Gereformeerde 'Gaspar Karoli Universiteit' opgericht
1993-11-05
Boedapest - Op 11 oktober jl. vond met steun vanuit Nederlandse protestants-christelijke kerken de oprichting plaats van de 'Gáspar Károli Universiteit' van de Hongaarse gereformeerde 'Református' kerk' 1 De universiteit beoogt de geestelijke leemte van 40 jaar communisme te vullen met de liefderijke boodschap van het Evangelie. De Hongaren kunnen deze taak niet alleen aan. Indringend doen zij een beroep op ons hen inhoudelijk en financieel bij te staan.- Jaargang 37
- nummer 23
Geestelijke ruïne
De veertig jaren van communistische overheersing hebben in de landen van Midden- en Oost-Europa niet alleen een economische, maar ook een geestelijke ruïne achtergelaten. Het economische failliet was het meest zichtbaar, en het is dan ook op dit terrein dat de noodzakelijke herstructurering het eerst is begonnen. Inmiddels blijkt de ombouw van een geleide economie naar een markteconomie een moeizaam en ingrijpend proces te zijn, dat gepaard gaat met forse prijsstijgingen, werkloosheid en daling van pensioenen en sociale uitkeringen. Het bestaan, dat voor vele Oost-Europeanen vroeger van de wieg tot het graf vast lag, is nu onvoorspelbaar en onzeker geworden. In Hongarije hoorde ik het verhaal van een vrouw van 55, wiens man kort voor het bereiken van zijn pensioen overleed. Zijn dood had tot gevolg dat zij haar aanspraak op zijn pensioen verloor. Ze kwam geheel en al zonder inkomsten te staan en zag zich genoodzaakt een baan als winkeljuffrouw te nemen om in haar levensonderhoud te voorzien. Misschien komt het mede door de nieuwe onzekerheden in het bestaan, dat de geestelijke schade die het communisme heeft aangericht pas nu goed zichtbaar wordt en aandacht krijgt. Deze schade bestaat er niet alleen uit dat mensen niet geleerd hebben onverwachte klappen op te vangen. Ze omvat meerdere aspecten.
Voor wat Hongarije betreft valt allereerst op dat mensen materialistisch georiënteerd zijn geraakt. De aanschaf van een televisie of auto is belangrijker dan het geestelijk welbevinden. Aandacht voor het niet met het oog zichtbare, het geloof en de cultuur kwam in het communisme op het tweede plan. Deze houding heeft nu tot resultaat, dat zaken van geloof en cultuur en de overdracht van normen en waarden in het onderwijs ondergeschikt worden gemaakt aan het verdienen van geld en het nastreven van andere materiële doelen. Ten tweede blijkt dat de ontwikkeling van het geestelijk leven sinds 1948 in Hongarije vrijwel stil heeft gestaan. Nieuwe impulsen waren vrijwel onmogelijk. De stad Kecskemét kende bijvoorbeeld van oudsher een bloeiende protestantse traditie. Er waren Lutherse en gereformeerde 'Reforrnátus ' kerken, Református scholen en een theologische academie. Deze academie bezat tot 1949 een goed bijgehouden bibliotheek van 800.000 banden. Maar in dat jaar deden de communisten de deur op slot. De bibliotheek werd genationaliseerd en is nadien niet verrijkt met nieuwe werken. De scholen van de Református kerk werden gesloten en onteigend. Dit lot trof ook alle andere 1000 Református scholen in Hongarije. Zo werd het onmogelijk gemaakt christelijke waarden door te geven aan de nieuwe generaties. Wat restte was het atheïsme van het communisme. In plaats van psalmversjes moesten de kinderen nu leren dat God niet bestaat,
Herleving van het gereformeerde protestantisme
Gelukkig is 40 jaar niet lang genoeg om een identiteit geheel en al uit te wissen. Het waren dan ook de gereformeerden in Kecskemét die na de val van het communisme als een van de eersten beseften dat het gereformeerde erfgoed weer herontdekt en herbeleefd moest gaan worden. Zij stelden zich tot doel de gereformeerde scholen, de bibliotheek en de theologische academie te heropenen. Toen zij probeerden dit doel te realiseren botsten zij onmiddellijk op grote problemen, zoals bijvoorbeeld de teruggave van de vroegere schoolgebouwen. Hoewel de huidige Hongaarse regering besloten heeft dat alle kerkelijke bezittingen, waaronder scholen, binnen tien jaar aan de oorspronkelijke eigenaars teruggegeven moeten worden, maken de locale overheden daar geen enkele haast mee. Denkend vanuit materialistische waarden, zien zij de noodzaak van christelijk onderwijs veelal niet in. Bovendien voelen zij er weinig voor hun invloed op het onderwijs uit handen te geven. De teruggave van gebouwen is niet het enige probleem.
