Bouwen aan relaties (1)
1992-06-05
Vandaag denken we na over het werk van de Heilige Geest in en door ons leven. Relaties horen hierbij en juist daarom willen we nadenken over de vraag hoe je aan goede relaties kunt werken. Het woord 'bouwen' geeft immers weer dat het iets van ons vraagt: onze persoonlijke inzet en toewijding aan God en Zijn bouwplan voor de ontwikkeling van goede relaties.- Jaargang 36
- nummer 12
Bouwen heeft ook veel met herstellen en met herbouwen te maken. We weten allemaal dat relaties kwetsbaar zijn en dat mensen op dit punt verwondingen en teleurstellingen oplopen.
De keuze om aan relaties te bouwen houdt dan ook direct verband met een verlangen om hierin door Gods Geest gebruikt te worden. Omdat God als Schepper heeft gekozen voor het herscheppende werk van Zijn Geest.
Laten we daarom allereerst nadenken over de vraag waarom we ons moeten inzetten voor relaties. Wat motiveert ons?
De belangrijkste reden is dat we een God dienen die voor herstel koos.
Toen Adam en Eva zich onttrokken aan Gods zorg en leiding, vervreemdden ze van Hem en elkaar. Er kwam vrees in hun leven. Ze voelden zich teruggeworpen op zichzelf, op schuld, op onderlinge vervreemding en afstand. De mens was kwetsbaar geworden en de medemens werd in veel opzichten een bedreiging.
God gaf Zijn bedoeling met de mens echter niet op en zocht een weg van herstel. Een mogelijkheid tot verzoening en vernieuwing.
Zijn eerste vraag is dan ook 'Mens, waar ben je?'. God roept op tot ontmoeting, tot een vernieuwd tweegesprek, tot openheid en communicatie, tot herstel. 'Mens, waar ben je?' En Hij komt de mens tegemoet door de eerste kleding te maken. Hij toont hierin begrip voor het geschonden mens-zijn en ons verlangen naar bescherming.
Tegelijkertijd verwijst God naar een Verlosser, iemand die de zonde en het kwaad zal overwinnen, iemand die Gods oorspronkelijke bedoeling met de mens weer mogelijk wil maken: een leven in harmonie met God, onszelf en de ander.
In het volgende hoofdstuk lezen we dat God nog een vraag stelt: "Waar is uw broeder Abel?" Kaïn antwoordt: "Ik weet het niet, ben ik mijns broeders hoeder?". De mens wordt door God ter verantwoording geroepen. Waar zijn we wanneer God ons roept en hoe staan we tegenover onze naaste?
Deze boodschap klinkt in het Oude en Nieuwe Testament door. Jezus vatte bijvoorbeeld Gods bedoelingen met ons leven samen door te zeggen dat we God moeten liefhebben met alles wat in ons is, en de naaste als onszelf.
(naslag: 'Leven in harmonie met God, jezelf en de ander', Proclama- Amerongen, een studie n.a.v. dit grote gebod)
Het motief om ons in te zetten voor relaties houdt dan ook direct verband met liefde voor God en toewijding aan herstel dat Gods Geest wil bewerken in persoonlijk leven en in onderlinge relaties. Een voorbeeld uit de Psalmen: in Psalm 127 lezen we dat als de Here het huis niet bouwt, wij als bouwlieden tevergeefs zwoegen. Als Bouwer wil God ons onderwijzen, maar ...
wij moeten bereid zijn te handelen op Zijn aanwijzingen en ons 'zijn' te toetsen aan Gods Zoon, die ons liet zien wie God is en hoe Hij wil dat we Hem en onze naaste liefhebben.
Welke bouwstenen zijn o.a. belangrijk?
1. Als eerste bouwsteen zou ik realisme willen noemen. Op het gebied van relaties kennen we allemaal teleurstellingen. Heel vaak werden we in onze verwachtingen ontmoedigd en gekwetst. We staan dan voor de keuze om ons terug te trekken en bijvoorbeeld te kiezen voor vrijblijvende relaties, of om het feit te accepteren dat relaties moeilijk zijn en steeds weer om onze aandacht vragen.
