Wel een formulier, maar niet het Dordtse *1
1994-12-02
Op zaterdag 19 nov. kwam de Landelijke Vergadering van onze kerken voor de achtste keer bijeen in de nog nieuwe vergaderzaal van de Tabernakelkerk te Apeldoorn. Het belangrijkste besluit dat op deze zitting werd genomen betreft de invoering van een landelijk ondertekeningformulier voor predikanten. Met 30 stemmen voor, 4 stemmen tegen en 11 onthoudingen werd het geamendeerde meerderheidsvoorstel van de landelijke kommissie Toetsing Akkoord van Kerkelijk Samenleven (afgekort: TAKS) aanvaard. Daarvoor was het minderheidsvoorstel om het uit de 17de eeuw stammende Dordtse Ondertekeningformulier in een moderne vertaling weer in ere te herstellen, werd verworpen.- Jaargang 38
- nummer 24
De stemmen verhouding was daarbij: 11 voor, 25 tegen en 9 onthoudingen.
Ondertekeningformulier .
De vraag naar aanleiding van bovenstaande besluitvorming rijst of hiermee een ingrijpende wijziging is aangebracht in de koers van de Ned. Geref. Kerken. In ieder geval trachtte de kommissie TAKS bij monde van br. C. Huizinga uit Heerenveen en ds J.M. Mudde uit Enschede duidelijk te maken dat het 'slechts' om een verduidelijking ging van hetgeen in het AKS al sinds de jaren tachtig vastligt. In het AKS wordt in de bekende (?) preambule immers gesteld dat de kerken verklaren dat zij de grond voor haar samengaan vinden in de Waarheid van de Heilige Schrift, zoals deze in de drie Formulieren van Enigheid is uitgedrukt.
(Terzijde: ik vraag mij af of de benaming "Akkoord van kerkelijk samenleven" voor onze kerkenordening wel zo gelukkig is; wordt het eigenlijke akkoord niet gevormd door onze belijdenis?) En bovendien wordt in art. 17 van het AKS gezegd dat de ambtsdragers de drie Formulieren van Enigheid zullen ondertekenen als blijk van hun instemming met de leer van de kerk.
Dordt en Zeist
De discussie ging daarom niet over de vraag of er wel of geen binding aan de belijdenis moet zijn, maar over de vraag van welke aard deze binding moet zijn en op welke wijze deze binding moet worden vastgelegd; grofweg gezegd: streng of minder streng. Ter vergadering werden de uitersten gevormd door enerzijds het voorstel van drs De Jong en anderzijds het commissieminderheidsvoorstel van br. Kadijk. Om met de laatste te beginnen: br. Kadijk stelde voor het oude Dordtse Ondertekeningsformulier in ere te herstellen, zij het ook in een moderne vertaling. Door ondertekening van dit klassieke formulier verklaren predikanten o.a. "dat al de artikelen en stukken der leer.... in alles met Gods Woord overeenkomen."
Of, zoals de Gereformeerd (vrijgemaakte) weergave luidt: "dat de leer van de drie tormulleren van eenheid in alle delen geheel met Gods Woord overeenstemt". Bovendien beloven zij, in het geval zij "enig bezwaar of afwijkend gevoelen ten opzichte van deze leer" (Chr. Geref. vertaling) mochten krijgen, dit bezwaar of gevoelen niet te zullen leren alvorens hierover met de kerkeraad, classis en synode gesproken te hebben, en dat zij zich - op straffe van schorsing en afzetting - bij het oordeel van de kerk zullen neerleggen. Het voorstel om dit oude formulier weer voor alle regio's in ere te herstellen en zo wat dat betreft weer op één lijn te komen met bv. de Chr. Geref. Kerken en de Geref. Kerken vrijgemaakt, heeft het dus niet gehaald. Een - dunkt mij - tamelijk historische beslissing! Tegenover dit voorstel stond het voorstel van drs. De Jong om in art. 17 van het AKS het volgende vast te leggen: "De kerken verlangen van degenen die haar dienen in het ambt (of zich daartoe opmaken) dat zij dit zullen doen vanuit een hartelijke en onvoorwaardelijke en tegelijk onbekrompen verbondenheid aan de leer der kerk zoals die ligt uitgedrukt in de Drie Formulieren van Enigheid". Verder stelde ds De Jong voor af te zien van "het opstellen en tot gelding brengen van een zogenaamd ondertekeningsformulier". De Jong achtte een eenvoudige ondertekening van de belijdenis voldoende. Ook dit voorstel haalde het echter niet: met 4 stemmen voor, 24 tegen en 16 onthoudingen werd het verworpen.
