'De nieuwe Kerk' (1)
1994-10-21
“God de Vader. God de Moeder"- Jaargang 38
- nummer 21
Tot mijn irritatie dreint de regel een hele week in mijn hoofd na.i. God de Vader, God de Moeder..." Ik had hem op de videoband gehoord, waarop de hele dienst opgenomen stond van 'de Nieuwe Kerk', een initiatief van de heer Dick Voordewind uit Vianen. Bijna aan het einde van de dienst, op 25 september, werd in de Amstelkerk die voor dat doel was afgehuurd, met een piano als begeleiding, een variant op het 'Onze Vader' gespeeld die met deze woorden begon. Er zat voldoende 'bekends' in om het heel herkenbaar te maken, en genoeg 'alternatiefs' om te maken dat ik me hierover feitelijk nogal opwond.
Ik was er niet bij, die middag in Amsterdam; ik zat in Norwich in Engeland. Een redactrice van de EO actualiteitenrubriek 'Tijdsein' had me echter gevraagd of ik voor een 'item' over 'de Nieuwe Kerk' met ds. Voordewind wilde discussiëren en daar had ik, met de nodige aarzelingen, mee ingestemd. Zodat ik op Schiphol werd opgehaald om meteen in Hilversum een gesprek met de heer Voordewind aan te gaan. Zodat ik een opname van de dienst, waarvan ik inmiddels een kopie bezit, op mijn gemak kon bekijken en in een aantal passages de uitgereikte liturgie er ook bij kon opslaan. Dit artikel is vooral op laatstgenoemd document gebaseerd.
'Onze Vader, onze Moeder'. Als we dat zo horen, is dat ons op zijn minst niet vertrouwd. "Maar", zei de heer Voordewind tegen mij in ons gesprek voor de camera, "kunnen we dat niet gewoon zeggen? Is er ook niet heel wat in taal in de Bijbel die God in een rol laat zien die wij associëren met de moederrol?" Dat laatste lijkt niet onjuist, maar tegelijk is er de vraag of we daarmee dan gerechtigd zijn om een naam waaronder de Here zich niet openbaart alsnog zelf in te vullen. Gaat het in de Bijbel dan alleen maar over onze 'godsbeelden'? Ik ben er feitelijk van mijn stuk van, als in volstrekte eigenmachtigheid de naam van God als 'Vader', die ons door de Here Jezus zelf geleerd wordt, wordt afgewisseld en 'uitgebreid' met die van God als Moeder! Wat ligt daaraan ten grondslag? Een nieuwe openbaring soms, die wij daarover gekregen zouden hebben?
Het hooglied van Geloof. Hoop en Liefde
Datzelfde gevoel van onbehagen, dat uitgroeide tot iets dat in de buurt kwam van afkeer gold ook een variant op 1 Korinthiërs 13, dat in de liturgie genoemd werd 'het hooglied van Geloof, Hoop en Liefde'. Ik citeer dit uit de gedrukte liturgie die tijdens de dienst werd uitgereikt.
"Ook al zou ik alle talen spreken, zoals Russisch, Chinees en Fries
dus echt een talenwonder zijn, maar dit niet doen met een gevoel van
Liefde en respect voor deze volkeren, dan lijk ik net een fietsbel of een holklinkende deurgong
Ook al zou ik mijn bezittingen weggeven
voor de vluchtelingen in Rwanda en andere landen
en de rol van martelaar op mij nemen terwille van mijn idealen
ook dan zou alleen LIEFDE mijn motivatie mogen zijn
Anders heeft het geen werkelijke waarde.
Mensen met LIEFDE hebben veel geduId met andere mensen
zij zijn niet jaloers op anderen met meer geld en macht
of op hen die beweren dat zij hogere inspiratie hebben dan zij of het ware geloof bezitten
Zij zitten niet voortdurend op te scheppen over eigen gaven en capaciteiten,
maar maken daar dankbaar gebruik van
zij zijn niet alleen op eigen belang uit maar houden rekening met anderen, ook van een ander ras of huidskleur.
zelf met een andere religie dan de hunne
zij zoeken niet altijd het verkeerde in de ander
integendeel zij weten altijd wel iets goeds in de ander te ontdekken
zij wijzen alle onrecht in deze wereld af zowel in het klein als in het groot.
ze zijn blij met alle mensen die het goede doen
zij geven niet gemakkelijk op
het zijn echte - spirituele en sociale doorzetters
je kunt op ze rekenen door dik en dun.
