De alomtegenwoordige en eeuwige God in ons 'hier-en-nu'
1994-10-21
De ballingschap als kloof- Jaargang 38
- nummer 21
Wat heeft de ballingschap voor Juda betekend! Dat kunnen we ons eigenlijk niet voorstellen. Weg uit het Beloofde land. De tempel verwoest. Jeruzalem een ruïne. Blijdschap en vreugde in het verleden verdwenen. Neemt Gods goedertierenheid voor immer een einde. houdt de belofte op van geslacht tot geslacht (Ps. 119)? We kunnen spreken van de ballingschap als kloof. Kan die kloof ooit nog overbrugd worden? In 'kloof' zit een tijd-aspect; in 'kloof' zit ook een ru imte-aspect.
Laten we eens uitgaan van Gods Verbondswoord, bij de Sinaï gesproken: "Ik ben de HERE. uw God. die u uit het land Egypte. uit het diensthuis. geleid heb". De heerlijkheid van Verbond en verlossing in de aanhef van de wet. In die enkele woorden ligt de gehele heerlijkheid van Israël opgesloten. De HERE- onze God - onze Verlosser! Dit woord ging met Israël mee de eeuwen door. Maar toen is de ballingschap gekomen. Het oordeel van God. De toornontlading van God over een stroom van zonden. Dan verstaan we de bedoeling van dat woord 'kloof'. Het Verbondswoord van het verleden blijft in de gedachten van velen in dat verleden steken. Het komt niet meer over de kloof van de ballingschap heen. Het geldt en het telt nu niet meer. Ons 'Nu' is beroofd van deze heerlijkheid. Het Verbond verléden tijd! In die troosteloze gedachte zien we het tijd-aspect van de kloof.
Dan gaan we eens even uit van de lof op het Huis van de HERE in Psalm 36:9v. "zij laven zich aan het vette van uw huis. Gij drenkt hen met de stroom van uw liefelijkheden. Want bij U is de bron des levens. in uw licht zien wij het licht". De heerlijkheid van de tabernakel eerst. van de tempel daarna. Dat thuis-zijn bij de HEREwerd beleefd in de opgang naar Jeruzalem. in het brengen van de offers. in het aanzitten aan de offermaaltijden. Maar de ballingschap is gekomen. De deportatie uit Jeruzalem. het ophouden van de tempeldienst. De stroom van Gods liefelijkheden is nu toch wel geheel gedempt! Wij zitten in Babel. Sion is verwoest. In Jeruzalem. ja. in Jeruzalem kon je geloven. dat de HERE met ons was. onze Verbondsgod. Maar we zijn naar Babel gebracht. De terugweg van Abraham! Ver van Jeruzalem. Het eind van de wereld! Dat is het ruimteaspect van de kloof. Gods liefdevolle tegenwoordigheid. in het Beloofde land en in de heilige stad genoten…ze komt niet over die ruimtekloof heen. Ze ging niet met ons mee naar Babel!
Eeuwigheid en Scheppersmacht
als troost De profeet moet het volk troosten - het Troostboek van Jesaja (Jes. 40:1). We zien dat de profeet mag verkondigen dat de kloof overbrugd wordt. Beide aspecten komen aan de orde: het tijdaspect en het ruimte-aspect.
"Een eeuwig God is de HERE...". We kunnen Gods eeuwigheid niet doorgronden. Maar we kunnen er wel iets van zeggen. 'Eeuwigheid' betekent dat de HERE niet onderworpen is aan de slijtage van de tijd. zoals wij die kennen. Woorden van God. voor eeuwen gesproken. zijn vandaag nog vers en nieuw. Het woord. bij onze doop gesproken. is bij God niet verklonken! Daarom mag het ook voor ons. zwakke mensen. blijven klinken! Dat geldt ook dat grote Verbondswoord. dat we boven noemden: Ik ben de HERE uw God, uw Verlosser. Gods eeuwigheid draagt dat woord door de tijden heen. over alle tijd-kloven heen. Gods eeuwigheid draagt dat woord ook over de verschrikkelijke kloof van de ballingschap heen! Daarin komen macht en genade naar Juda toe. Als een geweldige troost. Neen. dat Verbondswoord van de HERE is niet in het verleden blijven steken en het is niet blijven staan voor de kloof van de ballingschap. Het is meegegaan en het klinkt op in het zo troosteloze heden. in het zo donkere 'Nu' van het volk. De eeuwige God in ons donkere 'Nu', 'Schepper van de einden der aarde'.
We moeten daar niet overheen lezen, alsof het alleen maar een zeer algemene machtstitel voor de HEREzou zijn. De uitdrukking is zeer ad rem, zeer duidel ijk toegespitst op de situatie.