Ook merkte de Református kerk van Kecskemét dat er een schrijnend tekort is aan christelijke onderwijzers en school- en studieboeken. De huidige generatie onderwijzers is geheel en al zonder het christendom opgegroeid, en de schoolboeken staan vol met marxistische symbolen. Toen Kecskemét zijn problemen bij de landelijke Synode van de Református kerk onder de aandacht bracht, bleken deze voor heel Hongarije te gelden. Het kerkelijk leven in Hongarije herleefde weliswaar, maar de kerken was de mogelijkheid ontnomen om het geloof in het christelijk onderwijs gestalte te geven. De Synode besloot daarop in februari van dit jaar dat er een eigen, gereformeerde universiteit moest komen die jonge mensen zou opleiden tot christelijke onderwijzers en docenten.
Dr. L. Hegedüs, gereformeerd bisschop van het kerkdistrict Boedapest, is de grote inspirator achter dit besluit.
Zelf was hij gedurende 30 jaar van zijn leven vanwege kritiek op de officiële kerkelijke leiding verbannen naar een verafgelegen dorp. Hegedüs constateert dat de teruggave van schoolgebouwen langzaam op gang komt. Inmiddels zijn er ruim 70 christelijke scholen. Dat acht hij een positieve ontwikkeling, die vertrouwen schept in de groei van het christelijk onderwijs in de toekomst. Waar het nu vooral op aankomt, is de aanwezigheid van christelijke onderwijzers. Het christelijk onderwijs heeft in de tijd van na het communisme volgens Hegedüs de belangrijke taak het geestelijk vacuüm te vullen waarin vele mensen leven: "40 jaar dictatuur heeft een leegheid in de harten en hoofden van alle Hongaren achtergelaten. Daarom willen we ieder die is losgemaakt van God en Zijn geboden weer bereiken met het Evangelie." Daarbij acht hij een christelijke universiteit, die als een soort magneet functioneert in het Hongaarse protestantisme, onontbeerlijk.
Studenten genoeg. Nu nog docenten en 5 ton
De afgelopen maand heeft bisschop Hegedüs zijn wens in vervulling zien gaan. Op 11 oktober jongstleden vond in Boédapest de opening van de Református Gáspár Károli Unlversitelt plaats. De universiteit is genoemd naar de 16e eeuwse theoloog Károli Gáspár, die als eerste de Bijbel in het Hongaars vertaalde. De Gáspár Károli Universiteit start dit studiejaar met de studierichtingen theologie, Hongaars, Engels en Geschiedenis. De studie is gericht op de opleiding van leraren in deze vakken. Het is de bedoeling dat de studenten na hun studie gaan werken aan Református scholen of kerken in hun regio van herkomst. Aan studenten heeft de Universiteit geen gebrek. Inmiddels hebben zich er 200 aangemeld, van wie er dit jaar 120 geplaatst konden worden. Aan de opening is heel wat werk vooraf gegaan. Ten eerste moest erkenning worden aangevraagd bij de overheid. Toen deze in augustus was verleend, moest nog goedkeuring van het parlement worden verkregen. Bij de stemming hierover in september bleek dat de parlementsleden het initiatief vrijwel unaniem ondersteunden: 199 van de 200 afgevaardigden stemden voor. Deze goedkeuring betekent dat de universiteit voor 70% wordt bekostigd uit overheidsmiddelen. De overige dertig procent moet de Református kerk zelf opbrengen. Hier lag een tweede probleem voor de initiatiefnemers van de universiteit, want de Hongaarse protestanten hebben dat geld niet. Vanwege de oude banden tussen het wetenschappelijk onderwijs van Hongarije en Nederland besloot Bisschop Hegedüs al in een vroeg stadium een beroep te doen op Nederland.
