De Hoeksteen: een nieuwe gemeente in Amsterdam
1994-06-03
Een sober ingericht kantoor op de eerste verdieping van een hoog flatgebouw in Amsterdam-Noord. Dit is het kantooradres van de gemeente 'De Hoeksteen'. Deze gemeente is voortgekomen uit het evangelisatiewerk van World Harvest Mission. Op eerste Pinksterdag werd 'De Hoeksteen' geïnstitueerd als zelfstandige Nederlands Gereformeerde kerk.- Jaargang 38
- nummer 11
Even voorstellen....
In het vorige nummer van 'Opbouw' werd al iets geschreven over de aansluiting van de gemeente 'De Hoeksteen' bij de Nederlands Gereformeerde kerken. Het leek de redaktie goed om aan deze nieuwe gemeente ook verder bekendheid te geven.
Daarom is in dit nummer van 'Opbouw' het verslag van een gesprek van redaktielid Henk Algra met Norman Viss opgenomen.
Norman Viss is één van de 7 medewerkers die door World Harvest Mission werd uitgezonden naar Nederland.
Hoewel hij nog maar enkele jaren in ons land woont, spreekt hij inmiddels vloeiend Nederlands. Het vraaggesprek vond met hem plaats, omdat hij de algemene leiding heeft binnen De Hoeksteen. Samen met drie anderen werd hij op Eerste Pinksterdag bevestigd tot ambtsdrager van 'De Hoeksteen'. Met het oog op de bijzondere situatie van deze nieuwe zendingsgemeente waren bij de eerste talstelling alleen 4 van de 7 medewerkers van World Harvest Mission in Amsterdam betrokken. In een brief aan de gemeente werd vermeld dat het hier een eenmalige handelwijze betreft.
"In de toekomst zullen alle ouderlingen en diakenen uit het midden van de gemeente gekozen worden".
We stellen de vier benoemde ambtsdragers aan u voor:
- William Viss (1931), was muziekleraar en direkteur van twee middelbare scholen. Sinds 1976 is hij werkzaam als evangelist voor de New Life Presbyterian Church in Philadelphia.
- Joe Wojnarowski (1953), in een niet gelovig gezin opgegroeid, studeerde na zijn bekering aan het Westminster Theological Seminary.
- Tim Newbrander (1955), was als leidinggevende bij het onderwijs betrokken, studeerde aan het Westminster Theological Seminaryen werd in 1990 bevestigd als predikant binnen de Presbyterian Church of America.
- Norman Viss (1953) is één van de zoons van William. Hij werkte 10 jaar lang als evangelist, ouderling en docent op bijbelseholen voor (o.a.) evangelisten in Nigeria. Studeerde vervolgens aan het Westminster Theological Seminary met Stadszending als hoofdvak.
I) Het werk van World Harvest Mission in Amsterdam
Wat is de doelstelling van World Harvest Mission?
World Harvest Mission (WHM) is een jonge zendingsorganisatie, die voornamelijk wordt gesteund door de leden van de Orthodox Presbyterian Church en de Presbyterian Church of America. WHM gaat dus niet van één bepaalde kerk uit. Het doel is om -waar ook ter wereld- nieuwe gemeenten te stichten. Het werk is begonnen met straat-evangelisatie in Uganda en in Ierland. In de afgelopen 12 jaar werden gemeenten gesticht in deze landen, en nu ook in Amsterdam en er zijn plannen om in Londen en Kiëv aan het werk te gaan.
Behalve deze zendingsaktiviteiten werkt WHM ook binnen de plaatselijke gemeenten in de USA. Men is bezig met de vernieuwing van de gemeente.
Er is een cursus voor gemeentegroei ontstaan, er zijn conferentieweken voor predikanten en weekends over geestelijke groei voor gemeenteleden.
Het werk op het gebied van zending en evangelisatie kan de kerk helpen bij deze noodzakelijke vernieuwing van de kerk. Veel gemeenteleden weten wel veel over het evangelie, maar ze slagen er nog niet in om voluit vanuit de genade te leven. Ze leven nog onder de wet. Dat leven vanuit de wet vormt het grootste struikelblok voor een evangeliserende gemeente.
Waarom heeft World Harvest Mission voor Amsterdam gekozen?
De reden was betrekkelijk eenvoudig.
