Afwachtende houding tegenover vrijgemaakte kerk
1991-09-27
Op de vijfde en laatste zitting van de Landelijke Vergadering werd duidelijk dat de Nederlands Gereformeerde kerken geen initiatieven zullen nemen om tot samensprekingen met de vrijgemaakt Gereformeerden te komen.- Jaargang 35
- nummer 20
Wel werd een signaal afgegeven: zodra de vrijgemaakte kerk te kennen geeft te willen praten, moet die mogelijkheid aangegrepen worden. Ook sprak de LV zich uit tegen de eenzijdige akties van de kerk van Enschede-Noord, waar men vergaande samensprekingen met de plaatselijke vrijgemaakte kerk achter de rug heeft. De Raad van Toezicht op de Theologische Studie Begeleiding (TSB) kreeg de opdracht te onderzoeken hoe de TSB dieper in de kerken kan worden verankerd (geïnstitutionaliseerd) en opgefrist met nieuw en jong talent uit onze kerken.
Samensprekingen
Op zaterdag 14 september jl. werd door br. Wassenaar uit Rotterdam, de voorzitter van de LV, de vergadering geopend, en na het zingen van psalm 84:2 gaf hij een korte samenvatting van wat er tussen de vorige zitting, in juni, en de huidige op kerkelijk en mondiaal gebied gebeurd was. Het overlijden van de vrouw van ds. De Jong is in onze kerken als een schok ervaren. Ook de gebeurtenissen in de Sovjet Unie doen ons onze nietigheid en onze afhankelijkheid van God beseffen, aldus br. Wassenaar. Hij sprak verder de hoop uit dat de afgevaardigden gedurende een verkwikkende vakantie genoeg uitgerust waren om de agenda voortvarend door te werken.
Deze wens was niet ongemotiveerd, want de vergadering zou uitlopen op een marathonzitting die, in plaats van tot half vijf tot zes uur zou duren. Daardoor was het echter wel mogelijk de reserve datum voor een eventuele volgende zitting, 26 oktober, onbenut te laten.
Het grootste deel van de vergadertijd ging heen met de behandeling van agendapunten die te maken hadden met de houding van onze kerken ten opzichte van de Gereformeerd vrijgemaakte kerken. Het eerste agendapunt waarbij deze verhouding ter sprake kwam, was de opdracht aan de Kommissie Kontakt en Samenspreking met andere kerken - sektie binnenland. De kommissie krijgt onder meer de opdracht plaatselijke kerken te helpen bij het opzetten en uitbouwen van kontakten met de Christelijke Gereformeerde kerken. Bovendien moet de kommissie met de Christelijke Gereformeerde zuster-kommissie spreken over de toeëigening des heils in de Nederlands Gereformeerde prediking en over het Akkoord van Kerkelijk Samenleven, dat in onze kerken de Dordtse kerkordening heeft vervangen.
De opdracht gaat zelfs nog verder: de kommissie, onder leiding van ds. Schaeffer uit Apeldoorn, moet "de mogelijkheid onderzoeken voor een federatief verband met de Christelijk Gereformeerde kerken". Deze opdrachten werden zonder veel discussie door de vergadering verstrekt aan de kommissie.
Meer tijd had men nodig om te formuleren wat de houding en handelwijze van de kommissie moet zijn ten opzichte van de Vrijgemaakte kerken. In de conceptopdracht stond aanvankelijk dat de Landelijke Vergadering de kommissie verzoekt "attent te blijven op mogelijkheden voor een gesprek met deze kerken resp. om ontwikkelingen ten aanzien van plaatselijke samenwerking nauwgezet te volgen".
Ds. Schaeffer lichtte deze formulering toe met de woorden: "Het landelijk klimaat is nog niet geschikt voor samensprekingen, maar plaatselijk moeten initiatieven toegejuicht worden".
Ds. Mudde uit Breukelen vond een 'gesprek' met de vrijgemaake kerken niet opportuun en hij stelde voor om "attent" te blijven op de ontwikkelingen in de vrijgemaakte kerken", waarmee hij een afwachtende en niet een initierende houding bepleitte. Er waren meer afgevaardigden die bezwaar maakten tegen een 'gesprek', gezien het huidige klimaat; zo stelde ds. Biewenga uit Emmeloord voor het konkrete 'gesprek' te vervangen door het algemener en vager 'kontakt'.
