Boekbespreking
1991-01-04
M. de Jonge, Voorburg - Jaargang 35
- nummer 1
School en levensbericht
Een half jaar geleden ontvingen de abonné's op de brochurereeks van de "werkgroep 'Gereformeerd Schoolblad' " twee nummers en wel nr. 44 Een school naar de opvatting van A. Janse; nr. 45 Levensbericht van A. Janse, beide van de hand van de voorzitter van genoemde werkgroep, br. J.L. Struik te Heino.
Het loont de moeite enige aandacht aan deze publicaties te geven, mede ook omdat het 100 jaar geleden is dat br. A. Janse werd geboren.
Nu is daaraan reeds aandacht gegeven; ik mag met name in herinnering roepen de sympathieke bijdrage van br. Milo naar aanleiding van 'Antheunis Janse van Biggekerke, 1890-1960' van de Zuid-Afrikaanse dr. B.J. van der Walt in de serie van 'die Instituut vir Reformatoriese studie' (Opb 4-8- '89). Ook is van betekenis de lezing, die drs. H. Smit hield in het kader van de Theologische Studiebegeleiding 'Iets over de betekenis van A. Janse'.
Deze is echter niet gepubliceerd, jammer genoeg.
Toch heeft het zin opnieuw en steeds weer te gedenken wat de HERE in de 20er en 30er jaren in br. Janse aan ons gereformeerde volk schonk en br. Struik heeft getracht dat te duiden. Wat wordt in de Schrift veel over 'gedenken' gesproken, het in herinnering roepen van wat de HERE in Zijn grote trouw aan Zijn volk schonk. Een levendig en eerbiedig herinneren. Om Hem daarin te prijzen.
Je moet, om A. Janse te gedenken duidelijk inzicht hebben in de situatie, waarin hij werkte: levend met een stoffig geworden systeem, dat trachtte inzicht te geven in de problemen van kerk, staat en maatschappij. Janse trachtte dat stoffige te verwijderen en inzicht te geven in het levende en levengevende Woord van God. Hij deed dit door acht te slaan op wat op zijn weg kwam: gebeurtenissen, publicaties, lezingen e.d. Daarover schreef hij, refereerde hij, bundelde telkens opnieuw werk dat samenhang vertoonde, liet in dit alles zien, wat 'onze roeping' was, hoe het Woord ons de .
weg wees in moeilijke tijden en omstandigheden.
Hoewel hij daarin zeker niet alleen stond, was de vrucht van zijn werk heel markant. Het had iets 'eigens' en vooral jongeren wisten zich daardoor aangesproken. Zij, het geslacht dat nog vóór 1940 leefde en werkte heb"
ben iets van hem verstaan en in brochure nr. 45 tracht br. Struik dat weer te geven. Het blijft echter een pogen; je zou er veel meer over willen lezen en ook veel duidelijker willen zien hoe de samenhang van de vele publicaties is, hoe de reacties er op geweest zijn en welke vruchten het heeft afgeworpen.
Ook voor heden.
Voor een deel kom je daartoe door de boeken van A. Janse te lezen; de brochures van 'Gereformeerd Schoolblad' openen de weg daartoe.
Ze verschijnen regelmatig, 4 stuks per jaar en de abonnementsprijs is f 12,-
per jaar (adres F. Leenman, Oranjeboomlaan 15,8091 BZ Wezep). Afzonderlijke nummers zijn verkrijgbaartegen een prijs van rond f 6,- per stuk.
P.J. van Kampen, Eck en Wiel
Gezangen/Psalmen
Martie Vollenhoven-Meyer. Concordantie bij de Gezangen. Martie Vollen hoven-Meyer. Concordantie bij de Psalmen. Uitgaven Kok, Kampen.
Prijs resp. f 39,50 en f 29,50.
Dat er ook binnen het Protestantisme nog wel degelijk monnikenwerk bestaat mag blijken uit de verschijning van twee concordanties, op resp. de (berijmde) Psalmen en Gezangen.
Strikt genomen gaat het om de tweede druk van de Concordantie op de Gezangen en een eerste editie van die op de Psalmen.
Met het verschijnen van beide werken (klein formaat, maar boordevol nuttige informatie) is de hele inhoud van het Liedboek snel te vinden. De aanschaf ervan lijkt me een 'must' voor predikanten, theologische studenten en iedereen die zich, ofu welke reden dan ook, met de liturgie van de eredienst bezighoudt.
Enige tijd nadat het Liedboek destijds verscheen, kwam ook de Concordantie bij de Gezangen uit, een werk dat veel waardering oogstte. Dezelfde waardering zal stellig ook de nieuwe Concordantie op de Psalmen ten deel vallen.