Realistische verwachtingen zijn hierbij belangrijk en een bereidheid om open te staan voor groei en ontwikkeling. Om te werken aan goede relaties, en dus niet ideale!
De werkelijkheid van een geschonden mensheid valt niet te ontkennen.
Ook God was realistisch toen Hij Zijn Zoon zond. In Romeinen 5:8 lezen we: "God echter bewijst Zijn liefde jegens ons, doordat Christus, toen wij nog zondaren waren, voor ons gestorven is."
2. Een andere bouwsteen is aanvaarding.
Aanvaarding van onszelf en van de ander. Maar ook aanvaarding van groei. Aanvaarding betekent o.a. dat we de ander respecteren als uniek persoon, ongeacht verschillen in karakter, achtergrond, denkwijze en gevoelsleven, bekwaamheden en beperkingen.
Dat we de ander aanvaarden als een mens die ook naar Gods beeld geschapen is en voor wie Christus stierf. Een mens van waarde en betekenis. Het betekent dat we elkaar ruimte geven onszelf te mogen zijn, om persoon te zijn met eigen gedachten, gevoelens, keuzen en verantwoordelijkheden.
Alleen zo kan er sprake zijn van een tweegesprek, van ontmoeting, van communicatie.
In de Bijbel lezen we dat bij God 'geen aanzien des persoons' is (Jac. 2:1-13) en dat we elkaar moeten aanvaarden zoals Christus ons heeft aanvaard 'tot heerlijkheid van God' (Romeinen 15:7).
3. De derde bouwsteen is communicatie, een aspect dat steeds weer in allerlei studies wordt bevestigd (80% van de huwelijksproblemen houdt bijv. verband met een gebrekkige communicatie).
Wat is communicatie? Communicatie is kort gezegd tweerichtingsverkeer tussen mensen die onderling informatie, gedachten en gevoelens uitwisselen. Een uitwisseling waarbij iemand spreekt en waarbij iemand luistert. Daarbij wordt communicatie alleen positief ervaren, wanneer er sprake is van onderling respect en begrip.
Waar moet vooral degene aan denken die spreekt? Het belangrijkste is dat je je bewust bent, dat het er niet direct om gaat wat je zegt, maar hoe je het zegt, hoe het bij de ander overkomt. Soms kunnen we iets wat op zich misschien wel waar is zo hard zeggen, dat we de ander enorm kwetsen. De Spreukendichter schreef hierover: ..Er zijn er, wier gepraat werkt als dolksteken, maar de tong der wijzen brengt genezing aan .,.". En even verder: ..een woord, in juiste vorm gesproken, is als gouden appelen op zilveren schalen .;.". Onze woorden kunnen dus als dolksteken ervaren worden, maar ook als gouden appelen!
Ook betekent communicatie dat we ons oefenen in het leren uiten van gevoelens, in ... kwetsbaar zijn.
Maar ook luisteren is een kunst die we moeten beoefenen. Het betekent o.a. dat we ons in de ander willen verplaatsen, dat we de ander ruimte geven om gedachten en gevoelens te uiten, ook al denken of voelen wij over iets heel anders ...
Maar zo leer je elkaar wel beter kennen en begrijpen en kun je in dit gelijkwaardige tweegesprek van elkaar leren.
Waar mensen met elkaar in gesprek zijn, worden ook fouten gemaakt.
4. De volgende bouwsteen is dan ook vergeving.
De gave van vergeving (die wij in eerste instantie van God mogen ontvangen) zouden we dan ook met cement kunnen vergelijken wat nodig is om te kunnen blijven bouwen, om de ene steen op de andere te kunnen blijven leggen. Zonder vergeving kunnen onderlinge verschillen zo groot worden, dat je teleurgesteld en gefrustreerd het bouwwerk neerlegt. De stenen zijn dan letterlijk struikelblokken geworden, waarover de mensen gevallen zijn en zich bezeerd hebben.
