar hij zingt ook een aantal mooie covers van Nick Lowe, Kris Kristofferson (de prachtige gospel Why Me Lord), Leonard Cohen en een nieuwe song van drinkebroeder Tom Waits. Hij zingt over de duisternis in en buiten hem, maar tegelijkertijd over het perspectief dat Christus gegeven heeft. Hij zingt over het ongelooflijke dat God hem uit de goot trekt, spreekt zijn vertrouwen in Hem uit en wijst temidden van het kwaad naar het kruis. Juist mét zijn kapotte leven. Oprecht, zonder zich mooier voor te doen. "Van een pijnlijk soort eerlijkheid", duidt hij in een gesprek met de Volkskrant (24 juni 1994)zijn huidige muziek aan. Deze plaat doet mij veel. Zijn stem dringt door en doet mij het Wonder verwonderen.
Ik weet niet wat Cash allemaal achter de kiezen heeft, ik hoef het ook niet te weten, want dat is iets tussen God en hem, maar Ameriean Reeordings (het hele album en niet alleen de gospels!) is hoogst persoonlijk, nuchter en eenvoudig en dat is nu juist wat ik in zovele pop- spiritualiteit mis. Als spiritualiteit niet op de levende God gericht is, wordt het al snel een narcistisch en daarmee sentimenteel geblaat.