Paulus in Athene (1)
1993-08-13
Athene- Jaargang 37
- nummer 17
Ik ben nooit in Athene geweest. Wel heb ik foto's gezien van imponerende, gedeeltelijk vergane, bouwwerken in het oude Athene. Iedereen weet, dat Athene het centrum is geweest van de Griekse wijsheid. Je hebt soms van die merkwaardige associaties. Ik geef les in Sárospatak, Hongarije. Daar heb je een gereformeerd gymnasium en een theologische opleiding. Er is ook een pedagogische instituut. Men noemt Sárospatak daarom weleens, gekscherend, het Athene aan de Bodrog (rivier). Vanwege die oude opleidingen.
Hoe was het leven in het oude Athene? Stelt u het zich eens zo voor. 's Morgens vroeg zien we een man naar de markt lopen. Hij zoekt een plaatsje tussen een paar handelaren, die sinaasappels en olijven verkopen. Er lopen een paar ezels voorbij, beladen .met dadels. Een vrouw verkoopt even verderop wat vis. Iemand anders probeert mooie stoffen aan de man te brengen. Een schoenmaker slaat nieuwe hakken op een paar oude sandalen. Het is al gauw een drukte van belang. De man, die we zagen lopen, begint een gesprek met de mensen om zich heen. En al heel gauw vormt zich een kring van nieuwsgierigen. Wat zou hij te vertellen hebben? Ze luisteren aandachtig. want hij stelt kritische vragen. Hoe gaat het met onze stadsregering? Waarom leven we zoals we leven? Is de waarheid wiskundig meetbaar?
Zijn de goden ver weg of dichtbij? Welke zijn de hoogste deugden?
Socrates en Paulus
Op deze manier heeft Socrates, de beroemde griekse wijsgeer, met de mensen gediscussieerd. En dat werd hem niet in dank afgenomen. Tenslotte werd hij door het stadsbestuur, de Areópagus, veroordeeld. Er waren twee beschuldigingen: Socrates, u hebt onze goden beledigd met uw kritische vragen én u bent bezig onze jonge mensen te misleiden. Er gaan drie eeuwen voorbij. Dat is een hele tijd. Maar toen gingen de veranderingen niet zo snel als in onze tijd. Een man loopt over de markt. Hij praat met de mensen. Hij vertelt hen van Jezus en van de opstanding uit de doden. Ja, het is Paulus, die op één van zijn reizen in Athene is terecht gekomen. Ook Paulus moet voor de Are6pagus uitleg geven van zijn boodschap. Welke punten haalt Paulus naar voren? Verschillende. Ik noem er vier.
De Heer is schepper
Paulus begint niet bij Johannes 3:16, bij Gods liefde, maar bij Genesis 1. De Here God is soeverein. Daar wisten de Grieken met hun vele goden niets van. God de schepper woont daarom- ook niet in onze tempels. Ja, daar mogen we best een beetje van schrikken. Ook al bouw je een altaar "voor de onbekende god", dan dekt zo'n vlag de lading niet.
Toen we in Honduras woonden, hadden een paar vrienden een papagaai in huis. Mooi groen en geel, hij sprak zelfs een beetje Spaans, kon een liedje zingen (althans de eerste twee regels, verder kwam 'ie nooit), en lachte net zoals de vrouw des huizes. Dat was schitterend. Ik denk dat we vaak zoiets als een papagaai-god aanbidden, die er heel mooi uitziet, die in onze gouden kooien (kerken) woont en woorden spreekt, die wij hem hebben voorgezegd. Maar Paulus zegt, dat de ware God almachtig is en boven onze grenzen uitgaat. God is geen papagaai.
De Heer leidt de geschiedenis
Dat was ook iets nieuws voor de Grieken. Want zij dachten bij geschiedenis eerder aan een cyclus van de natuur.
Hun goden stonden niet in relatie tot enige "vooruitgang" van de geschiedenis. Maar Paulus zegt: De ware God heeft de toegemeten tijden en grenzen van de volken bepaald (vs 26). En Paulus spreekt over de toekomst als een voortgang naar een doel, dat alleen bereikbaar is door Gods oordeel heen (vs 31). De tijden en grenzen van de volken staan hier niet buiten. Dat is niet zonder betekenis! Hoe komt het dat Oost- Europa de grote verandering heeft meegemaakt vanaf 1989 en niet dertig jaar eerder of twintig jaar later? De geschiedenis heeft haar geheim. J kunt veel op het spoor komen door te letten op de grote leiders, Gorbatsjov en Jeltsin hebben hun bijdrage geleverd, maar telkens weer heeft de geschiedenis een verrassende wending genomen. En ook over de toekomst kunnen we vrijwel niets zeggen. We kunnen natuurlijk een paar lijnen trekken, maar veranderingen in de geschiedenis kunnen we niet voorspellen. De geschiedenis heeft haar geheim, en dat heeft, zegt Paulus, te maken met God.
Bekering
Paulus heeft prachtige dingen gezegd waarover de hooggeleerde Grieken konden nadenken. Maar, trouw aan het evangelie heeft hij zijn toespraak ook toegespitst op de persoonlijke bekering. Het evangelie wil een mens altijd in het hart raken. "God verkondigt (met voorbijzien van de tijden der onwetendheid, dat is zijn genade!) dat allen tot bekering moeten komen" (vs 30). Bekering betekent je omdraaien en een andere richting kiezen.
Toen ik jaren geleden in het kleine Ned. geref.kerkje van Wolfheze moest preken, stapte ik per ongeluk over in de trein, die naar de grens raasde. Toen ik dat merkte, ben ik bij volgende station uitgestapt en teruggegaan.
Ik heb me snel bekeerd van een verder gaan in de verkeerde richting. Zo moeten we ons vaak op allerlei (morele) punten bekeren en een andere richting kiezen. Maar dat begint, zegt Paulus, met de bekering tot de ware God, schepper en heiland.
Opstanding uit de dood
Tenslotte loopt zijn toespraak uit op de opstanding. Sommigen spotten. Anderen zeiden: Kom morgen nog maar eens terug. "Doch enigen sloten zich bij hem aan ..." Toegegeven, een opstanding uit de doden is moeilijk te aanvaarden als we letten op de natuurwetten, de ontbinding van ons lichaam. En tóch is de opstanding een nuchtere waarheid, zoals Paulus later zal betuigen vóór Festus en Agrippa (Hand 26:23 - de opstanding - en vs 25 - nuchtere waarheid).
Daarmee zijn we terug bij het begin van Paulus' toespraak: als je gelooft, dat God de schepper is en almachtig, dan valt er een evangelische logica over het geloof in de opstanding. Paulus' toespraak botste tegen de heersende meningen van hooggeleerde heidenen. Ook vandaag botst het evangelie tegen de heersende mening in onze maatschappij, waar redelijk en efficiënt gedacht wordt, maar helaas vaak niet volgens de logica van het evangelie.
Noot:
1 Dr. Frank Sawyer is door de Christian Reformed Churches uitgezonden naar Hongarije om in Sarospatok colleges te geven aan de Theologische Hogeschool. Voorheen Ned. Geref. predikant in Zoetermeer, nu lid van de Ned. Geref.Kerk te Kampen.