Dit soort LIEFDE - en deze stijl mensen - zullen er gelukkig altijd ergens wel te vinden zijn op deze aarde
Profeten zullen soms het zwijgen worden opgelegd
ruimte voor openbaringen zal je niet altijd gegeven worden
soms zal je kennis te kort schieten
een mens kan niet alles weten
wij zijn onderhevig aan onze beperkingen
maar samen zijn we op weg naar een betere wereld
waar onze beperkingen wegvallen
waar we elkaar de ruimte geven
waar het universum ons vaderland is.
Soms kan ik daar alleen maar op kinderlijk eenvoudige wijze over spreken
al stamelend soms spreek ik hierover als een volwassene,
volop bij mijn verstand mijn mening ten beste gevend
Als een spiegel die weerkaatst war er in mij leeft
maar ook ik weet dat dit niet het laatste is het volmaakte komt dat God en ik elkaar herkennen zoals wij zijn
Dank zij deze drie Geloof, Hoop en Liefde waarvan ik zeg van deze drie: LIEFDE slaat echt alles"
teksten gevankelijk weggevoerd!
Waarom treft me dit alles nu zo diep en waarom vind ik dit nu de moeite waard om in zijn geheel te citeren?
Om de eenvoudige reden dat we hier een proeve zien van 'moderne spiritualiteit' in een versie die dicht ligt bij wat men pleegt aan te duiden als 'New Age'. Waarom zit ik er zo mee? Omdat hier, naar mijn diepe overtuiging, teksten uit de Bijbel gewoon in een geheel ander verstaanskader worden ingepakt en zo gehijackt, gekaapt, worden! Omdat dat niet voor het eerst (en naar te vrezen is, niet voor het laatst) gebeurt, voel ik de drang er hier wat meer over te zeggen,
Om te beginnen, loont 't de moeite om de tekst eens te leggen naast de passage in de Eerste Brief aan de Korinthiërs, zoals Paulus die schreef. Naar ik u voorhoud, zien we eigentijdse variaties die ver uitgaan boven uitleg in modern Nederlands van de oorspronkelijke tekst. Die 'fietsbel' en die 'deurgong' vind ik wel aardig gevonden; daar zit ik niet mee.
Anders wordt het al bij de sneer (want hoe moet je het anders uitleggen?) naar hen "die beweren dat zij hogere inspiratie hebben" of "het ware geloof bezitten". Maar natuurlijk, dat is nog op diverse manieren uit te leggen.
Ook een uithaal in de richting van het historisch Christendom acht ik de uitspraak: de ware gelovigen "houden rekening met anderen zelfs met een andere religie dan de hunne" en "ze weten altijd wel iets goeds in een ander te ontdekken". Als dat een aantijging van het 'dogmatisch' en 'onverdraagzaam' geachte Christendom is, is de uitspraak zo algemeen dat hij noch gemakkelijk valt te ontkrachten noch gemakkelijk te staven. Het is meer een suggestieve opmerking dan iets anders. Niettemin, een ding is duidelijk: 'de echte - spirituele en sociale - doorzetters' vind je voornamelijk bij 'de Nieuwe Kerk' en haar (stellig gnostieke) verwanten.
