Informatie-maatschappij
1991-07-05
Een bedrijf dat iets te verbergen heeft voor de aandeelhouders of voor journalisten, doet dat vaak door een overvloed aan informatie te geven. Men wordt dan bedolven onder sheets, papers en wat niet al en ziet zo door de bomen het bos niet meer. Ditzelfde dreigt ons in de samenleving als geheel te overkomen.- Jaargang 35
- nummer 14
We worden bedolven onder de informatie, maar het is verwarrende informatie die vaak nog tegenstrijdig is ook. En wat doe je daar dan mee? Hoe blijf je overeind?
leder die zich niet van de samenleving isoleert, wordt dagelijks geconfronteerd met tal van berichten en zgn.
feiten, die aanspraak maken op algemene geldigheid. Naast de snelle berichtgeving van radio en TV neemt ook het aantal onderzoeken en dissertaties over maatschappelijke onderwerpen explosief toe. Probleem is echter, dat die 'feiten' en onderzoeken elkaar steeds meer tegenspreken, zodat de vraag 'wat is waarheid?' steeds moeilijker te beantwoorden wordt. In één week noteerde ik de volgende verwarrende feiten en meningen: - onderzoek heeft uitgewezen, dat jaarl ijks slechts 1,6% van het personeel de gezondheidszorg de rug toe keert. En dan niet vanwege het geld.
Hoe zat dat dan met de 'feiten' achter de acties in de verpleging?
- bij de herdenking van de Chinese studentenopstand toonde Frénk van der Linden in NRC-Handelsblad overtuigend aan, dat er nooit een bloedbad heeft plaatsgevonden op het Tiananmenplein.
En dat de omwenteling in Roemenië goeddeels fake was, weet inmiddels iedereen.
- in de Verenigde Staten wordt de overwinning op Saddam Hussein uitbundig gevierd. Intussen wordt steeds duidelijker, dat juist Saddam als grote overwinnaar uit de bus komt.
Tegenstrijdige onderzoeken
Zoveel informatie krijgen we - en zo weinig weten we eigenlijk wat er aan de hand is. De Golfoorlog zagen we live op de buis, maar was het de echte werkelijkheid?
En dit is dan allemaal de grote wereld nog maar. Veel bedreigender is wat er in onze huiselijke kring speelt. Alle moeders met kinderen boven de drie weten nog wel, waarom je een baby op z'n buik moet laten slapen. Spierontwikkeling, karakter en weet ik wat profiteren daarvan. Totdat het Journaal een wetenschappelijk onderzoek bekendmaakte, dat aantoonde dat de oorzaak van wiegedood de buikligging is. In die eigen nacht zijn de moeders de trap opgevlogen om 't wurm op z'n rug te leggen - met nachtenlang gebrul als gevolg en een flinke kater als bijwerking.
De veelheid aan elkaar tegensprekende onderzoeken zou mensen gek kunnen maken. Fosfaten in de wasmiddelen zijn funest; koop dus fosfaatvrije wasmiddelen! - totdat vijf jaar later bekend werd dat de fosfaatvervangers nog veel gevaarlijker zijn.
Spaar het milieu; lever batterijen in!totdat blijkt, dat ze in Oost-Duitsland gedropt worden.
Afhaken
Uit al die tegenstrijdige informatie kun je moeilijk één helder wereldbeeld samenstellen. Maar we zien dan iets merkwaardigs gebeuren, namelijk dat mensen zich innerlijk gaan afsluiten.
Steeds meer mensen worden cynisch.
Ze geloven die onderzoekers en heel de wetenschap gewoon niet meer. Een signaal daarvoor is de omslag in de reclame-wereld. Vijf jaar geleden kon je een willekeurig produkt nog verkopen als je het liet aanprijzen door een man in een witte jas. Wetenschappelijk bewezen! - dat was het eind van alle tegenspraak. Maar die argumentatie slaat niet meer aan, om de eenvoudige reden dat de wetenschap niet meer wordt geloofd. Er is zoveel informatie, die onderling tegenstrijdig is, dat mensen afhaken.