We beheersten de engelse taal en veel mensen in Nederland kunnen ook engels verstaan. Het eerste team van WHM kwam in 1987 één week naar Amsterdam. Een tweede team kwam in 1988 voor 2 weken naar Nederland, ik was daar ook bij betrokken. Na dit projekt hebben we nagedacht over de vorm waarin we verder moesten werken.
Als je ergens twee weken bent, kun je niets aan nazorg doen. Daarom kozen we voor een vast projekt in Amsterdam, zo mogelijk samen met bestaande kerken in Amsterdam.
Hoe zag dat vaste projekt eruit?
In 1990 was het zover dat er een team van 4 gezinnen naar Nederland kon worden uitgezonden. We zijn begonnen met ons de Nederlandse cultuur en de omgeving eigen te maken. We moesten verkennen wat er is aan evangelisatie en christelijke hulpverlening in Amsterdam. We moesten natuurlijk ook de taal leren: dat is heel wezenlijk. We namen 2 jaar de tijd om te luisteren naar de Nederlanders en om te leren van de Nederlanders. Ook werd een aantal evangelisatie- en straatprojekten gestart: in 1990 2 projekten, in 1991 3 projekten en in 1992 weer 3 projekten. In 1993 hebben we geen straat-evangelisatie op deze manier gedaan, omdat we het te druk hadden met het opzetten van de nieuwe gemeente.
II) Samenwerking met reformatorische kerken
Met welke kerken hadden en hebben jullie kontakt?
Het kontakt was al snel gelegd met de Gereformeerde kerken (vrijgemaakt) en niet veel later ook met de Nederlands Gereformeerde kerken. Om geografische redenen waren de Christelijke Gereformeerde kerken er minder bij betrokken. We hebben elkaar leren kennen en meegedaan met gespreksgroepen.
We wilden graag zoveel mogelijk kontakt en met elkaar bidden. Bij de straat-evangelisatie waren mensen van de Gereformeerde kerken (vrijgemaakt) betrokken. Het was een prima samenwerking. Bij één van de projekten in 1992 waren Nederlands gereformeerden betrokken, ook die samenwerking verliep uitstekend.
Hoe komen de gemeente 'De Hoeksteen' nu uiteindelijk bij de Nederlands Gereformeerde kerken terecht?
De kontakten met de Gereformeerde kerken (vrijgemaakt) waren er toch al eerder?
We hadden heel goede kontakten met de 'vrijgemaakten' in Amsterdam.
Helaas bleek duurzame samenwerking toch moeilijk te liggen binnen het vrijgemaakte kerkverband, omdat onze teams interkerkelijk zijn. We wilden niet de kontakten met andere reformatorische kerken belemmeren. Ik voel geen bitterheid tegenover de 'vrijgemaakten', maar ik moet constateren dat het op dit moment niet anders ligt, duurzame samenwerking en interkerkelijk evangelisatie-werk bleken niet samen te gaan. Overigens zijn de positieve kontakten met de 'vrij gemaakten' in Amsterdam blijven bestaan.
Toen het formele kontakt met de 'vrijgemaakten' vast liep, was het kontakt met de Nederlands gereformeerden een voor de hand liggende mogelijkheid.
We wilden namelijk geen nieuwe kerk stichten, we wilden ons aansluiten bij een bestaand reformatorisch kerkverband. Eén van onze teamleden, ds. Tim Newbrander, was overigens al lid van de Nederlands Gereformeerde kerk van Amsterdam-Centrum. We hebben een aanvraag bij de regio Amsterdam-Haarlem ingediend en de regio benoemde een commissie die veel voorbereidend werk heeft gedaan.
En waarom komt 'De Hoeksteen' nu juist in Amsterdam-Noord terecht?
Voor Amsterdam-Noord werd gekozen na demografisch onderzoek. Bovendien hadden we gesprekken met leidinggevenden van kerken in Amsterdam.
We vroegen aan hen: 'wat kunnen we van jullie leren?' We kwamen toen in Amsterdam-Noord uit. Het is een sterk ontkerkelijkt gebied, het is een groot gebied en er zijn in Amsterdam-Noord geen Nederlands Gereformeerde kerk en vrijgemaakt-Gereformeerde kerk (meer). Wel is er een Christelijke Gereformeerde kerk, en dat kerkgebouw staat op een steenworp afstand van onze vergaderruimte.
In het westelijk deel van Amsterdam-Noord zijn 2 evangelisch georiënteerde gemeenten aktief, wij kozen daarom in eerste instantie voor het oostelijke deel van Amsterdam-Noord; dat is echt een witte plek op de kaart.