De aard van de binding
Ergens tussen deze beide uitersten bevond zich het meerderheidsvoorstel van de kommissie TAKS. Dit voorstel haalde het uiteindelijk glansrijk, zij het ook na door de kommissie zelf en door de vergadering geamendeerd te zijn.
Zo had de kommissie zelf het begin van een ondertekeningsformulier van de regio Noord-Nederland al overgenomen.
Door deze wijziging luidt de begintekst nu als volgt: "Wij erkennen de Heilige Schrift als het betrouwbare en door God ingegeven Woord van harte als enige regel voor geloof en leven". Eerst nadat over de Heilige Schrift is gesproken, handelt het formulier over de drie Formulieren van Enigheid. Ook werd door de kommissie een amendement van ds Veefkind (Krommenie) overgenomen waardoor een predikant de mogelijkheid heeft een van de belijdenis afwijkend gevoelen voor zichzelf te houden; "een klein beetje vrijheid van het domineesmens", zoals ds Veefkind in zijn voorstel zegt. Het hart van het aangenomen ondertekeningsformulier wordt gevormd door de verklaring dat de drie algemene belijdenisgeschriften en de drie Formulieren van Enigheid erkend worden "als betrouwbare onderwijzing in en verdediging van de leer der Schrift, daarmee geheel in overeenstemming". En vervolgens dat een dienaar des Woords zijn van "de leer der kerk" afwijkend gevoelen ter toetsing en bespreking aan "de kerke raad of een meerdere vergadering" voorlegt alvorens deze uit te dragen. Hij belooft bovendien, "op straffe van metterdaad uit de dienst geschorst te zijn", zich aan het oordeel van de kerke raad of de meerdere vergadering te zullen onderwerpen.
Os Mudde sprak namens de kommissie over een geestelijke binding aan de belijdenis. Ongetwijfeld doelde hij daarbij ook op het slot van het aangenomen formulier: "Zo willen wij ons beijveren de eenheid des Geestes te bewaren door de band des vredes (Ef. 4:3) en vertrouwen wij dat de Geest der waarheid ons de weg tot de volle waarheid wijzen zal (Joh. 16:13)."
Artikel 17
Voorafgaande aan de aanvaarding van een landelijk ondertekeningsformulier besliste de vergadering over een gewijzigde tekst van art. 17 AKS. Een artikel dat alles te maken heeft met het voorgaande. Het gaat namelijk over de "Ondertekening Formulieren van Enigheid". Duidelijk bleek dat het ingrijpen in de al meer dan 10jaar vaststaande tekst van het AKS een gevoelige zaak is.
Enkele kerken hadden dan ook voorgesteld om toch vooral geen wijzigingen aan te brengen in de bestaande artikelen. Zo schreef de kerk van Oegstgeest van mening te zijn dat het in de voorstellen van de kommissie TAKS "gaat om een strakker trekken van de touwtjes" en dat aan het "kleine beetje vrijheid dat in het AKS nog aan het zelfstandige oordeel van de plaatselijke kerken gelaten wordt" gemorreld wordt. Dat 'morrelen' slaat in het voorstel van Oegstgeest met name op het door de commissie geschrevene inzake art. 34; een artikel dat op een latere zitting nog aan de orde moet komen. Overigens: het voorstel van Oegstgeest werd met algemene stemmen verworpen.
Duidelijk ging het op de achtste zitting om een gevoelige kwestie. De discussie was af en toe dan ook niet zonder emotionele geladenheid. Uiteindelijk werden de geamendeerde voorstellen van de kommissie echter wel aanvaard. Maar het aantal voor- en tegenstemmers ontliepen elkaar af en toe maar weinig. Zo bleef de zinsnede "Bij volhardende weigering na samenspreking over zijn gevoelen (nI. volharding in de wiegering om de belijdenisgeschriften te ondertekenen - KM), zal hij uit zijn dienst worden· ontslagen" slechts met een verschil van twee stemmen in het voorgestelde art. 17 staan.
