Angst
1992-06-19
Ik was deze week een keer heel vroeg wakker - het was 5 uur - en ik kon niet meer slapen. Om mijn vrouw niet te storen met mijn gewoel ging ik in de huiskamer zitten en dacht: wacnt, wie weet is er wat op de televisie. Op kanaal 11 is altijd wat, en daar zat ik op het vroege morgenuur een Pinksterkerkdienst van een amerikaanse opwekkingsprediker mee te maken. Hij schreef allerlei kreten op een groot schoolbord: depressie: Hoeveel mensen lijden er hier aan depressie? Vele handen gingen omhoog. Verslaving: wie lijden er hier aan de een of andere verslaving? Weer veel handen omhoog.- Jaargang 36
- nummer 13
Zo ging het nog even door: occulte bindingen, dwangmatige neigingen, overbezorgdheid, slapeloosheid ...
alles kwam op het bord. Toen deed hij iets wat mij trof, en waarom ik deze overdenking met dit voorval begin: hij vroeg: en weet je nu waar al deze problemen bij iedereen door veroorzaakt worden? Toen schreef hij een klein woordje op het bord: FEAR. Aan de wortel van al die problemen ligt: ANGST. Die pinkstervoorganger deed een hele hoop dingen waar ik vraagtekens bij zet, maar op dit punt sloeg hij de spijker op zijn kop. Want het is toch een diep bijbelse gedachte dat aan talloos veel vormen van verwarring, moeite en pijn angst ten grondslag ligt?
Angst: wij worden als mensen, soms zonder het zelf door te hebben, voortgedreven door angst. En als dan de nachtelijke stilte rondom je valt en de stormen zo'n beetje zijn uitgewoed dan komt het uur van de waarheid en ontdekken wij onze diepste angst. Dan gaan wij er weer iets van begrijpen hoe vaak wij ons door angst hebben laten leiden in plaats van door vertrouwen.
Psalm 107.
Tot vier keer toe lezen wij in Ps. 107 "Toen riepen zij tot de Here in hun benauwdheid en Hij redde hen uit hun angsten." Ik moest denken aan Hebr. 5:7 waar zelfs van de Here Jezus " wordt gezegd hoe hij "tijdens zijn dagen in het vlees heeft gebeden onder sterk geroep en tranen" - denk maar 'aan Getsemané - en dan staat er dit verrassende zinnetje "en hij is verhoord uit zijn angst (ps 107!), en zo heeft hij hoewel hij de Zoon was gehoorzaamheid geleerd uit hetgeen hij heeft geleden."
Maar nu Psalm 107. Het is de psalm van de vier angsten, maar ze begint met een loflied: "Loof de Heer want Hij is goed, want zijn goedertierenheid is tot in eeuwigheid. Dat de verlosten des Heren zich spreken, die hij uit de macht van de tegenstander (!) heeft verlost en uit de landen heeft verzameld, van het Oosten, van het Westen, van het Noorden en van de Zee (= Zuiden: Jamin=zuid, Majim=zee)." Even verplaatst de dichter zich naar het moment waarop alle 'nood voorbij is en de Heer als een grote Vader eindelijk alle volken uit alle windstrek'en bij zich vergaderd heeft. Soms zien wij er hier en nu al iets van oplichten, en dan zingen wij psalm 107. Dat geeft ons moed om het vol te houden ook als wij nog midden in een wereld staan, waarin wanhopige mensen en eenzame mensen, Koerden en Palestijnen, angstige mensen die wij alle zijn, hun weg moeten zien te vinden. De Here is een God die universeel uit alle hoeken van de aarde de mensen redt uit de nood. Nooit roepen mensen Hem tevergeefs aan in hun nood. Daar wil de dichter van vertellen: van al die mensen die ronddoolden beklemd zaten en verstrikt raakten "toen riepen zij tot de Here in hun benauwdheid en Hij redde hen uit hun angsten!"
Psalm 107 spreekt over vier groepen mensen:
- vs 4-9, de eenzamen in de woestijn
-vs 10-16, die neerzitten in ellende en ijzer
- vs 17-22, dwazen die om hun zondige wandel werden gepijnigd
- vs 23-32, zij die handel dreven op de wereldzeeën.
Het zijn vier typen van mensen, vier soorten angst. Daar is een boek over geschreven door dr. F. Riemann en Dr.
W. Zijlstra: "Psychologie van de angst" en "Op zoek naar een nieuwe horizon."
Vanuit de vier hoeken der aarde worden allen die onder deze 4 soorten angsten lijden gered tot leven. Daarna eindigt de psalm met een loflied op het komende koninkrijk: God leidt de mensen tot de stad ter woning, waaromheen de wijngaarden liggen en de akkers. Daar is het aardse leven goed, omdat de hemel mij begroet...
