O Nederland, let op uw zaak
1991-04-26
Denk niet dat deze kolomschrijver zich in de politiek zal storten - al kwam er de laatste tijd wel eens iets politiekerigs uit zijn pen. Maar soms dwingt de krant, dwingt de achterliggende berichtgeving, tot enig verweer. We kunnen toch niet alles over ons laten komen wat de media - dat vermaledijde instrument, welks oorsprongen in het rijk der duisternis schijnen te liggenons willen diets maken?- Jaargang 35
- nummer 9
Hoe ziek is ons land?
Onlangs schreven wij ons verhaal over een dozijn enormiteiten, welke op een wanbeheer van onze overheid schijnen te wijzen. Het zij voorzichtig gezegd, want nog altijd past ons eerbied voor onze overheid. Maar wanneer wij, getrouwe belastingbetalers(1) voor alle dwaasheden moeten opdraaien, willen we toch graag ook een ándere duit in het zakje doen. Of niet?
Daarom stelden we de vraag: als de overheid eens in de leer wilde gaan bij het verachte zakenleven? Als de overheid daarvan eens wilde overnemen: a) de verantwoordingsplicht; b) de zakelijke konsekwentie, die aan schuldig falen verbonden is?
Het artikel werd 1 maart gedrukt en binnen 3 weken kwam een duidelijke afwijzing(2) door de ambtenarenbonden ABVA en KABO. De kop luidt: "Overheid als bedrijf zien is een foute gedachte".
Het artikel gaat over het overleg tussen minister Dales (Binnenlandse Zaken) en de bonden (voorzitter C. Vrins). Het is alsof ze 'Opbouw' gelezen hebben!
Onze gedachte is dus fout. De ambtenaren wensen niet als gewone werknemers te worden beschouwd. Toegegeven: men wil de koppeling van ambtenarensalarissen aan het bedrijfsleven niet meer kwijt. Toegegeven: men "past ervoor als overheidspersoneel een voorbeeldfunctie te vervullen".
"Daarvan hebben we onze buik vol", zeggen de bonden. En opnieuw toegegeven: "Ambtenaren hebben het recht op arbeidsvoorwaarden, die overeenkomen met die in het bedrijfsleven".
Want "anders krijg je zo meteen bij de overheid alleen mensen van de tweede keus". En "afslanking bij de overheid"? "Komt niet in de centrale commissie aan de orde." Nogmaals toegegeven: "Ambtenaren hebben, net als de marktsector, recht op een eigen loonontwikkeling". Maar verder mag de overheid niet als een bedrijf worden gezien. De bonden eisten derhalve 4% verhoging. In de onderhandelingen met minister Dales zakten ze tot 3.5% want "vier procent bleek wat aan de hoge kant". Op dat ogenblik kwam een kreet van Sociale Zaken, dat 3.8% het juiste cijfer was. En het laatste bericht luidt dat de verhoging 3.4% is geworden - want minister De Vries had zich verrekend.
Wie is overheid?
Als we het goed hebben is de overheid dat orgaan van hooggeplaatste personen, dat ons land heeft te besturen, overeenkomstig wetten en verkiezingen.
In het kort dus de Kroon en de ministers, gecontroleerd door de volksvertegenwoordiging. Is dat juisten het heeft er alle schijn van - dan is het ronduit verwarrend om het overheidspersoneel onder de kop 'overheid' te plaatsen. Het personeel van onze overheid is onze overheid bepaald niet; hoezeer het zich ervan bewust is dat de overheid er afhankelijk van is. Dat personeel, de ambtenarij, is een enorm uitgegroeid arbeidsreservaat, dat van zakelijk standpunt bezien alle voordelen van de 'vrije marktsector' aan zich getrokken heeft - zonder iets van de nadelen te aanvaarden.
In de vrije marktsector immers dreigt massaal ontslag, wanneer een bedrijf slecht geleid of slecht gemotiveerd is of het verkeerde produkt maakte. Dan hebben de arbeiders pech gehad en gaan terug naar af. In het bedrijfsleven kan een export maar zo gesloten worden - zie de recente Golfoorlog - en hele afdelingen zitten zonder werk. In de vrije sector kan de concurrentie een deel van de ondernemingen vermoorden, of ook 'onvriendelijk overnemen' - en het personeel draagt de lasten. Elke calamiteit is bij elke onderneming mogelijk.