Ik ken Mevr. Volienhoven, die het geheel heeft samengesteld, persoonlijk en heb derhalve enig idee gekregen van de hoeveelheid werk die in deze boeken is gaan zitten. En die is immens!
Wat krijgt de gebruiker (ik zal maar niet over 'lezer' spreken, bij zo'n werk) voor zijn of haar geld geboden? Heel handzaam bij elkaar alle verwijzingen naar vele trefwoorden. Men kan onmiddellijk overzien dat het woord 'wonderbaar' 7 keer in het Liedboek voorkomt, in diverse combinaties, dat er vier liederen zijn waar Gods 'vaderhart' of Zijn 'Vaderarmen' genoemd worden, en dat er een verwijzing naar Bach ('de grote Bach')te vinden is, in Lied 265 vers 18. En nog eindeloos veel méér! Wie wil weten waar in de berijmde Psalmen 'wet', 'wetten', 'weten' of 'weg/wegen' voorkomt vindt met een oogopslag ook de directe context waarin zo'n woord voorkomt, met de verwijzing naar het vers. Enzovoort.
Heel handig is ook een sectie waarin, voor zelfs de meest onmuzikale gebruiker begrijpelijk, wordt aangegeven welke Psalmen en,welke Liederen dezelfde melodie hebben. Ook is er een gedeelte waar "Psalmen en Gezangen (zijn) geordend naar de eerste (6-9) noten van de melodie".
Een en ander maakt beide boeken zeer nuttig; na deze uitgave zal er, naar ik vermoed, nooit enige behoefte blijken aan een andere meer volledige editie. Een compliment voor mevr. Vollen hoven.
C.J. Stahlie, Ugchelen
Een School naar de Opvatting van A. Janse" (Een brochure)
De gewoonte getrouw verscheen ook dit jaar weer het meinummer van het Gereformeerd Schoolblad. Daar het dit jaar honderd jaar.geleden is, dat de heer A. Janse (van Biggekerke) geboren is, is dit nummer gewijd aan diens opvattingen met betrekking tot het onderwijs. Met dit werkje heeft de heer J.L. Struik, van wiens hand deze brochure is, ons bepaald een dienst bewezen.
In het begin van deze brochure noemt hij de in de jarendertiq en ook nog wel daarna veel gebruikte boeken voor pedagogiek van J.C. Wirtz, P. van Duivendijk en J.B. Visser.
Nog levendig herinner ik me uit mijn eigen kweekschooltijd in het begin van de jaren dertig hoe wij die boeken ook gebruikten. Maar de fijne puntjes voor Bijbelse peda kregen we aangereikt op getypte vellen. En daarin vonden we toen al veel belangwekkends van de heer Janse. Over wat de heer Struik noemt: de veelheid van onderwerpen en de rijkdom daarvan, waarover de heer Janse schreef.
Duidelijk, begrijpelijk en boeiend. Nog herinner ik me daaruit b.v., wat de heer Janse schreef over wat hij, wandelende in het landgoed 'Westhove' op Walcheren waarnam in de natuur om hem heen. En zo leerden we van hem te spreken en te vertellen over de heerlijkheid, waarmee de natuur door God bekleed is.
Inderdaad; het is, zoals dhr. Struik schrijft: een handboek voor pedagogiek schreef Janse niet. Maar wel ontzaglijk veel over zijn opvattingen met betrekking tot het onderwijs. En dat alles niet in de taal van moeilijke pedagogische werken, maar in klare aansprekende taal, vaak boeiend. En dat maakt het nu juist ook zo boeiend om naar hem te luisteren en hem te volgen. Wat hij schreef is nog steeds levend. En heel veel heeft hij geschreven, wat studie ook juist vandaag nog meer dan waard is. Wat deze brochure nu bedoelt, is tot die studie een aanzet en een inleiding te geven. Ook een leidraad. Dat is ook het belan'g van dit werkje, want in allerlei artikelen en brochures isnog door niemand een overzicht van Janses opvattingen met betrekking tot het onderwijs gegeven.
Niet met betrekking tot het onderwijs in het algemeen, ook niet in het bijzonder.
D.W.Z. het onderwijs in de afzonderlijke vakken. En dat is erg veel. Ik denk, dat dhr. Struik in het geven van die inleiding zeker geslaagd is.
In de eerste plaats krijgen we een uiteenzetting van wat - naar Janses opvatting - het doel van ons onderwijs is: de school is in de eerste plaats een onderwijsinstituut. Ze draagt slechts indirect bij aan de opvoeding, die direct door de ouders moet geschieden.
En dan volgt, hoe we in overeenstemming met de werkelijke ontwikkeling van kinderen, moeten spreken en vertellen van God en Zijn grote werken, hoe ze God moeten leren loven en zich moeten leren gedragen overeenkomstig Gods wil tot Zijn eer, ten dienste van God en van de naaste. En dat alles bij het Licht der Schrift.
