Ontmaskerend verleden
2008-01-04
Er wordt wat afgeschreven over de vroege geschiedenis van de vrijgemaakte kerken. Onlangs verscheen een bundel studies, geschreven aan de TU Kampen, onder redactie van Mees te Velde en Hans Werkman (2007). De titel is veelzeggend: vrijgemaakte vreemdelingen. Na lezing verzuchtte ik: vreemde vrijgemaakten.- Jaargang 52
- nummer 1
Maar ik besef: het gaat over mijn verleden, over de geschiedenis van onze kerken. Waar zijn we niet allemaal vol vuur en vlam aan begonnen na de vrijmaking? Een hele eigen zuil, die er wezen mocht, ontstond er, die maatschappelijk zeer actief was. Vanuit de ene, ware kerk werden antithetisch de scheidslijnen tussen geloof en ongeloof overal haarscherp getrokken.
Als ik lees hoe dat werd uitgewerkt op het terrein van kunst en cultuur, komen er tranen in mijn ogen.
Wat ging het er bloedserieus aan toe; veel ruimte voor gewoon genieten van wat schoon en mooi en gaaf is, was er niet. In Kampen hoorde ik een hoogleraar een pyjama eens een ambtsuniform noemen. In bed geen seksueel plezier; er was ambtelijk werk aan de winkel.
Mees te Velde analyseert in een waardevolle nabeschouwing de oorzaken van de teloorgang van het vrijgemaakte reveil. Hij doet dat kritisch maar afgewogen en met het oog op de toekomst. Hij zoekt een publiek gesprek, met theologisch voldoende diepgang, over wat er fout ging en wat er toch ook goed was in de vrijgemaakte wereld. En dat goede is nog altijd veel! Van onze kant lijkt er niet veel animo te zijn voor zo’n publiek gesprek. Zou de ontstaansgeschiedenis van onze kerken niet eens kritisch onderzocht kunnen worden?
Is er in ons verleden niets dat nodig aan ontmaskering toe is? Bijvoorbeeld de mythe dat wij alleen maar slachtoffers waren van vrijgemaakt machtsmisbruik in de jaren 1960!
Omzien in verwondering over Gods zorg voor onze kerken door de jaren heen is zeker op zijn plaats. Is er echter geen reden tot erkenning van medeplichtigheid aan de breuk die niet alleen ondanks ons maar ook dankzij ons plaats vond?
Bob Wielenga
Dr. Bob Wielenga woont in Zuid-Afrika en is emeritus-predikant van de NGK van Kampen.