Daarbij vergeleken zit het overheidspersoneel op fluweel: heeft wel de lusten maar niet de lasten van het bedrijfsleven. Wel de uitschieters, niet de nonvaleurs. En afslanken? "Overtollige mensen als vuil aan de deur zetten?" "Dat accepteren wij niet," zeggen de bonden. Hier houdt dus elke vergelijking met het bedrijfsleven op.
Bezig houden
Het is nog niet veel jaren geleden, dat een minister zijn post verwisselde met die van Commissaris der Koningin. Na een eerste ronde door het provinciehuis zei hij: "Mijn indruk is, dat hier erg veel mensen zitten die elkaar bezighouden".
Het was voorzichtig gesteld, maar de nieuwe commissaris moest zijn woorden toch maar gauw inslikken van de bonden! Wij hebben het voorrecht gehad Jhr. Mr. Dr. E.A. van Beresteyn persoonlijk te hebben gekend; de man die in de eerste wereldoorlog de rechterhand van minister Treub was en de distributie regelde. Deze charmante persoon was snel in het beantwoorden van vragen en verzoeken. De reden? "Ik was hoofdambtenaar en sta op het standpunt dat een ambtenaar in dienst is van het hele volk dat hem betaalt; daarom moest ik altijd hard lopen, onverschillig voor wie."
Intussen was deze man voorzitter van het Residentie-orkest en van een aantal andere culturele instellingen, alsmede oprichter van de Genealogische Vereniging en het Genealogisch Bureau te Den Haag.
Miljardentegoed
Spraken we over een tussenbalans met een miljardentekort - meteen schrijft de krant dat Nederland een miljardenvordering heeft op Duitsland, wegens 'teveel' geleverd aardgas. De hoeveelheid teveel afgenomen aardgas is bekend, het juiste bedrag nog niet. En terloops is opgemerkt, dat er bij de nota's aan Duitsland een misverstand of een rekenfout zou hebben meegespeeld ... In welk bedrijf is zo iets mogelijk?
Minister Andriessen haastte zich om aan de tweede kamer te berichten, hoe het tegoed zal worden besteed: aflossing van de staatsschuld, misschien versterking van de landelijke economische structuur - maar niet voor consumptieve uitgaven. Gelukkig. Want dat is bij meevallers altijd de eerste zorg; waar moeten we er mee heen?
Wat doen we ermee? Economische Zaken blijkt ditmaal economisch te denken.
Anti-revolutionair
Ons land stond sterk toen antirevolutionaire regeringen de sociale en economische dienst uitmaakten.
Maar ons land was 'ziek' toen het de Z.A. regering preste om met het ANC tot overeenstemming te komen. Wetende dat het African National Congress de grote ondergrondse tegenstander van het wettige gezag in Z.A. was, wiens voorman jarenlang in het gevang zat; diens vrouw staat terecht wegens beschuldiging van moord en de rest.
Het ANC is vergelijkbaar met de PLO (Palestinian Liberation Organisation), die zich niet zal opheffen alvorens de laatste Jood uit Israël is verdreven.
Arafat werd langzamerhand geaccepteerd als gesprekspartner, een man met wie te praten viel. Totdat deze PLO-leider in de Golf-oorlog de tirannieke kant koos en zich ontmaskerde.
Men zag met schrik, dat Nederland met de onderwereld aan tafel zat.
Moeten wij nu ook nog beleven, dat de Britse regering geprest wordt met de IRA te onderhandelen? En de Duitse regering onder sancties geplaatst wordt om met de RAF samen te spreken over wensen en behoeften?
ONederland, let op uw zaak
Het is niet moeilijk fouten bij onze overheid aan te wijzen. Maar daarmee zijn we nog niet klaar. Als wij, christelijk deel van Nederland, op onze zaak letten, dan past ons gebed voor onze overheid, opdat wij een stil en gerust leven mogen hebben in alle godsvrucht en waardigheid(3).
Wij leven in een land van godsdienstvrijheid, zeggen de moslems. Van dié vrijheid zong Adriaen Valerius:O Nederland, let op uw zaak, de tijd en stond is daar: opdat nu in den hoek niet raak uw vrijheid, die voorwaar uw ouders hebben duur gekocht met goed en bloed en leven.
1 Rom. 13:5-7
2 NRC.-Hbl. 20-3-91
3 1 Tim. 2:2