Is dat niet jammer: zo dicht bij een Christelijke Gereformeerde kerk?
We hebben overal gezocht naar vergaderruimte, maar het schoolgebouw waar we nu in zitten bleek de enige mogelijkheid te zijn. Overigens hebben we deze situatie wel doorgenomen met de predikant van de Christelijke Gereformeerde kerk. We hebben uitgelegd dat we ons willen richten op buitenkerkelijken. We zijn er dus niet op uit om leden vanuit de Christelijke Gereformeerde kerk in Noord (of van andere kerken) te 'winnen'. We proberen alles zoveel mogelijk in goede harmonie en met onderling overleg op te lossen. We willen dus beslist niet een andere reformatorische kerk voor de voeten lopen.
III) Het ontstaan van gemeente 'De Hoeksteen'
Waarom is er nu een aparte gemeente in een stadsdeel van Amsterdam ontstaan?
Evangelisatiewerk moet je vanuit een gemeente doen, zodat de mensen die je bereikt een adres hebben. Hoe klein die gemeente ook is, je moet een volledige gemeente zijn, waar binnen de ambten vervuld worden. Je moet op zondag je eredienst houden. Je moet vragen beantwoorden als: hoe richt je het bijbels onderwijs aan de jonge kinderen en aan tieners in?
Er is heel wat voorwerk verricht. Hoe kwamen jullie aan de benodigde informatie?
We zijn begonnen met een buitenenquête.
We hebben op 3000 adressen enquête-formulieren afgegeven, daarvan hebben we er 240 terug gekregen.
Uit die enquête hebben we een beeld gekregen van wat er onder de plaatselijke bevolking leeft. Van de mensen die de enquête hebben teruggestuurd gaat 56% nooit naar de kerk en 18% alleen bij een feestdag of een bruiloft.
Veel mensen geven aan niet in God te geloven en vinden de kerk niet van betekenis voor de huidige samenleving of voor hun eigen leven. Uit de enquête komt ook naar voren waar mensen in Amsterdam-Noord tegenaan lopen. Zo blijken heel veel mensen zich hier onveilig te voelen.
Hoe speel je op die vragen in?
Je hoeft niet direkt te beginnen met evangelisatie. Wat belangrijk is dat mensen weten dat de kerk een adres is waar mensen ook bezig zijn met hun vragen. Om een voorbeeld te noemen: je kunt in samenwerking met de politie een cursus opzetten om de veiligheid in de buurt te vergroten. Een ander thema is het feit dat er zoveel één-ouder-gezinnen zijn. Een moeder die alleen verantwoordelijk is voor de opvoeding van haar kinderen loopt tegen veelopvoedingsvragen op, maar ook tegen heel praktische vragen, zoals kinderopvang. Kun je daar als kerkelijke gemeenschap de helpende hand reiken? Verder valt de grote mate van eenzaamheid van veel mensen op. En neem eens het onderwerp eetgewoonten. Daar zou je best een seminar over kunnen organiseren.
Al met al: er valt genoeg te doen. Veel zaken hebben indirekt met het leven als christen te maken. Maar eerst moet je proberen in de wijk naamsbekendheid te krijgen. De mensen moeten weten dat de kerk ook te maken heeft met hun dagelijks leven. Dat maakt hen ook meer open voor de boodschap die je hen uiteindelijk voor wilt houden.
Hoe is 'De Hoeksteen' verder bezig in de wijk?
De afgelopen maanden hebben we op 1200 adressen aangebeld met onze uitnodigings-folder. Ruim de helft van de mensen heeft onze folder aangenomen.
Dat is al heel wat: veel mensen hebben namelijk een negatief beeld van de kerk. Vaak hebben ze een socialistische- of een Rooms-Katholieke achtergrond. Het feit dat ze de folder aan hebben genomen wil natuurlijk niet zeggen dat ze nu ook naar de kerk komen. Wat we wél weten is dat 1200 mensen het gezicht van een christen hebben gezien. Op die manier heeft de kerk al iets meer bekendheid gekregen in de wijk. Verder is het belangrijk om te weten wie het 'voor het zeggen hebben' in de wijk.
Je moet enig inzicht hebben in de kontakten die er onderling bestaan.