De regio Enschede-Zwolle die te kampen heeft met kerken die individueel samensprekingen aangaan met de vrijgemaakte kerken, vroeg de Landelijke Vergadering dringend de samensprekingen uit te breiden tot de Vrijgemaakte kerken. Volgens ds. Bakker uit Enschede-Zuid om te voorkomen dat allerlei kerken, die daartoe door de vrijgemaakte kerk worden uitverkoren, uit het verband der Nederlands Gereformeerde kerken worden losgeweekt.
De meeste afgevaardigden waren niet gelukkig met de brief. Ds. Biewenga zei dat uit de brief angst spreekt voor uiteenvallen van de Nederlands Gereformeerde kerken. Dat mag echter nooit uitgangspunt zijn voor samensprekingen.
Hij deed een beroep op de trots en identiteit van de Nederlands Gereformeerden. Volgens br. Kadijk moet de basis, de Bijbel en de drie formulieren van Enigheid, het uitgangspunt vormen. Ds. Zwarteveen uit Kampen konstateerde dat de Vrijgemaakte kerken nog niet rijp zijn voor samensprekingen. "We moeten eerst maar afwachten", aldus ds. Zwarteveen.
De Landelijke Vergadering wees het verzoek van de regio Enschede-Zwolle af en gaf de kommissie voor kontakt en samensprekingen de opdracht zich landelijk passief op te stellen ten opzichte van de Vrijgemaakte Kerken en op plaatselijk niveau attent te blijven op ontwikkelingen van samenwerking en desgevraagd hulp en advies te geven.
Enschede-Noord
Een tweede agenda-punt waarbij de verhouding van de Nederlands en Vrijgemaakt Gereformeerde kerken ter sprake kwam was de brief van de kerk van Enschede-Noord met het verzoek aan de Landelijke Vergadering om op landelijk niveau naar mogelijkheden te zoeken om samensprekingen met de Gereformeerde kerken Vrijgemaakt te openen op de basis van Gods Woord en de Drie Formulieren van Eenheid.
Enschede-Noord vroeg tevens om een advies, uitgaande van de Landelijke Vergadering, zich te onthouden van het publiekelijk relativeren van de Formulieren van Eenheid. Dit advies was met name bedoeld voor predikanten die in de media soms kritische kanttekeningen plaatsen bij een aantal passages uit de belijdenisgeschriften.
Ds. Vrooland van Enschede-Noord, mede-ondertekenaar van de brief, kreeg van voorzitter Wassenaar de gelegenheid het verzoek en het advies toe te lichten. Hij deed dat met een betoog dat volgens een aantal afgevaardigden weinig verduidelijking bood. Ds. Vrooland was teleurgesteld over wat de Landelijke Vergadering tot dan toe over samenspreking met de Vrijgemaakte kerken had gezegd. Hij betreurde het gebrek aan leiding door de L.V. Kortom: Enschede-Noord voelde zich eenzaam in haar streven naar eenheid met de Vrijgemaakten en gaf daarvan de Landelijke Vergadering de schuld.
Vervolgens wijdde ds. Vrooland uit over zaken die naar het oordeel van de vergadering met de te bespreken kwestie weinig te maken hadden.
"Waar gaat dit eigenlijk over", vroeg ds. Zwarteveen uit Kampen, die duidelijk ge'irriteerd was over het optreden van Enschede-Noord. Hij vroeg Enschede-Noord waarom men zich tegenover de Vrijgemaakte kerk negatief had uitgelaten over wat zich in ons landelijk verband had voorgedaan. Bovendien: "Enschede-Noord heeft zich al een oordeel gevormd en vraagt daarna om een uitspraak van de Landelijk Vergadering, dat komt veel te laat. Deze manier van optreden deugt niet", aldus ds. Zwarteveen.
Br. Van Helden uit Apeldoorn vond dat de brief van Enschede-Noord deed denken aan de beruchte verdachtmakingen uit de jaren dertig, die leidden tot de scheuring in 1944. Er waait een geest van wantrouwen vanuit Enschede.
"In welk geestelijk klimaat zijn deze dingen toch neergeschreven", vroeg hij zich af. Br. Van Helden doelde hier op het, zonder namen te noemen, beschuldigen door Enschede-Noord van predikanten die de belijdenis relativeren en daarmee de kerk zouden schaden. "Zolang kritiek op de belijdenis met een bijbelse fundering geschiedt, is dat goed", zei br. Van Helden.