1.Eenzaamheid
Over de vier typen mensen met hun vierderlei angst een enkel woord: Eerst de eenzamen in de woestijn (vs 4-9). "Er waren er die dwaalden in de woestijn, op een eenzame weg, een stad ter woning vonden zij niet..." In enkele woorden wordt hier het beeld geschetst van de eenzame dolende ridder. Zijn diepste verlangen is: de stad ter woning, maar tegelijk is dat ook zijn diepste angst! Want wat zal de stad mij bieden? Er is maar één Jeruzalem - de meeste steden lijken meer op Babylon! M.a.W. achter deze in de woestijn in eenzaamheid ronddolende mens of mensengroep rijst de gestalte op van al die mensen die geen binding aan durven gaan; die er aan de ene kant heel graag bij willen horen, maar die diep in zich de angst dragen. Vertrouw je je aan mensen toe, dan word je gepakt, gemanipuleerd, gebruikt, bedrogen. Wie dat 10x is overkomen die zegt in zijn angst: ..alle mensen zijn leugenachtig" (ps 116), en zo iemand wordt eenzaam, raakt het kontakt kwijt met de werkelijkheid. Het leven wordt een woestijn en een stad ter woning vinden zij niet.
Maar als zo iemand beseft: ..mijn ziel versmacht in mij", ik kan er niet meer tegen op; laat hij dan luisteren naar ps 107. Velen uit oost, west, noord en zuid hebben uit die nood tot Hem geroepen en Hij redde hen uit hun angsten. God is de God die ons in onze angsten zijn gemeenschap geeft en ons geneest.
Hij is de Amen: te vertrouwen.
2. Afwijzing
In zeker opzicht staat de tweede groep diametraal tegenover de eerste: zij zwerven niet maar zitten. Dat is heel veelzeggend ... Er waren er die in donkerheid en diepe duisternis zaten, gebonden in ellende en ijzer." Ziet u het voor u; ook door die fase is Israël heengegaan: eerst de Exodus en de woestijntijd, later de ballingschap in het gevang. Toch wordt ook deze 2e groep mensen hier tegelijk heel algemeen getypeerd: het zijn mensen die zitten - vastzitten in ellende en ijzer.
De voeten in het blok, dat deed men zo in de oude gevangenissen. Neen, hun probleem is niet de peilloze eenzaamheid van een dolend volk in de ijle lucht van de woestijn; hun probleem is vastzitten - je eigen gezin als een gevangenis om je heen voelen sluiten, je baan, je huwelijk, je kerk; jezelf niet kunnen zijn. Aan de ene kant wil je niets liever dan iets hebben voor jezelf, vrij zijn, maar aan de andere kant is er de angst; als ik het doe, als ik echt mezelf ben, dan raak ik geïsoleerd, dan wordt ik afgewezen, dan moeten zij mij niet meer. Niets lijkt zo erg als er niet meer bij te horen. Misplaatste angst verhindert, dat ik groei tot volwassenheid, dat ik mezelf word.
Deze angst leidt tot diepe depressie.
De eerste angst van de dolende ridder leidt tot waan ideeën, hij verliest kontakt met de werkelijkheid, maar de tweede angst leidt tot vastzitten, mij conformeren, beklemd raken, gedeprimeerd raken. Zo gedeprimeerd dat je er maar liever niet meer zijn wilt. ..
Psalm 107 zegt: er zijn er die dit in de diepte hebben doorvoeld ..en toen riepen zij tot de Here in hun benauwdheid en Hij verloste hen uit hun angsten; ..;" Hij verbrak de koperen deur (!) en verbrijzelde de ijzeren grendels!
Dat zij de Here loven om Zijn verbondstrouw en om Zijn wonderen aan de mensenkinderen!
3. Het hellend vlak
Dan komen nog groep drie en vier: de dwangmatigen en de hysterischen ... Er waren dwazen die wegens hun zondige wandel en wegen hun ongerechtig heden gepijnigd werden; hun ziel gruwde van elke spijze .." Ja, want bij iedere spijze loop je opnieuw het gevaar onrein te worden. De angst die hier beschreven wordt, is de angst van de Farizeeën en de schriftgeleerden, (de 3e fase in de geschiedenis van Israël, vanaf Ezra tot de Farizeeën).
Heel het leven ligt vast in geboden en gebodjes. Alles draait om wat mag niet mag. Ben je stout, dan krijg je een tik op je vingers. Wet en orde moet er zijn ... Wij hebben een wet en wie die niet houdt moet boeten". Weet u wat er achter zit? Angst! Laat alles alstublieft blijven zoals het altijd al was en zoals het in eeuwige ordeningen ligt vastgelegd; want 0 die verandering!
