Nieuwe wegen in het gesprek rond kinderen aan het Avondmaal
2010-09-17
Mogen vrouwen aan het avondmaal? En kinderen? Op deze vragen geeft het Nieuwe Testament geen direct antwoord. Toch hoef je geen Dan Brown te heten om ervan overtuigd te zijn dat er plaats is voor de vrouw aan de avondmaalstafel. En de kinderen dan? Deze vraag is opnieuw actueel door een besluit van onze Noord-Amerikaanse zusterkerk, de Christian Reformed Church (CRC).- Jaargang 54
- nummer 18
De Christian Reformed Church (CRC) besprak afgelopen zomer op haar synode een prachtig studierapport over kinderen aan het avondmaal en besloot het volgende:
Alle gedoopte leden zijn welkom aan het avondmaal in een gehoorzaamheid aan de Bijbelse geboden met betrekking tot deelname zoals past bij de leeftijd en mogelijkheden (van het gedoopte lid PGS). Dit onder toezicht van de ouderlingen. De ouderlingen hebben de verantwoordelijkheid om dankbare en gehoorzame deelname te vormen en te ontwikkelen door te voorzien in bemoediging, onderwijs in de gemeente en verantwoordelijkheid waarop we elkaar mogen aanspreken. Een formele openbare geloofsbelijdenis verlangen voorafgaand aan de deelname aan het avondmaal is een pastoraal verantwoorde benadering die overwogen kan worden, maar wordt niet gevraagd door de Bijbel of de belijdenisgeschriften.
Situatie in Nederland
Hoe is de situatie in de Nederlands Gereformeerde Kerken? De NGK van Rijsbergen is misschien wel de eerste protestantse gemeente in Nederland geweest die kinderen aan het avondmaal liet deelnemen. In de afgelopen halve eeuw volgden in ieder geval de kerken van Culemborg, Dordrecht, Groningen, Oegstgeest, Schiedam, Utrecht, en onlangs nog de kerk van Maassluis. In enkele andere kerken staat het onderwerp op de agenda. Tot een voorstel aan onze Landelijke Vergadering is het bij mijn weten nooit gekomen, laat staan tot een landelijk besluit zoals in onze zusterkerk.
Onlangs sprak een oudere predikant, die niet snel van nieuwlichterij verdacht zal worden, er zijn verbazing over uit dat er na al die jaren niet veel meer van onze kerken kinderen aan het avondmaal toelaten. Deze praktijk is namelijk goed te rijmen met een klassiek gereformeerde wijze van verstaan van de Bijbel. Tegelijkertijd is het ook een praktijk die niet op gespannen voet staat met nieuwere ontwikkelingen op het gebied van Bijbeluitleg. Ik deel de verwondering van deze oudere predikant en ben hartelijk voorstander van het aangaan van alle gedoopte verbondskinderen, en dus ook zuigelingen. Ik ben zelfs geneigd om zwangere zusters voor twee te tellen aan het avondmaal.
10 argumenten
Wat heeft mij overtuigd? Ik zal proberen in tien punten samen te vatten wat een goed boek zou kunnen vullen.
1. Een beter verstaan van 1 Korintiërs 11, verandert deze tekst van hindernis voor kinderen tot aanmoediging om de kinderen niet af te houden.
2. De plaats die Jezus de kinderen geeft in Zijn Koninkrijk kan niet anders zijn dan de plaats die Hij hen geeft aan Zijn tafel.
3. De belangrijke plaats die kinderen hadden vanaf het allereerste Pascha in Egypte en bij de verschillende andere Oudtestamentische feesten en maaltijden is niet verloren gegaan in het avondmaal dat daar voortzetting en vervulling van is.
4. Het tweede en derde punt maken deel uit van dit vierde. De plaats van kinderen in Gods oude en nieuwe verbond kan niet los staan van hun plaats aan de maaltijd van het nieuwe verbond.
5. Het avondmaal is teken van zaken waar kinderen deel aan hebben. Zoals zij deel hebben aan de be-teken-de zaak, zo mogen zij deel hebben aan het teken. (Zoals het doopformulier zegt: Hoewel onze kleine kinderen dit alles niet begrijpen, mogen we hen toch niet van de doop uitsluiten. Want zonder dat zij het weten, hebben zij ook deel aan de verdoemenis in Adam en zo worden zij ook zonder het te weten in Christus weer tot genade aangenomen).
6. Een Bijbels verstaan van het avondmaal vraagt om een meer collectieve benadering van de vraag wie toegelaten moet worden tot het avondmaal. Daarin gaat het niet allereerst om de individuele gelovige, maar om gemeenteleden samen als gemeente, en gezinsleden samen als de gezinnen die deel uit maken van die gemeente.
7. Kinderen zijn eeuwenlang toegelaten aan het avondmaal, in ieder geval zo ver terug in de tijd als onze bronnen teruggaan tot in ieder geval de dertiende eeuw aan toe. In de Oosters Orthodoxe Kerken hebben ze die plek zelfs altijd behouden.
8. Veel van dezelfde goede argumenten voor de kinderdoop zijn vaak onverkort toe te passen zijn op kindercommunie, ook wanneer er oog is voor het verschil tussen die twee sacramenten.
9. Hoewel de inhoudelijke argumenten kunnen overtuigen helpt de positieve praktijkervaring zoals ik die opdeed in de kerk van Rijsbergen en in Noord-Amerika.