Waar hebben we Gods Scheppersmacht te belijden en te loven? Is dat alleen in de Voorhof van de tempel. bij de offers. aan de offermaaltijden. in het Beloofde land? Neen. de macht van de Schepper hebben we te belijden overal. waar we ook zijn. ook aan het eind van de wereld! 'Einden der aarde' - geografische term: ver van Jeruzalem; maar ook méér: het gebied buiten de grenzen van onze hoop en verwachting! De lof van de Schepper ook hier. Niet alleen maar dáár, in Jeruzalem! Ook dit land is uit zijn handen voortgekomen. door Hem tot aanzijn geroepen. Ook dit land staat 'onder zijn gebied'.
Gods Scheppersmacht overbrugt de kloof. de verschrikkei ijke kloof tussen het Beloofde land en de heilige stad aan de ene kant en het donker van Babel aan de andere kant. Ook hier is Hij! Eeuwigheid en Scheppersmacht. Gods verheven-zijn boven de slijtage van de tijd en zijn alomtegenwoordige macht. Zij brengen gezamenlijk de troost van Gods Verbond over de verschrikkelijke kloof van ruimte en tijd. De vreugde van het 'toen-en-daar' komt over de kloof heen in Israëls 'hier en nu'. De macht en de liefde en de trouw van de HERE. Déze God is onze God!
Bewapening tegen het 'nostalgische' element
Ook vandaag. in onze heel andere omstandigheden. kunnen we met die kloof-problematiek zitten. Ik denk aan Gods allergrootste machtsdaad: de opwekking van onze Here Jezus Christus. De reactie op een blijde Paaspreek kan zo moedeloos en troosteloos zijn: "Waren wij er tóèn en dáár maar bij geweest!" De kloof tussen het 'toen en daar' en ons 'hier en nu' wordt voor ons besef niet overbrugd. Het evangelie dreigt te worden een verhaal uit het verleden! Onze omstandigheden en het dreigende donker in onze wereld verhinderen de troost bij ons binnen te komen. De Bijbel lezen dreigt te worden een smachtend bezig zijn met het 'toen en daar' van Gods grote woorden en werken. Een machteloze vreemde nostalgie. We hebben die nadruk op Gods eeuwigheid en op zijn alomtegenwoordigheid vandaag niet minder nodig dan Israël in de ballingschap. Om te blijven zeggen. ook in het donker: Deze God is onze God! Om het vreugdevolle van het 'toen en daar' van Gods grote werken te zien oplichten in ons eigen 'hier en nu'. Zo mag het geloof het licht van Gods grote werken binnenlaten in het donker van vandaag. BinnenIáten. Want dat licht wordt naar ons toegebracht door Gods eeuwigheid en alomtegenwoordigheid. Deze God is onze God.
Waarschuwing tegen de moderne theologie
We moeten ons dan wel met overtuiging keren tegen de gedachtegangen, die we in vele varianten van de moderne theologie aantreffen. Daar is het in de mode woorden als eeuwigheid, almacht, alomtegenwoordigheid uit het woordenboek te schrappen. Om verschillende redenen. De één zegt: Als God al die eigenschappen had zou de wereld er anders en beter uitzien! Een tweede zegt: Die God bóven ons, die AI-beheerser, past eigenlijk bij een tijd van rangen en standen en bij een typische regentenmentaliteit.
Niet meer in ons verlichte democratische bestel. Met andere woorden: Ons Godsbeeld is een projectie van de constellatie van onze maatschappij! Waarbij men gemakkelijk pleegt te vergeten, dat dat dan ook van het 'moderne' Godsbeeld geldt!
Men is het erover eens: God is niet de boven-ons-Verhevene. Hij is de medestrijder, ook de mede-lijder, die samen met ons op weg is naar het ideaal van gerechtigheid en vrede. Hij werkt in ons werken. Zijn handen zijn önze handen. Zo is Hij mèt ons en in ons. Niet bóven ons! Eigenlijk een verschrikkelijke ontwikkeling! Laat iemand ons eens vertellen wat bidden eigenlijk is! Is het in feite een praten, dat via diverse 'echo-satellieten' tot onszelf terugkeert?
We moeten ons er niet voor schamen die 'ouderwetse' bijbelse termen van eeuwigheid en macht en alomtegenwoordigheid tot gelding te brengen in ons denken en spreken. Want het wonderlijke is, dat we slechts via Gods eeuwigheid en alomtegenwoordigheid ons concrete 'hier en nu' aankunnen.
Als de Verhevene boven onze tijden en als de Beheerser van 'het eind van de wereld' is de HEREwerkelijk mèt ons.
Zó komt het licht van het 'toen en daar' van Gods grote werken binnen in ons 'hier en nu'!