Verandering en beweging, dat is gevaarlijk.
Je weet nooit waar je straks uitkomt. Als dit ook al verandert, waar blijf je dan? Dan zit je op het hellend vlak! De diepste wortel van al die gedachten is angst. Zo erg dat je er ziek van kunt worden: je poetst je aanrecht 100x, alles moet blijven zoals het is, er mag geen stofje in je huiskamer meer zijn, je draait de deur 's avonds wel drie keer op slot, je wordt een dwangmatig neuroticus - je hebt genezing nodig.
Psalm 107 zegt: Ik ken er die zich dat bewust werden: zij riepen tot Hem in hun benauwdheid en Hij redde hun uit hun angsten. Angsten, angsten, angsten: wij hebben genezing nodig, en de Here heeft die al voor ons klaar liggen ... Hij zond zijn woord, Hij genas hen en deed hen aan de groeve ontkomen.;"
en zij werden zendelingen! Dat zijn hele goede zendelingen; juist zij die het het minst graag wilden worden.
..Dat zij lofoffers offeren en zijn werken met gejubel vertellen."
4.Verveling
Ja, ook hier staat een groep tegenover die wel precies het omgekeerde lijkt te zijn van de in wetticisme verstrikten.
..Er waren er, die met schepen de zee bevoeren, die handel dreven op de grote wateren." Ahasveros de wandelende Jood. Die hebben wat meegemaakt - in de hoogte en de diepte.
Vaak werden de golven te hoog en de stormen te zwaar - en hun scheepje zonk neer in peilloze diepten, ja ..hun ziel verging van ellende; zij tuimelden en wankelden als een beschonkene, al hun wijsheid werd verslonden." Ik vind dat een weergaloze beschrijving van die stormachtige mensen die als een vloedgolf je huis binnenstromen: overal aktief zijn, overal het hoogste woord voeren, reizen en handelen op de wereldzeeën. Ja, tot de golven te hoog gaan en hen dreigen te overspoelen en zij in hun angst roepen tot God. Waar zulke hysterische ijveraars ten diepste voor vrezen is het onvermijdelijke - de stilstand - als het hart niet meer klopt en het leven bevriest.
Altijd moet er beweging zijn en aktie en verandering. Altijd zijn er grootse dingen te beleven, heel het leven is een grote kermis waarin wij onze bazuin moeten zien mee te blazen. Maar daarachter zit de angst voor rust, angst voor stil worden, angst voor verveling.
"Toen riepen zij tot de Here in hun benauwdheid, en Hij voerde hen uit hun angsten," vertelt psalm 107.,en wat gaf Hij aan deze angstlijders: een zacht suizen, stilte en rust. Wat zij ten diepste verlangden en tegelijk het meest vreesden. "Hij maakte de storm tot een zacht suizen, zodat de golven stil werden. Zij verheugden zich, omdat die tot rust kwamen, en Hij leidde hen naar de haven van hun begeerte."
Genezing
Hiermee zijn wij aan het eind gekomen van de vier angsten uit Israëls geschiedenis: woestijntijd, ballingschap, wetticisme en rondzwerving. Zij zijn wonderlijk genoeg ook precies de vier angsten waar alle inwoners der aarde onder lijden en waar de tegenstander ons allen mee benauwt: angst voor binding en overgave, angst om mezelf te worden, angst voor veranderingen en angst voor stilstand.
Wat wij kort samenvattend uit psalm 107 leren is ontzaglijk veel. Ik leer eruit heel dicht bij mijzelf te blijven, om eerlijk door te stoten tot mijn diepste angsten en met mijn angsten voor de Heer te komen. Waarom voelik mij down, waarom altijd schuldig?
Waarom kan ik niets overgeven?
Waarom ben ik zo hyperaktief? Fear, zei die pinksterdominee. Hij had gelijk.
Angst: - dat mensen toch niet te vertrouwen zijn en God ook niet. Angst:dat ik er uiteindelijk toch niet mag wezen zoals ik ben. Angst: - dat het uiteindelijk niet goed afloopt met mezelf en met de volkerenwereld. Angst: - uiteindelijk voor stilstand en voor de dood.
Van die angsten redt ons de Here. "In de wereld hebt gij angst, maar houdt goede moed, Ik heb de wereld overwonnen."
Roep Hem aan en laat Hem toe in je leven, en Hij zal je genezen!
Laat ons dan Hem loven, om zijn goedertierenheid, om zijn wonderen aan de mensenkinderen.