De secularisatie en onze gebeden
1993-07-02
Onze tijd heet een tijd van secularisatie. Steeds minder Nederlanders gaan nog naar een kerk, welke dan ook. En steeds minder mensen bij ons in de straat geloven nog, dat God er is en dat Hij 'een beloner is van wie Hem ernstig zoeken'. Maar hoe staat het in onze eigen huizen? Het kan haast niet anders of het leven in een seculariserende maatschappij heeft ook op ons invloed. Alleen, wáár zie je die invloed? Waar is onder ons de secularisatie merkbaar? En waar liggen in ons leven belangrijke invalspoorten voor secularisatie? Ik zou graag even aandacht willen vragen voor een aanknopingspunt voor secularisatie, dat er onbewust en onbedoeld zo maar kan zijn in onze gebeden. En dan versta ik onder secularisatie vooral dit: dat God als het ware 'afwezig' is in ons dagelijks bestaan.- Jaargang 37
- nummer 14
In gereformeerde gezinnen kan dat bevorderd worden door de manier waarop wij bidden. Het is weliswaar een gevoelige zaak om daar iets over te zeggen, maar ik waag het er toch maar op. Het gebed is immers als 'zenuwcentrum' van het christelijk leven van groot belang. Hoe staat het met de 'huiselijke eredienst', met ons gezamenlijke bidden?
In veel gezinnen wordt bij elke maaltijd gebeden. Meestal gebeurt dat hardop door vader of moeder. Wát en hoe wordt er gebeden? Er is alle aanleiding om te veronderstellen dat het tafelgebed in een groot aantal gezinnen meestal een zeggen van vaste en steeds dezelfde woorden is, al of niet met gebruikmaking van een 'formuliergebed'.
Ouders bidden in menig gezin twee of drie keer per dag, voor of na het eten, het Onze Vader. Daarnaast bidt men gebeden als: 'O Vader, die al het leven voedt, kroon onze tafel met uw zegen...' en 'O Heer, wij danken U van harte, voor nooddruft en voor overvloed' of 'O Vader dat uw liefde ons blijk...' Daarnaast zullen veel ouders misschien aan tafel bidden in woorden die ze zelf kiezen maar die eveneens steeds dezelfde zijn en een beperkte 'thematiek' hebben.
Vooropgesteld, met gebruikmaking van zulke vaste bewoordingen wordt er ongetwijfeld dikwijls hartelijk en doorleefd gebeden! Tot zover zullen we er zeker geen kwaad van hoeven spreken. Maar toch loop je daarmee wel een bepaald risico, dat we in verband kunnen brengen met de secularisatie. Het gevaar is, dat het bidden met vaste en steeds dezelfde woorden en termen en onderwerpen ver of staat van een groot deel van de dagelijkse leefwereld van ons en vooral van onze kinderen.
Ik ben bang dat in nogal wat gezinnen het gewone leven, het dagelijkse gebeuren en de eigen belevenissen niet in het gebed terug te vinden zijn. Dochter Ellen is vanmiddag toen ze uit school naar huis fietste bijna door een auto geschept. Het ging nog net goed! Krijgt de dank daarvoor een plaats in het gebed? Zoon Jan is jarig vandaag.
Wordt de Here ervoor gedankt en wordt voor Jan om gezondheid en kracht en geloof gebeden? Dochter Marieke heeft vandaag een moeilijk tentamen en ze is er erg zenuwachtig voor. Bidden we voor haar om rust en een goede uitslag? Het is Moederdag.
Danken we de Here voor de zegen die Hij in onze eigen vrouwen moeder geeft en vragen we Hem voor haar om kracht?
En zo kunnen we nog heel wat dingen noemen: een aangrijpende reportage over de ellende in Bosnië-
Herzegovina, een akelige ruzie tussen twee van onze kinderen vlak voor het eten, de jeugdvereniging waar onze kinderen vanavond naar toe gaan, een discussie aan tafel over een popgroep of over het al of niet kijken naar een bepaald televisieprogramma, enzovoorts. Gelukkig zijn er ouders die naast de vaste formuleringen toch ook bij verschillende gelegenheden eigen woorden weten te kiezen. Dan wordt op een heel bijzondere manier de persoonlijke en levende godsvrucht hoorbaar. Laten ze "beseffen, dat dat grote waarde heeft in de strijd tegen de secularisatie!
Want de kern van secularisatie is toch dit, dat God afwezig lijkt in het gewone leven van de moderne mens. Wanneer dan ons gewone leven (een ongeluk, een tentamen, een reportage, een verjaardag) afwezig is in ons bidden aan tafel, d.w.z. in onze omgang met God, dan zetten we de poort voor de secularisatie open. Het horen van de gebeden wordt een sleur. We spreken onze formules nog wel uit, maar onze kinderen ontgaat het, welke relatie dat bidden heeft met de werkelijkheid. De gebeden lopen de kans een soort rituele en magische formules te worden. En het gewone leven gaat zo z'n eigen gang, op flinke afstand van het gebed, of flinke afstand van God. Gelukkig staat of valt met het bidden aan tafel niet alles in het leven van . onze kinderen. Ouders kunnen ook op andere manieren laten merken, dat de Here wel degelijk present is in ons alledaagse bestaan. En er zijn allerlei andere lijnen waarlangs onze jeugd dat gewaar kan worden. Gelukkig wel! Toch is het noodzakelijk dat we op deze invalspoort voor secularisatie juist in onze gezinnen bedacht zijn. Het werkt verkeerd wanneer onze kinderen opgroeien met standaardgebeden, die (dikwijls ook in verouderde taal) dag in dag uit steeds op dezelfde manier en over dezelfde dingen God aanspreken, terwijl daarbij de heel concrete en persoonlijke situaties en noden van dat moment buiten het blikveld blijven en niet echt genoemd worden.
Dan lijkt het of de christen alle dagen dezelfde is, alsof hij geen enkele geestelijke groei doormaakt, en alsof hij steeds maar dezelfde standaardnoden heeft. Dan wordt er geen nauwe verbinding gelegd tussen je gewone alledaagse leven en de Here God. Het zijn twee werelden geworden. En dat is de secularisatie in haar kern: dat God en ons gewone leven van elkaar gescheiden zijn en geen verbinding meer hebben. Hetzelfde geldt trouwens breder. Het geldt bijvoorbeeld ook van onze invulling van de Schritlezing thuis en van onze preken en gebeden in de kerk. Als het gewone leven niet in onze 'godsdienst', in onze omgang met de Here, voorkomt, komt God niet in ons gewone leven voor. Er ontstaat sluipenderwijs een stille vervreemding. Kortom, 'wereldvreemde' gebeden geven aanleiding voor een 'Godloze' leefwereld.
Dit artikel is van de hand van Prof. Dr. M. te Velde uit Kampen. Hij schreef het in het weekblad: 'DE REFORMATIE'.
Op trefzekere wijze heeft Te Velde zijn gedachten geformuleerd over een actueel onderwerp, dat onze volle belangstelling verdient!