Hoe ziek is ons land?
1991-03-01
"Ons land is ziek", verklaarde onlangs onze premier Lubbers. En wij geloven het, want het valt moeilijk te weerleggen. Maar als we met die nationale ziekte geen genoegen nemen, zullen we er wel iets aan moeten doen.- Jaargang 35
- nummer 5
De verschijnselen nagaan, een diagnose stellen, een geneeswijze zoeken. Gesteld dat wij, stuurlui aan de wal, iets nuttigs kunnen doen.
De verschijnselen.
1. Enkele jaren geleden hadden we de paspoorten-affaire. Ons werd een nieuw, goedkoper en fraudevrij paspoort beloofd. Het kostte wel veel geduid, uitstel, kamervragen, een dreigend schandaaltje - maar het paspoort moet nog steeds komen. Een bedrijfje zonder ervaring ging er aan failliet, een ambtenaar met een paspoorthobby ging de laan uit en tot ver over de grenzen werd gegrinnikt.
2. Enkele grote ondernemingen, goeddeels drijvend op ingepompte overheidsgelden, bleken te falen. Een kamercommissie zou alles uitzoeken, maar er liep geen bloed uit: de zaak liep met een sisser af en de belastingbetaler draagt de schade.
3. Het ABP, de grootste nationale investeerder, gevoed door overheidspremies ten behoeve van ambtenarenpensioenen, raakte deerlijk in opspraak.
De strop slingerde om enkele kopstukken - maar alles liep zonder bloedvergieten af. Ons volk draagt de stroppen gezamenlijk.
4. Jarenlang zijn er visvangsten buiten de overheidstelling gehouden; daarmee werd niet alleen gefraudeerd, maar de internationale afspraken werden geschonden, de overbevissing werd voortgezet, ons internationaal vertrouwen geriskeerd. De controlerende ambtenaren heten in het complot te hebben gezeten, we moeten zelfs lezen dat de betrokken minister jarenlang van de visfraude op de hoogte was. Alleen de kamer bleef onkundig. Maar we gaan over tot de orde van de dag.
5. Er is een mestoverschot van 14 tot 15 miljoen kubieke meter. Per hoofd 1 m" overschot. Als elk huishouden gemiddeld 3% man omvat heeft elk huis zijn gang vol tot het plafond. Deze voorraad is in de loop van 10-20jaar opgebouwd, stonk de huizen en de tweede kamer binnen. De cijfers zijn al die tijd bekend geweest, maar nu we tot onze·oren in de mest zitten blijkt, dat de cijfers officieel verborgen of verzwegen of wegge logen zijn. We leven op een mesthoop, die we nergens kwijt kunnen.
6. Onze regering staat zich elk jaar toe, meer uit te geven dan zij ontvangt.
Zo'n 'begrotingstekort' (het is een eerbaar en hanteerbaar woord geworden!) mag, zo is de formule, een zeker percentage van 's lands bruto inkomen bedragen. Geen onderneming, geen· huishouden moest het wagen, jaarlijks 5-10% teveel uit te geven - zij zouden gegarandeerd failliet gaan. Maar ons land stapelt al jaren lang toenemende schulden op de hoofden van onze kleinkinderen.
Het tekort beloopt momenteel f 15 miljard. Dat is f 15.000.000.000.Dat betekent per hoofd f 1000teveel uitgegeven dit jaar.
7. Een moedige minister heeft onlangs een 'vacaturestop' voor ambtenaren voorgesteld. Dat betekent: voor elke vertrekkende ambtenaar zou geen nieuwe worden aangesteld. Naar het oordeel van de bewindsman kan dus het werk evengoed door (veel?) minder mensen worden verricht; dan wel hun werkmethodes kunnen aanzienlijk vereenvoudigd worden. Ons volk heeft dus sinds onbepaalde tijd (veel) te veel betaald aan zijn elitaire burgers!
8. Het recht struikelt op de straten.
Bij de illegale visvangsten zijn boetes en vrijheidsstraffen geëist. Naar wij menen te weten is de uitspraak: vrijspraak.
Bij de drugsbestrijding vond de recherche, na 6 maanden speuren ten koste van miljoenen guldens, enkele notoire kopstukken. Ze zijn op vrije voeten gelaten wegens een 'procedurefout'.
Niet bemoedigend voor ons pol itieapparaat.
9. Iemand, die een aantal beleggers er toe bracht, op grote schaal gelden in het buitenland te beleggen, en die deswege in dat buitenland een half jaar in hechtenis was genomen, werd in ons land vrijgesproken. Er is een toenemende discrepantie tussen recherche en justitie, hetgeen ons vertrouwen in de rechtspraak aantast.
Vandalisme, roof, 'terreur, voetbalongeregeldheden, onveiligheid - het zijn dingen, waarmee we moeten zien te leven, maar waar weinig aan te doen is. En wat nog wel erger zal worden.
10. Verveelt het u nog niet? Dan nog een enkel symptoom. Bij het verstrekken van studentenbeurzen (studieloon heet dat) blijkt keer op keer, dat een groot percentage der bevoorrechten teveel of veel teveel heeft genoten.