Vergeving gaat gepaard met pijn en verdriet en vraagt van ons elke keer een keuze, de keuze om te willen vergeven. Als voorbeeld mogen we kijken naar het offer van Jezus Christus. Jezus wist wat vergeving van Hem vroeg: het betekende voor Hem een heel kostbare, vernederende en pijnlijke prijs, het kostte Hem Zijn leven! Toch koos Hij er voor omdat Hij wist dat het de enige weg was, om mensen meer in harmonie met God en elkaar te laten leven. Vergeving vraagt van ons - als navolgelingen van Jezus - ook een prijs.
Het betekent dat we gehoorzaam willen zijn aan de opdracht om te vergeven. Wanneer wij onze medemensen niet kunnen vergeven, zullen we een blokkade gaan ervaren tussen God en ons. We missen dan de ervaring van Zijn vergeving in ons leven en daarmee innerlijke rust. We voorkomen zo ook bitterheid, een bitterheid die onze levensvreugde en energie wegneemt en ons tot gevangene maakt van frustrerende ervaringen.
Jezus biedt ons vrijheid aan maar die vrijheid kunnen we alleen blih ven ervaren wanneer we ons aangedaan onrecht kunnen vergeven.
Vergeven zou je dan ook loslaten kunnen noemen en dit kan wanneer we weten dat God ons vasthoudt.
Dat Hij ervan op de hoogte is ..
In 2 Cor. 5:20 lezen we dat ons de bediening van de verzoening is toevertrouwd ... Die verzoening doorgev.en betekent dat we ze ook moeten beoefenen in relaties.
5. Als laatste bouwsteen noemen we agapè-Iiefde. Bovennatuurlijke liefde die van God komt. Liefde die de Heilige Geest in ons wil vormen en tot ontplooiing wil laten komen (Rom. 5:5). Liefde die concreet en praktisch is. Een gezicht heeft. In de Bijbel lezen we hier veel over.
Liefde die opbouwt - liefde die het goede voor de ander zoekt - liefde die niet opgeblazen is en niet wil kwetsen, maar blij is met de waarheid.
Liefde die bemoedigt, vrede najaagt, bevestigt, inititatief neemt.
Liefde die bruggen slaat naar het hart van de ander, mensen bevestigt in hun waarde en betekenis.
Liefde die oog heeft voor elk individu, zoals Jezus mensen op een persoonlijke manier benaderde.
Zacheüs werd bijvoorbeeld bevestigd in zijn waarde doordat Jezus bij hem thuis wilde komen ... Levi wordt geconfronteerd met een directe oproep ..Volg Mij .;." Nicodemus kan direct een diepgaand gesprek aan, maar de Samaritaanse vrouw wordt eerst om water gevraagd.
Liefde is creatief omdat Gods Geest creatief in ons leven wil werken en door ons heen mensen wil bereiken.
Door deze opbouwende liefde krijgen mensen oog op het Evangelie en daarom is het een opdracht van God ons in te zetten voor relaties.
Ter afronding een uitspraak van Jezus uit Johannes 13: ..Een nieuw gebod geef Ik u, dat gij elkander liefhebt; gelijk Ik u liefgehad heb, dat gij ook elkander liefhebt. Hieraan zullen allen weten, dat gij discipelen van Mij zijt, indien gij liefde hebt onder elkander."
Hoe voorkomen we hierin krampachtigheid?
Liefde is een vrucht van de Geest.
Hij wil en zal het bewerken wanneer wij ons dagelijks openstellen voor Hem en het Woord van God.
Het betekent dat we onszelf als een 'levende steen' aan de Bouwer geven en beschikbaar zijn voor Zijn werk (1 Petr. 2:5).
In relaties moeten we onszelf allereerst aan God geven zodat Hij ons dagelijks leven kan leiden en sturen, zodat we ook door Zijn Geest het spoor kunnen houden ...
Bijdrage keuzeprogramma Ontmoetingsdag, Barneveld, 11 april 1992