Nieuw is vooral de plaats en rol van de meerdere vergadering in het geval een dienaar van het Woord van de belijdenis afwijkt. Op voorstel van de regio Amsterdam-Haarlem werd besloten dat een kerkenraad mededeling zal doen en rekenschap zal afleggen aan de zusterkerken ("in regionale vergadering bijeen") indien er sprake is van een ambtsdrager die ondertekening van de belijdenis weigert of niet langer voor zijn rekening kan nemen.
Vele voorstellen. vele stemmingen
De stemmingen over de vele voorstellen die op de vergadertafel lagen, gaven af en toe overigens een merkwaardig beeld te zien. Meerdere keren bleek het aantal onthoudingen het aantal voor- of tegenstemmers te overtreffen. Ik had de indruk dat afgevaardigden zich soms maar van stemming onthielden omdat zij door de vele bomen het bos niet meer zagen. Dat was wellicht ook de reden waarom een afgevaardigde aan het einde van de vergadering voorstelde om, zoals dat in de politiek het geval schijnt te zijn, maar twee stemmogelijkheden te bieden: voor of tegen. De praeses van de vergadering, br. Blokland, merkte in reactie op dit idee op dat het dan tijdens de stemmingen op de toiletten waarschijnlijk wel erg druk zou zijn.
Ook ds Horsman sprak aan het einde van de vergadering over af en toe merkwaardig verlopen stemmingen.
Hij stelde voor het geheel nog eens kritisch op zijn consistentie te bezien. Concreet vroeg hij zich bv. af of hij nu straks met 'zijn' ambtsdragers voor de . regionale vergadering moet verschijnen omdat zij op één of ander punt van de belijdenis afwijken. Trouwens: de in het AKS aangebrachte wijzigingen moeten volgens art. 40 AKS toch nog op een voorgezette landelijke vergadering door alle kerken beoordeeld worden.
Deze voortgezette vergadering zal, zo besliste de vergadering, worden gehouden op 20 mei 1995. Daar kunnen de kerken zich dus definitief uitspreken over zowel de zaak van de vrouw in het diakenambt als de genoemde zaken betreffende het AKS.
Voorgerecht
Het hoofdgerecht werd op de achtste zitting gevormd door de voorstellen inzake het AKS. Maar er was ook een voor- en nagerecht. Het voorgerecht bestond zelfs uit twee gangen: het Liedboek-2000 en de Nieuwe Bijbelvertaling.
Zo besloot de vergadering allereerst waarnemend aanwezig te willen zijn in de interkerkelijke werkgroep voor een Nieuw Liedboek. Een voorstel van de kerk van Wezep in die richting werd door de vergadering aangenomen.
Een tweede deel van het voorgerecht betrof het rapport van de vertegenwoordigers in de Raad voor Contact en Overleg betreffende de Bijbel (RCOB). Deze vertegenwoordigers zijn de predikanten W. Borgdorff en J.H. Veefkind. Zij konden o.a. melden dat ds Veefkind door de Kath. Bijbelstichting en het Ned. Bijbelgenootschap tot supervisor is benoemd. Dat wil zeggen dat hij als representant van de toekomstige lezers van een Nieuwe Bijbelvertaling gevraagd is op conceptvertalingen van bijbelgedeelten te reageren. Een andere Ned. Geref. supervisor is de heer Van der Worp uit Baarn.
Nagerecht
Het nagerecht bestond uit de bespreking van het rapport van de landelijke kommissie voor de Geestelijke Verzorging van de militairen. De oudkrijgsmachtpredikant en nu commissievoorzitter ds J.M. Smelik sprak namens de kommissie en beantwoordde enkele vragen naar aanleiding van het rapport. Het belangrijkste punten uit zijn inleiding en beantwoording betroffen de bezuinigingen in de krijgsmacht. De kommissie vreest dat het aantal krijgsmachtpredikanten binnen afzienbare tijd drastisch zal verminderen. Os Smelik benadrukte echter dat ook in een krijgsmacht nieuwe stijl behoefte zal zijn aan krijgsmachtpredikanten. De vergadering aanvaardde het rapport van deze kommissie en bekrachtigde de voorgestelde benoemingen.
Noot
1. Omdat de verslaggever voor Opbouw op hef allerlaatste moment wegens ziekte verstek moest laten gaan, vindt u hier van mijn hand een weergave van de op 19 november gehouden zitting. Opdat de lezers niet van elke informatie verstoken blijven! (K.M.)