We zijn nu bezig met een uitgebreider onderzoek, waaruit naar voren is gekomen dat er hier in Noord 'buurtbeheergroepen' bestaan. Wanneer je als gemeentelid bij zo'n groep betrokken bent, kun je van daaruit ook iets betekenen.
Worden jullie niet geassocieerd met Mormonen? Hebben de mensen geen aversie tegen Amerikanen?
We hebben geen weerstand tegen Amerikanen gemerkt. Wél zijn er nogal wat mensen die ons inderdaad voor Mormonen aan zien. We hebben namelijk nog wel een wat Amerikaans accent. Overigens moet ik erbij zeggen dat we proberen om nooit alléén op stap te gaan; er gaat altijd een Nederlander mee. Uiteraard worden we ook wel met Jehovah-getuigen geassocieerd.
IV) Het werk in de nieuwe gemeente
Hoe heeft 'De Hoeksteen' vorm gegeven aan de zondagse eredienst?
Onze zondagse kerkdienst is 'laagdrempelig'.
De boodschap moet verkondigd worden, maar dat gebeurt in eenvoudige taal. Voor, tijdens en na de kerkdienst ligt de nadruk op openheid en hartelijkheid. Mensen die binnen komen worden hartelijk verwelkomd.
Ook krijgen ze een 'bezoekerskaartje'.
Iemand die zo'n kaartje invult wordt binnen 2 weken door twee van de gemeenteleden bezocht.
De kerkdienst zelf ziet er ook anders uit dan in de meeste Gereformeerde kerken. Niet alleen de predikant gaat voor, maar ook de andere ambtsdragers en gemeenteleden. De bezoekers van de dienst kunnen vragen stellen aan de voorganger, de voorganger kan ook vragen stellen aan de kerk gangers. Er is nadrukkelijk sprake van een tweerichtingsverkeer. Er is in de dienst ook ruimte voor drama, voor bijbelspel. Een Nederlandse medewerker draagt hier zorg voor. Hij schakelt daarbij vaak gemeenteleden in. Ook zingen we een aantal liederen die in de 'gewone' Gereformeerde' dienst minder bekend zijn.
Naast de kerkdienst hebben we een dan ook nog een crèche en een kindernevendienst.
We vinden ook dat deze zaken goede voorbereiding verdienen.
Is dat laatste nog wel nodig, wanneer er in een kerkdienst zoveel gebeurt?
Dat hebben wij ons ook afgevraagd.
De praktijk is alleen dat er zoveel één-ouder-gezinnen in onze wijk wonen.
Voor een alleenstaande vader of moeder is het plezierig als hij ot zij even heel geconcentreerd op de inhoud van de preek kan letten, zonder tegelijk de kinderen in de gaten te moeten houden.
De kinderen zijn er overigens alleen tijdens de preek niet bij. Verder maken ze alle onderdelen van de kerkdienst mee.
De boodschap is heel eenvoudig. Dat is begrijpelijk, wanneer je je richt op mensen die nooit in de kerk komen.
Maar hoe moet het met de mensen die aan 'vaste spijs' toe zijn?
Behalve de kerkdienst op zondag hebben we ook door de week bijeenkomsten bij mensen aan huis. Het is de bedoeling dat ieder gemeentelid bij zo'n groep aan huis betrokken is. Daar vindt de pastorale zorg plaats en wordt ook intensief aan bijbelstudie gedaan. Er is steeds een leider en een co-leider aangesteld. Wanneer een groep groter wordt (meer dan 12 mensen), wordt deze weer gesplitst. In de ideale situatie wordt de oorspronkelijke co-leider dan de leider van de volgende groep.
Er zijn op zondag al diensten gehouden.Hoeveel mensen komen naar zo'n dienst?
Vorig najaar hadden we meestal 35 bezoekers. In januari liep dat aantal dramatisch terug. We waren toen teleurgesteld.
Je vraagt je af of de Here het werk wel wil zegenen. Maar in maart gebeurde er iets bijzonders. Op één zondag waren er opeens 12 nieuwe bezoekers, allemaal uit Noord.
Sinds die zondag is het aantal bezoekers boven de 50 gebleven. En het zijn randkerkelijke of buitenkerkelijke mensen die steeds weer terugkomen in de diensten. We hebben nu genoeg kinderen om een tienerclub en een kinderclub te kunnen organiseren.
