Vrijheid
1994-09-23
Hoeveel ruimte wil de samenleving nog geven aan mensen om hun (geloofs-)opvattingen, al dan niet in eigen kring, in de praktijk te brengen? Zeker als die afwijken van wat algemeen aanvaard is. Er lijkt aanleiding te zijn om te vrezen dat die ruimte beperkt gaat worden, tenminste als sommigen hun zin krijgen.- Jaargang 38
- nummer 19
Dwang 1
Een paar weken geleden stond op de voorpagina van TROUW het bericht over een school in Heemskerk, die Islamitische meisjes verbiedt met een hoofddoekje op school te komen. Het gaat om een grote interconfessionele onderwijsinstelling, waar ongeveer tien procent van de leerlingen uit Turkije of Marokko komt. De directeur noemde het verbod op hoofddoekjes noodzakelijk om er eerst eens goed over te kunnen nadenken. Hij zegt de bedenktijd nodig te hebben om het verband te onderzoeken tussen het hoofddoekje en orthodoxe opvattingen over de rol van mannen en vrouwen. "Wij hebben gezegd: misschien zitten hier denkbeelden achter waar je maatschappelijk gezien vragen over mag stellen", aldus de directeur. Vorig jaar kwam een christelijke basisschool in het nieuws, omdat ook daar meisjes gedwongen werden hun hoofddoekjes thuis te laten.
Dwang 2
Kort voor haar aantreden als minister in het kabinet-Kok pleitte Margreeth de Boer voor het afromen van tweeverdieners.
Als een man en een vrouw, die samen een huishouding voeren, twee inkomens te verteren hebben, is het reëel als de overheid van die relatieve overvloed een belastinggraantje meepikt, vindt mevrouw De Boer. De actualiteitenrubriek NOVA nodigde een belastingdeskundige en een mevrouw van de emancipatieraad uit om op het idee van De Boer te reageren. De belastingdeskundige stelde, doordenkend op het idee van De Boer, voor om de inkomens die in een huishouden binnen komen bij elkaar op te tellen en over het totaalbedrag belasting en premie te heffen. Dus geen voetoverheveling en andere belastingvoordelen meer voor tweeverdieners. Mevrouw van de emancipatieraad reageerde furieus. Zo zou de prikkel wegvallen om ook te gaan werken als de partner al een volledig inkomen heeft. En natuurlijk zal de vrouw daarvan weer de dupe zijn. Nee, wat de emancipatiemevrouw betreft, moet de overheid een sociaal-economisch beleid voeren, dat vrouwen juist aanmoedigt te gaan werken. Vrouwen moeten financieel gedwongen worden betaalde arbeid te verrichten in plaats van thuis 'de goede fee' voor man en kinderen te zijn, zoals de mevrouw van de emancipatieraad het uitdrukte.
Dwang 3
In de Staatkundig Gereformeerde Partij woedde voor de verkiezingen een heftige discussie over het vrouwenlidmaatschap. Uiteindelijk besloot het partijbestuur, dat vrouwen geen lid van de SGP mogen worden, want de bijbel verbiedt vrouwen te 'regeren'. Verschillende vrouwenorganisaties probeerden via de rechter met de hand op de anti-discriminatiewet de SGP te dwingen vrouwen als partijlid toe te laten. Vergeefs, want het Openbaar Ministerie vond onvoldoende aanleiding om de SGP in de beklaagdenbank te krijgen.
Wie onderdrukt wie?
Het gaat me nu niet om deze zaken zelf. Belangrijker is te signaleren, dat in de samenleving geluiden opklinken van mensen, die anderen menen wettelijk te moeten dwingen algemeen aanvaard gedrag te laten voorgaan op wat iemand vanuit zijn levensovertuiging voor wenselijk houdt. Zo is het algemeen aanvaard dat man en vrouw gelijk behandeld dienen te worden. Wie vanuit de eigen levensovertuiging de vrouw een hoofd- en/of theedoek laat dragen, onderdrukt haar en moet door de wet gedwongen worden tot 'beschaafd' gedrag. Het is echter een pertinent vooroordeel te menen dat vrouwen die op grond van een levensovertuiging zich op een bepaalde manier kleden, of geen betaalde arbeid verrichten, dus onderdrukt worden. Het kan zelfs voorkomen - hoe is het mogelijk! - dat man en vrouw samen in alle vrijheid een bepaalde rolverdeling overeenkomen, waarmee beiden gelukkig zijn, óók als die rolverdeling klassiek is.
Beschaafd
Het Centraal Bureau voor de Statistiek becijferde onlangs, dat in bijna de helft van de Nederlandse huishoudens de vrouw huis en kinderen verzorgt en de man buitenshuis werkt. Het is niet meer geloofwaardig als iemand denkt dat àl die vrouwen zo slecht af zijn. En het is ronduit paternalistisch (!) te menen, dat al deze vrouwen bevrijd dienen te worden door wetgeving.
Mensen dwingen het algemeen aanvaarde gedragspatroon boven het door de eigen (geloofs-)keuze bepaalde gedrag te laten gaan, dat is pas onderdrukkend. Een beschaafde samenleving als de onze kan het zover niet laten komen. Het is te hopen, dat het paarse kabinet zich de goede adviseurs kiest.