Zo kwam viá de Hongaarse staatssecretaris van onderwijs, die in december 1992in Nederland was voor de herdenking van de Nederlandse' onderwijspacificatie van 1917, bij Educa Transfer International (ETI) het verzoek binnen om hulp te verlenen.
ETI ondersteunt in samenwerking met de Unie voor Christelijk Onderwijs vele samenwerkingsprojecten tussen christelijk onderwijs in Midden- en Oost-Europa. Na rijp beraad ging ETI op het Hongaarse verzoek in. Er werd een comité 'Ondersteuning Református Universiteit' opgericht, onder leiding van E. Komdeur, voorzitter van de Nederlands Protestants Christelijke Schoolraad. Het comité bestaat uit leden van verschillende protestants-christelijke kerken. Zo heeft praf.dr. H.G. Geertsema uit Ede vanuit de Nederlands Gereformeerde Kerk zitting in het comité. Hij legt zich vooral toe op de inhoudelijke ondersteuning op bet gebied van de theologie en de christelijke filosofie en ethiek. Daarnaast zijn ook docenten uit onze kring benaderd een bijdrage te leveren aan de inhoudelijke ontwikkeling van enkele studierichtingen. Het ondersteuningscomité is al deze zomer gestart met de fondsenwerving.
Voor de opbouw van de Református universiteit is een half miljoen gulden nodig. De universiteitsgebouwen moeten gerenoveerd en ingericht met stoeIen en banken, voorts moet er een internaat komen, een beurzenfonds, inhoudelijke ondersteuning vanuit Nederland, enz. Als eerste resultaat van de fondswerving kon het comité bij de opening van de Gáspár Károli Universiteit reeds f 100.000,- aanbieden. Daarnaast werden bijbels aangeboden en bijbelse dagboeken voor de studenten. In september heeft het ondersteuningscomité de kerkenraden van een aantal kerken aangeschreven, waaronder ook de Nederlands Gereformeerde, met het verzoek een gift te verlenen of te collecteren voor de Gáspár Károli Universiteit. Als motto hanteerde het comité daarbij een tekst uit 1 Cor. 16:9. De woorden die Paulus daar uitspreekt ("Mij is een grote en krachtige deur geopend, en daar zijn vele tegenstanders") zijn in de huidige situatie van het Hongaarse protestantisme buitengewoon actueel. Zouden wij als kerken in het vrije en rijke Nederland, aldus schrijft het comité, met onze gebeden en hulpverlening niet naast de kerken in Hongarije moeten gaan staan? Mede door deze steun zal het mogelijk worden het vele jaren lang geestelijk geteisterde Oost- Europa een nieuwe impuls te geven tot eer van Zijn grote Naam.
Nadere informatie over de Gáspár Károli Universiteit is te verkrijgen bij drs. H. Wubs van ETI, Zuidsingel 1, Postbus 1492,3800 Bl Amersfoort, tel. 033- 651272
Noot
1. De 'Reformatus' kerk is de Hongaarse protestantse kerk die ten tijde van de Reformatie is ontstaan op basis van de leer van ' Calvijn. Deze kerk heeft in haar geschiedenis, in tegenstelling tot de kerk in Nederland, geen scheuringen of afscheidingen gehad.