Dan tracht de schatkist die gelden terug te vorderen, niet met rente, niet met boete - maar met korting voor spoedige terugbetaling! Dat betreft de schare mensen, die straks de hogere maatschappelijke posten gaan bezetten; (voorzover ze werkelijk studeren, want er is ook een groeiend leger van handophouders, die in geen enkele universiteit staan ingeschreven ...).
Vrage: welke onderneming zou zich dergelijke miljoenenbedragen jaarlijks door de vingers laten glijden?
11. En dit nog. Eindelijk heeft iemand ontdekt, hoeveel miljarden jaarlijks wordt uitgegeven aan de ongebreidelde toename van WAO-gerechtigden.
Vastgesteld werd, dat de WAO ten onrechte als een reguliere overstap naar vervroegde pensionering werd aangezien, resp. een welkome afvoer van overtollige of minder gemotiveerde of minder gewenste arbeidskrachten werd gebruikt. Het aantal WAO-gerechtigden (circa 1 miljoen?) overschrijdt het aantal werklozen.
Over de laatste categorie wordt internationaal gesproken - over de eerste wordt kieselijk gezwegen.
Hoe ziek is ons land?
Paspoorten-affaires, verloren overheidssubsidies, geknoei met monsterbedragen, verduistering van internationale regel-overtredingen, groteske milieu-aantasting, verwaarloosde begrotingstekorten, overbevolking ten departemente, falende rechtsgangen, grootscheepse zwendel, misbruikte wetten en sinterklazige strooi partijen voor 'studerenden' - ze geven symptomatisch aan dat ons land ziek is. Zo ziek, dat zelfs een eerste minister het niet voor zich kan houden
Hoe te genezen?
Het oude recept luidt: verbeter de wereld, begin bij jezelf. En overmits we allen, naar wij belijden, zelfs in onze beste werken slechts een beginsel van nieuwe gehoorzaamheid tonen, kunnen we elke wereldvernieuwer monddood maken. Waarmee het recept ontkracht zou zijn. (Elke medicijnman moet zichzelf maar genezen, nietwaar?)
Maar ook kunnen we naar het verachte zakenleven zien. Weliswaar is elke onderneming er op uit winst te maken - en geld heet te stinken - maar intussen is elke winst de graadmeter van onze inspanningen. Anders gezegd: de winst van een zaak is het rapportcijfer voor zijn gedrag. Sterker: is dat rapportcijfer duidelijk onvoldoende, dan verdwijnt de onderneming, via de faillissementenlijst in de staatscourant.
En voor het zo ver is weet elke onderneming, in welke hoek de lekken zitten, welke verantwoordelijke man vervangen moet worden. Want in het zakenleven is wederzijdse controle; wetgevende en uitvoerende machten ontmoeten elkaar regelmatig aan tafel.
Wanneer onze regering eens iets van die wederzijdse controle zou kunnen overnemen? Als ze eens bij dat verachte zakenleven in de leer wilde gaan? Een scheiding maken tussen lastgevers en lasthebbers; snelle controle op elke uitvoering van wettelijke regelingen instelde? Want een falende minister zal zichzelf nimmer wegsturen; en hij is wel zo afhankelijk van zijn (hogere) ambtenaren, dat hij ook deze bezwaarlijk de laan kan uitsturen.
Maar in het zakenleven rollen wel grotere koppen!
Inderdaad heeft enkele jaren geleden een erkend organisatiedeskundige getracht, de efficiency in onze departementen door te lichten. Hij is voortijdig weggerend: er was geen zalf aan te strijken, zei hij. Waarom niet? Omdat er geen organieke verantwoordingsplicht bestaat. Ieder die faalt blijft op zijn post gehandhaafd, zo simpel is dat. Het was wijlen Mussolini die het (wellicht enige) wijze woord sprak: overheidsgeld is heilig geld.
Tenslotte
leder die wel eens goed ziek geweest is, zal zich herinneren: om te genezen is alle kracht, alle volharding, alle medische kennis en alle goede medicijn nodig - maar zonder Gods zegen helpen de middelen niet.
Daarom eindigen we vandaag met een lied van Adriaen Valerius uit Veere, anno 1626.
't Is een groot en heerlijk goed/
dat ons God de Heer al doet/
als 't volk een tijd beleeft/
dat het goê regenten heeft,
die daar met een goed beleid/
oefenen rechts gerechtigheid,
't volk in deugden vorengaan/
en 's lands vijand tegenstaan.
Maar wanneer ons God de Heer/
't vrome volk onttrekket weer,
dat is onzer zonden schuld/
daar het land van is vervuld.
En dan komen ons äeeret' slagen,
plagen, grote straf,
want als God wil plagen 't land/
neemt Hij d' heren het versteno".
Mensen, wacht u van de zond'/
bidt de Heere t' allen stond
dat van allerlei gevaar
Hij ons lieve land bewaar,
end' ons zulke helden geef!
dat heel Spanje daar van beef'.
t' Ere van Gods majesteit
en tot onze zaligheid.
1 daarom
2 beneemtHijde regeerdersdewijsheid