Ik denk overigens, dat hier ook de oorzaak ligt van de verminderde interesse in politiek. Het is niet dat politici boeven zijn, of dat ze hun bijdrage voorlezen van een papiertje. Maar het feit dat alle panelen schuiven en dat geen koers meer vast ligt. De vredesbeweging wist niet wat ze met de grootste oorlog sinds tijden aan moest, de PvdA vindt dat uitkeringstrekkers aangepakt moeten worden, in de Tweede Kamer dringt het CDA aan op een onderzoek naar afschaffing van de dienstplicht, terwijl Groen Links deze dienstplicht wil handhaven. Zoekt u het maar uit. Mensen kunnen zich niet identificeren met één bepaalde beweging, want alles is tegenstrijdig.
Intuïtie
De ham-vraag is nu: hoe kies je nog positie in zo'n verwarrende wereld?
Waar zal je kompas door gericht worden?
Als je jezelf die vraag niet bewust stelt, dan maak je óók je keuzes, maar dan onbewust. Let maar op, hoe dat in onze samenleving gaat. De reclame moet het van de sfeer van een produkt hebben; politiek drijft op de uitstraling van de leider; in godsdienstige zaken wordt het gevoel beslissend.
Kortom, we laten ons in de praktijk niet meer leiden door argumenten.
Er zijn zoveel argumenten, ze spreken elkaar tegen en je zou op elk gebied specialist moeten zijn om je een onafhankelijk oordeel te kunnen vormen.
En daarom laten we de argumenten langs onze rug afglijden en gaan op onze intuïtie af. Waar voel ik me thuis; wat klinkt er vertrouwd; hoe komt hij over?
Nu kunnen we wel zeggen: dat is helemaal verkeerd! Je moet niet op je intuïtie afgaan! En dat is ook wel zo. Ik noem het tenminste vreemd dat mensen het belangrijker vinden om bij een aardige chirurg te zijn dan bij een vaardige. Maar toch ontkom je er niet aan om ook op je intuïtie af te gaan. Er is gewoon zo'n omvangrijk informatiebombardement en er zijn zoveel tegenstrijdige argumenten, dat je wel móet selecteren. En wat kunnen daar niet een belangrijke beslissingen van afhangen. De fundamentele keuzes die je in je leven maakt...
Behoed je hart
Bijbels gezegd komt het er dan op aan, wat er in je hart is. Gods woord spreekt vaak over dat centrum van al onze beslissingen. Over die keuze die aan onze keuzes vooraf gaat: ben je er van harte op gericht om de Here te dienen, of juist niet. Salomo schreef daarover: "Behoed uw hart boven al wat te bewaren is, want daaruit zijn de oorsprongen des levens" (Spreuken 4:23). Deze wijsheid wordt opnieuw heel actueel, nu we merken dat de keuzes in het leven steeds meer van onze persoonlijke houding en overtuiging afhangen. Het is uiteindelijk met ons hart dat we beslissen welke informatie, welke redenering we vertrouwen.
Daarom: als je ergens zuinig op moet zijn, dan wel op je hart als de plaats waar de beslissingen vallen.
Zeker, in hetzelfde verband spreekt Salomo ó6k over wat er je hart binnen komt. Het gaat over wat je ogen zien, wat je oren horen, wat je lippen zeggen en waar je voeten heen gaan. Dat is allemaal van belang. Maar wat er in je hart is, dat is uiteindelijk beslissend.
Of moeten we zeggen: Wie er in je hart is. Het is immers door zijn Heilige Geest, dat God onder het Nieuwe Verbond persoonlijk bij ons aanwezig wil zijn, om ons van binnenuit te doen zoeken naar wat Hij met ons leven wil.
Gods Geest: in een tijd van informatiestroom en computerwerk hebben we Hem meer nodig dan ooit. Want uit het hart zijn juist nu de oorsprongen des levens.