In de tweede plaats worden een aantal stellingen onder de loep genomen, betrekking hebbende op de onderwijsgevenden, op de handhaving van orde en tucht, op de stichting, de richting en de subsidiëring van de school, op de school als onderwijsinstituut en op de vernieuwing van de school.
In de derde plaats wordt een overzicht gegeven van wat uit Janses werk voor de school kan worden gebruikt. In .Janses geschriften is immers heel veel te vinden, dat ons helpt om goed onderwijs te geven. Maar ook anderen kan deze brochure van dienst zijn. Met name ouders en schoolbestuursleden, die zich vergewissen moeten, hoe het op school gaat, zullen toch moeten weten, hoe een school moet zijn.
Deze brochure moge U bewegen, U te verdiepen in Janses werk, waarin zo veel over onderwijs en opvoeding te vinden is. Vooral zij, die opgeleid worden tot onderwijsgevende, moeten dit boekje aanschaffen. Wie verplicht zijn om moeilijke pedagogische werken te bestuderen, zullen met Janses klare aansprekende taal en vaak boeiende schrijftrant, geen moeite hebben.
Duidelijk komt uit, dat het er niet om gaat, dat we naar de opvatting van Janse moeten leven in de School met de Bijbel, maar naar Gods Woord, dat spreekt over de ganse werkelijkheid, waaraan ook Gods ordinantiën voor het leven in de school zijn af te leiden.
R.R. Ganzevoort.Worrnerveer
Christelijke Opvoeding'
Naar aanleiding van: W. ter Horst en anderen - Kind in het licht - 1990Christelijk Studiecentrum ICS Amsterdam - 78 blz. - f 12,50, te bestellen door overmaking op Postbank nr.
2247500.
Opvoeden is niet meer wat het geweest is. In onze tijd zijn er zoveel verschuivingen in de hele cultuur op te merken dat ook de opvoeding van de kinderen daaronder lijdt. In het boekje 'Kind in het licht' dragen een aantal auteurs ideeën aan die behulpzaam kunnen zijn bij opvoeding en geloofsoverdracht in een nieuwe tijd. Professor W. ter Horst gaat in op gezagsstructuren en problematische opvoedingssituaties.
Hij stelt dat gezag alleen kan functioneren als de gezagsdrager daar naar leeft. Zo niet, dan verwordt het gezag tot macht. Ter Horst laat verder zien hoe het christelijk geloof juist ook in problematische situaties vruchtbaar kan zijn. Hij pleit voor een stille getuigende houding die wellicht de vraag kan oproepen waarom christenen zich zo opstellen.
Geen hoogdravende woorden, maar' gewoon laten zien wat liefde, vergeving, etc. is. Uiteraard speelt dit in gezinnen op een heel andere manier dan in opvoedingsinstituten.· , H. Algra gaat in op het christelijke perspectief in de opvoeding. Centraal daarin staat voor hem het mensbeeld: wie is dit kind waarmee ik te maken heb? Aanknopend aan Narramore legt Algra nadruk op het respectvoor de eigenheid en talenten van het kind,· behoeften en grenzen. Algra zoekt geen specifiek christelijke vorm van opvoeding, maar wel een opvoeding met een christelijk perspectief.
MW. dr. Andree beschrijft opvoeding als zingeving. Kinderen worden niet (langer) vanzelf gelovig, maar moeten eigen keuzes maken. Wezenlijk in de opvoeding is dan de geloofwaardigheid en openheid van de ouders en de integratie van het geloof in het dagelijks leven.
In de andere bijdragen van dit cahier gaat het om het ontwikkelen van een positief zelfbeeld bij de kinderen, de invloed van de televisie, en de verantwoordelijkheid van de ouders als basis voor de opvoeding.
De bundel artikelen is zeer divers.
Qua uitvoering blijkt dat al door de inconsequente manier waarop noten en literatuur wordt weergegeven. Ook in de inhoud is het geen koekoek-eenzang.
Hoe zou dat ook kunnen in een tijd waarin veel ouderzekerhedenook in de opvoeding- zijn weggevallen zonder dat er nieuwe voor in de plaats gekomen is. Waar de schrijvers wel unaniem in zijn is het bijna hartstochtelijke pleidooi voor nieuwe bezinning op de opvoeding. De zorg voor onze kinderen is veel waard; we mogen de bezinning daarop niet aan de wetenschap overlaten. Zowel in de wetenschap als in de praktijk moeten christenen strijden voor een opvoeding die werkelijk het kind in Gods licht plaatst. In die bezinning kan dit cahier een plaats hebben.