Geen gitaar in Nederland, geen orgel in Schotland
1994-05-20
Het gemeentelid was het er niet mee eens. Er was tijdens de dienst een lied gezongen met begeleiding door enkele gitaren. Of de kerkeraad dat niet wist of aanvoelde dat dat niet kon? Zo'n instrument paste immers niet in een Gereformeerde dienst?- Jaargang 38
- nummer 10
De ouderling had aan deze broeder gevraagd wat nu precies de bezwaren waren tegen een gitaar. Het bleek dat het muziekinstrument associaties opriep met evangelische kerkdiensten.
Toen de ouderling vroeg of deze broeder ook had gelet op de tekst die was gezongen, was het even stil. De broeder was kennelijk zo boos geweest, dat hij daar niet op had gelet. Het gezongen lied bleek de onberijmde tekst te zijn van een Psalm. Beter kon het toch niet, zou je bijna geneigd zijn te denken. En toch: de broeder was en bleef tegen begeleiding door een gitaar. "Dat doen ze bij de evangelischen ook!"
Hebriden
Jaren geleden kwamen we tijdens een fietsvakantie op een zaterdag aan op het Schotse eiland Lewis (de Hebriden).
We besloten de zondag in de hoofdstad van het eiland, Stornoway, door te brengen. Onderdak was gemakkelijk te vinden; Bed & Breakfasts te over. De mevrouw bij wie we overnachtten vroeg wat we op zondag van plan waren te gaan doen. Op zondag was alles gesloten, daar moesten we wel rekening mee houden. Zij ging op zondag altijd twee keer naar de kerk.
Ze vertelde over de verschillende kerken in Stornoway. Het was dezelfde geschiedenis als in Nederland: orthodoxe kerken met, voor een buitenstaander, moeilijk te begrijpen redenen waarom in de geschiedenis kerkscheuringen plaats hadden gevonden (1). "Als er ergens één McLeod woont, dan is er één presbyteriaanse kerk; wonen er zes McLeods, dan zijn er 6 presbyteriaanse kerken", zo typeren de Schotten hun kerkelijke verdeeldheid.
Mevrouw McLean vond het zelf ook ingewikkeld. "Er is vroeger verschil van mening geweest over een minder belangrijke zaak". Ze vond het fijn om te horen dat wij op zondag ook naar de kerk wilden. Er was overigens maar één kerkgebouw waar de diensten in het engels werden gehouden, in de andere kerken waren de diensten in het gaelic, de oude keltische taal. Wel waarschuwde ze dat een hoofddeksel of hoedje voor de vrouw verplicht was. Dat kostte mijn echtgenote de volgende ochtend enige improvisatie: hoe bedenk je nu eigenlijk een passend hoofddeksel als je niets bij je hebt? En een hoedje van deze vriendelijke bejaarde dame opzetten, dat pastte ook niet helemaal.
Voorzanger
De zondagse diensten worden hier nog goed bezocht. Stornoway is maar een klein plaatsje, maar alleen al in dit kerkgebouw ('the Seminary') zitten tijdens beide diensten ruim 1300 mensen.
We herkennen veel van wat we van huis uit meegekregen hebben.
Twee goede en voluit gereformeerde preken, waarbij de voorganger sterk de nadruk legt op de noodzaak van persoonlijke bekering. Er zijn natuurlijk ook verschillen. Het meest opvallende verschil is de manier waarop de gemeente zingt. Voor de preekstoel is een soort galerij, waar twee voorzangers plaats nemen. Ze moeten wel een stevige stem hebben om met hun stem en zonder luidspreker de gemeentezang van 1300 kerkgangers 'in het gareel te houden'.... We houden allebei van orgels, maar we vinden deze gemeentezang toch ook erg mooi. Men zingt alleen Psalmen en dan onberijmd ('Psalms in Metric'). Er kan gekozen worden uit een beperkt aantal melodieën. Men zingt bijvoorbeeld Psalm 23, waarbij wordt toegevoegd dat de wijs volgens 'New Jerusalem' is. Omdat de onberijmde psalm niet altijd past bij de melodie, zijn er enkele kleine wijzigingen in de tekst aangebracht. De gemeente zingt eigenlijk 'achter de voorzanger aan'. Het gaat -zoals de Schotten zelf zeggen- 'Like the waves of the sea'. Zoals de golven van de zee deinen rond de Hebriden, zo golft ook deze gemeentezang.
Geen orgel Waarom geen orgel? We hadden al vaker in Schotland het orgel gemist.
Mevrouw McLean zegt: 'We don't believe in organs'. We geloven niet in orgels; het orgel leidt de aandacht af van de prediking. Ze had het wel eens gehoord dat Nederlandse kerkdiensten wel de begeleiding door een orgel kennen. Eigenlijk vindt ze dat vreemd, want in Nederland zijn toch ook gereformeerde kerken. En uit de kerkgeschiedenis moet ons toch ook wel bekend zijn dat het orgel uit de Rooms-Katholieke traditie stamt. Calvijn was toch ook tegen het orgel? zo merkt ze op. Het orgel heeft te maken met de viering van de mis....
Gewoonten en beoordeling
In deze Schotse kerk staat geen orgel.
Het orgel roept bij mevrouw McLean associaties op met de Rooms-Katholieke kerk. In Nederland hebben sommige gemeenteleden moeite met een gitaar. Dit muziekinstrument past volgens hen niet in onze gereformeerde traditie. Het orgel is daarentegen wel volledig geaccepteerd. Er zullen weinig mensen denken aan de Rooms-Katholieke kerk en aan de 'paapse mis' als de organist gaat spelen.
Kennelijk spelen onze gewoonten ook een rol in de beoordeling van wat we goed of verkeerd vinden.
Noot
(1) Wie enig inzicht wil verwerven in de geschiedenis van de Schotse kerken kan het 13e hoofdstuk lezen van dr. H. Algra: Het wonder van de 19e eeuw. De meer recente en belangwekkende ontwikkelingen in deze kerken komen in dit boek uiteraard niet aan de orde. De heer O.W.L. Milo heeft hier een aantal jaren geleden in 'Opbouw' aandacht aan besteed.