V) Reformatorisch
Norman Viss heeft zijn woorden voortdurend zorgvuldig gekozen. Hij zoekt naar de juiste formuleringen en is heel voorzichtig als het om de verhouding tot andere christenen gaat. Bij dit deel van het gesprek komt een grote mate van bewogenheid naar voren. Viss gaat rechtop in zijn stoel zitten. "Weet je, als er nieuwe mensen binnen komen, dan is er iets gaande!"
Aan het slot van het gesprek heb ik nog een aantal vragen die van wat meer algemene aard zijn en te maken hebben met de verhouding tot de Nederlands Gereformeerde kerken.
Wanneer ik aan evangelisatie denk, denk ik vooral aan evangelische kerken. World Harvest Mission wil voortbouwen op een reformatorische traditie. Hoe verhoudt zich het één tot het ander?
In de Verenigde Staten is het heel gewoon dat Gereformeerde kerken zich intensief met evangelisatie bezighouden.
Daar hoort het er gewoon bij.
Je bent niet alleen met je eigen gemeente bezig, maar ook met 'church planting'. Je bouwt je eigen gemeente op, maar je weet ook dat er elders in je dorp, in de stad of in het land mensen het evangelie moeten horen. Kijk maar eens naar 1 Petrus 2 : 9, waarwe geroepen worden om Gods grote daden te verkondigen. In Nederland waren de gereformeerden op een bepaald moment van de geschiedenis niet in de minderheid. Daardoor is die opdracht ook wat naar de achtergrond geraakt, men was er minder mee bezig.
Ik vind echter dat het juist bij de reformatorische traditie hoort, om ook aan anderen over God te vertellen.
Waarom zeggen jullie dat je vooral reformatorisch georiënteerd bent?
Opnieuw leeft Norman Viss op..... Nadrukkelijk zegt hij: "We hebben toch een prachtige boodschap om te verkondigen?
Dat zit ook in de geschiedenis van de reformatorische kerken. De kerken van de Reformatie hebben voorgangers en leiders gekend die Gods Woord diepgaand bestudeerd hebben. Wanneer je ziet dat Nederland zó verseculariseerd is, dan mag je die boodschap de mensen toch niet onthouden?
Als kerk moet je die boodschap bekend maken in hedendaagse taal en met hedendaagse vormen".
'De Hoeksteen' is binnen de regio Amsterdam-Haarlem aanvaard als nieuwe kerkelijke gemeente. Hoe gaan jullie meedraaien?
We worden op allerlei manieren betrokken bij het kerkverband. Natuurlijk draaien we mee in de regio. We hebben ook fijne kontakten opgebouwd, predikanten zijn tot persoonlijke vrienden geworden. We zien de kontakten met de Nederlands Gereformeerde kerken als gebedsverhoring: we staan er niet alleen voor. Mensen uit de regio hebben in onze gemeente een kijkje genomen. En we hopen er in de toekomst steeds meer bij betrokken te raken, naarmate we de mensen beter kennen.
Vind je het fijn als er af en toe leden van andere Nederlands Gereformeerde kerken bij jullie op bezoek komen?
Ja, dat zouden we plezierig vinden.
We stellen het zelfs erg op prijs. Ook op die manier kunnen mensen met ons meeleven. We kunnen ook vanuit onze gemeente vertellen over het werk in Amsterdam, wanneer mensen in andere kerken daar belangstelling voor hebben.
Wat heeft 'De Hoeksteen' nodig van ons als Nederlands Gereformeerde kerken?
Norman Viss, heel nadrukkelijk: "GEBED!
Dáár draait het om! Als men voor ons bidt, leeft men met ons mee.
Wat we verder vragen is een stukje begrip en geduld. Als we fouten maken, of als we dingen anders zien: bedenk dan dat we dat doen om de mensen te bereiken met het Evangelie.
Vráág maar: waarom doen jullie dat zo?
Wat we willen, is op basis van de Bijbel, met Jezus Christus in het middelpunt, aan het werk zijn in Amsterdam.
Daarom zijn we één met elkaar".
De gemeente 'De Hoeksteen' komt iedere zondagmiddag om 13.30 uur bij elkaar in het 'Waterlant College', Rode Kruisstraat 14, Amsterdam-Noord.
Het 'kantooradres' is: Loenermark 475 C, 1025 TR Amsterdam. telefoon (020) - 637 42 35. Op dit adres kan men ook informatie verkrijgen over het werk van 'De Hoeksteen'in Amsterdam-Noord.