Het universum als ons vaderland
Tot dusverre levert dat alles mij nauwelijks aanleiding voor hevige irritatie; in de tientallen boeken en brochures die ik over Gnostiek en New Age gelezen heb (van mevrouw Blavatsky en haar volgelingen in de Theosofie tot de gemiddelde onnozele esotericus in ons heden) heb ik zoveel superioriteit, zoveel onverdraagzaamheid en hooghartigheid ten opzichte van wat ik geloof bespeurd dat dit er nog best bij kan. Wat me echter zorgen baart is een 'religieuze' uitspraak als 'samen zijn we op weg naar een betere wereld', een zin die ook in de oorspronkelijke tekst vet gedrukt staat. Of een zin over 'het universum' dat 'ons vaderland' zou zijn. Wat wordt ermee bedoeld? Opnieuw moet men erkennen dat dit taalgebruik zo 'poëtisch' is en dus dermate wollig en weinig precies dat je in je uitleg diverse kanten op kan denken. Toch moet worden opgemerkt dat 'het universum' of 'de kosmos' woorden zijn uit de huidige wetenschap (sterrenkunde), maar even vaak gebezigd worden door Oosterse (Hindoeïstische) of door Westerse (okkulte) sprekers en schrijvers. In bedoelde terminologie is dat 'universum' in feite een ander woord voor 'god'. En 'god' is dan 'al wat is'. Door dit vaag pantheïstisch taalgebruik hier wordt de indruk gewekt dat die 'god' ons doel is en dat we 'in' die God onze bestemming zullen vinden. In de meeste gevallen wil dat dan zeggen dat we onze eigen individualiteit zullen verliezen en zullen 'opgaan' in het universum, zullen 'samenvloeien' met de Bron van Absoluut Zijn. Of er wordt gerept van 'n eindeloze 'kosmische evolutie' waarin we zullen opklimmen tot steeds toenemende niveaus van vergeestelijking. Wat je bij deze uitspraak over het universum als ons vaderland ook bedoelen mag, feit is dat ik citaten kan aanhalen van mevr. Blavatsky, Wiliam Q. Judge en andere leiders uit de Theosofische wereld, maar geen enkele Bijbeltekst zou kunnen bedenken die zegt dat 'het universum' ons vaderland zou zijn...
Waarop berust ook die uitspraak dat we op weg zijn naar een betere wereld? Waarin is die wereld dan beter dan de huidige? Gaat dat om een christelijke eindtijdverwachting die hier wat meer eigentijds is verwoord? Of is het gewoon een New Ageachtige, mooie, want vage, uitspraak? Geeft enig element in de loop van het politieke, economische of sociale gebeuren in de loop van de eigentijdse wereldgeschiedenis reden te menen dat 't steeds beter wordt met de wereld en de mensheid? Zo ja, dan zou ik dat graag scherper opmerken. Ik zie wel dat, naast heel andere zaken in de wereld, het Evangelie zich op vele plaatsen in de wereld baanbreekt, dat het Woord naar de uithoeken der aarde wordt gebracht. Naar het woord van Christus zelf, zal dan het einde gekomen zijn, als dat gebeurt. (Mattheüs 24:14) Als de dingen gebeuren die de Here Jezus voorzegt, "moet ook gij, wanneer gij dit alles ziet, weten dat het nabij is, voor de deur."
(Matth.24:32) Paulus zegt, negentien eeuwen geleden al, dat het heil nu meer aanstaande is dan toen we tot geloof gekomen waren. (Romeinen 13:11) Enzovoort. Wij hebben ook een wezenlijke verwachting van de toekomst, maar die is toch wel onlosmakelijk verbonden met de Terugkomst van Christus. Het heil van de toekomst zal niet aanbreken doordat steeds meer mensen in verlangen naar spiritualiteit "een pad van groter spiritualiteit zullen gaan bewandelen." Hier is sprake van een alternatieve eschatologie, een eindtijdverwachting die met het Evangelie niet te maken heeft behalve de klank ...
Zit mij dat dwars? Ja, dat zit me hogelijk dwars. Er is zoveel moeite in de wereld. Er zijn zoveel mensen met zulk een intens verlangen naar iets anders, iets beters. 't Zou zo fantastisch zijn, als die honger echt gestild kon worden. Maar dan moet die wel worden gestild met echte hoop, echt vooruitzicht. Dan moet het water dat we drinken wel 'levend water' zijn, anders zal het onze dorst niet kunnen lessen. En daar zit mijn wrevel en twijfel. Met de publiciteit rond 'de Nieuwe Kerk' zat het wel goed. Het gebeuren haalde op grote schaal de media. Zoals we echter weten van 'Omo Power' en veel andere producten, is er soms wel een spanning tussen publiciteit en product! Dat is een zaak die we bij 'De Nieuwe Kerk' moeten natrekken. 't Gaat immers niet om een nog beter soort tandpasta of deodorant, de inzet is het leven nu en het leven van de toekomende eeuw.