10. Ten slotte overtuigt ook het grote gebrek aan overtuigende tegenargumenten. Juist ook van die collega’s en theologen die ik bijzonder respecteer en die mij op menig ander punt wel wisten te overtuigen.
Op de agenda
Ik ga ervan uit dat deze korte opsomming niet iedereen gelijk overtuigt. Er is dus nog een gesprek te voeren. Wat kan het rapport van onze zusterkerk in Noord-Amerika in dit gesprek voor ons betekenen? Het onderwerp kan ermee opnieuw op onze agenda komen te staan, in ieder geval plaatselijk, maar hopelijk nu ook eens landelijk. Het rapport is daarbij een mooi voorbeeld van een goed gereformeerde, weloverwogen en genuanceerde bestudering van het onderwerp. Het rapport verdient het om door ieder geïnteresseerd gemeentelid die het Engels machtig is, gelezen te worden. Het rapport kan ook als startpunt dienen voor de bezinning op kerkenraad, regio en landelijke vergadering. De literatuurlijst helpt ons nog verder op weg.
Overtuiging
Om enigszins een beeld te krijgen van de inhoud van het rapport is het mooi om te horen hoe de commissie die het rapport opstelde in negen punten haar overtuiging samenvat:
1.Alle gedoopte personen, ongeacht hun leeftijd, zijn leden van de kerk. Het lidmaatschap van de kerk gaat niet in met het doen van openbare belijdenis van het geloof, maar met de doop.
2.We worden uit louter genade uitgenodigd aan de tafel als leden van Gods Verbondsvolk en niet om onze belijdenis van geloof of om de mate van ons begrip.
3.Wanneer we worden uitgenodigd, is elke deelnemer geroepen tot een gehoorzaamheid aan de Bijbelse richtlijnen rondom deelname aan het avondmaal die past bij de leeftijd en mogelijkheden van de deelnemer.
4.We moeten leren om te zien hoe de richtlijnen rondom deelname aan het avondmaal als levengevend geschenk te zien en niet als zware last.
5.1 Korintiërs 11:17-34 is een bijzonder belangrijke tekst voor het begrijpen van gelovige deelname aan het avondmaal, ongastvrijheid, en roept op tot grotere eenheid binnen het lichaam van Christus. De tekst gaat niet allereerst over de deelname van kinderen, maar richt zich op onberouwvolle en ongastvrije volwassenen. Tegelijkertijd heeft de tekst gevolgen voor alle deelnemers aan de tafel.
6.De ouderlingen van een gemeente hebben de verantwoordelijkheid zowel de genadige uitnodiging aan de tafel als de gehoorzame deelname aan de tafel te ontwikkelen.
7.Op verschillende momenten verviel de discussie over het avondmaal in twee tegenovergestelde fouten:
a.Een te grote focus op het bereiken van een bepaald niveau van verstandelijke kennis voorafgaand aan de deelname, en
b.Het minimaliseren van het belang van theologische reflectie en het leren over een diepere wijze van deelname.
Spreken over “deelname die past bij de leeftijd en mogelijkheden” wil beide problemen tegelijkertijd adresseren, in verzet tegen het idee dat kinderen eerst een zeker niveau van begrip moeten bereiken voordat zij deelnemen, en in verzet tegen de onnadenkende deelname die elke avondmaalsganger zich in de loop van de tijd kan eigen maken.
8.Een openbare geloofsbelijdenis verlangen voor de deelname aan het avondmaal kan in sommige omstandigheden een pastoraal wijze praktijk zijn, maar daarvoor is geen Bijbels mandaat en ook onze belijdenisgeschriften vereisen dit niet. Elke kerkenraad moet gehoorzame deelname aan de tafel passend bij de leeftijd en mogelijkheden van de deelnemers bevorderen, zoals beschreven in de Bijbel en verwoord in de Gereformeerde belijdenisgeschriften en mag kiezen daarvoor openbare belijdenis van het geloof te vereisen indien gepast.
9.Deze benadering beveelt gemeenschappelijke criteria aan en bijpassende praktijken voor het verwelkomen van kinderen aan de tafel. Deze gemeenschappelijke principes en gedeelde criteria, zoals voorgesteld in het rapport, beloven ons te helpen in het voorkomen van congregationalisme (= de leer van de volstrekte zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente, niet veel anders dan het independentisme waar de Nederlands Gereformeerde Kerken wel van beschuldigd zijn), ook al kan de praktijk verschillen afhankelijk van de cultuur en de context waarin de gemeente dient.
N.a.v. Children at the Table: Toward a Guiding Principle for Biblically Faithful Celebrations of the Lord’s Supper, rapport van de Faith Formation Committee aan de CRC 2010 synode (te vinden op www.crcna.org/pages/synodical.cfm in het Engels, Koreaans en Spaans)
Peter Sinia is predikant van de NGK Ede.
Reageren?
redactie@opbouwonline.nl
| In verband met onderzoek naar de discussie over kinderen aan het avondmaal in de gereformeerde traditie ben ik geïnteresseerd in artikelen, rapporten en eventuele andere stukken die te maken hebben met die discussie. Mocht u deze in bezit hebben, dan zou ik er prijs op stellen als u die mij ter beschikking zou willen stellen. Peter Sinia, Slunterweg 10, 6712 BV Ede, petersinia@gmail.com, 0318 – 795 213. Bij voorbaat hartelijk dank. |