Er was in de vergadering geen enkele steun voor de brief van Enschede-Noord, noch voor het verzoek tot samenspreking met de Vrijgemaakte kerk, noch voor het te geven advies aan predikanten zich te onthouden van relativerende publikaties over de belijdenis.
Wat dat laatste betreft stelde de Vergadering nog eens vast dat de binding aan Schrift en belijdenis reeds lang ligt vastgelegd in het Akkoord van kerkelijk Samenleven.
Concept-brief
De Landelijke Vergadering boog zich verder nog over een concept-brief aan de Gereformeerde kerken Synodaal.
Deze kerken hebben aan.de Nederlands Gereformeerde kerken een brief geschreven waarin zij hun droefheid uitspreken over hun aandeel in het tot stand komen van de breuk in 1944.
In het antwoord aan de Synodaal Gereformeerden spreken de Nederlands Gereformeerde kerken hun blijdschap uit over deze spijtbetuiging.
Na wat discussie ging de vergadering akkoord met de concept-brief. Onder druk van een aantal afgevaardigden werd echter wel een passage geschrapt waarin wordt gezinspeeld op een gesprek met de Synodaal Gereformeerde kerken. Ook vond een aantal deelnemers dat de brief te ver doorslaat naar de dankbaarheid over de spijtbetuiging, onder anderen br. Kadijk uit Dronten. Ds. Mudde vond dat de Nederlands Gereformeerde kerken het aanbieden van een gesprek niet kunnen waarmaken: "De tijd is nog niet rijp". Ook ds. Muller uit Heerenveen vroeg zich af hoe de Nederlands Gereformeerde kerken zich zo'n gesprek voorstellen.
Ds. De Jong uit Zeist vond dat niet te veel over de brief gepraat moest worden.
"Het is geen onchristelijke brief, laten we een beetje lakoniek zijn, anders blijft er niets van de brief over."
Nadat een aantal wijzigingen was aangebracht, werd de brief ten slotte aanvaard, onder druk van het moderamen, dat dreigde anders een kommissie aan het schrijven van een nieuwe brief te zullen zetten.
Theologische Studiebegeleiding
De Theologische Studiebegeleiding (TSB) moet anders georganiseerd worden. Dat was de mening van ds.
Rietkerk. Hoewel de TSB alle waardering en steun van de Landelijke Vergadering verdient, zijn er toch veranderingen nodig. Volgens ds. Rietkerk is de TSB nog te veel een charismatisch projekt, sterk verbonden aan de persoon van ds. De Jong. Er moet nu iets anders gebeuren. Na het charismatische begin is het nu tijd voor institutionalisering.
Dit is vooral nodig omdat aan de ene kant de pioniers wegvallen en aan de andere kant de middelen groeien. Ds. Rietkerk had vier punten van kritiek op het funktioneren van de TSB: De begeleiding heeft te weinig persoonlijk kontakt met de studenten; de TSB heeft te weinig body; er is te weinig oog voor de ontwikkeling van nieuw en jong talent dat in de Nederlands Gereformeerde Kerken toch volop aanwezig is en bovendien is de TSB, zeker gezien de voorgaande drie punten, te duur voor wat zij biedt.
Ds. Rietkerk stelde daarom voor een kommissie te benoemen die een plan moet maken voor verdere institutionalisering van de TSB. Hij wilde tevens de mogelijkheid onderzocht zien naar een door de TSB op te zetten postdoktorale predikantenopleiding. Jonge predikanten zouden alvast benoemd kunnen worden tot begeleiders; dat zou kunnen gebeuren door ds. Mooiweer als begeleider nu reeds te vervangen in plaats van in 1993. Ds. De Jong, één van de begeleiders van het eerste uur, sprak van een "gloedvol betoog van ds. Rietkerk. Het is alleen jammer dat iets wat gloeit vaak weinig licht verspreidt". Ook ds. Houtman, lid van de raad van toezicht van de TSB, was niet onder de indruk van de woorden van ds. Rietkerk. Volgens hem werden de studenten inmiddels al meer bezocht en ook de vervanging van oudere begeleiders ging hem te ver: "ouderen hebben toch ook vaak frisse ideeën, daarvoor hoef je toch geen mensen te gaan vervangen?"
Uiteindelijk besloot de vergadering niet een aparte kommissie te benoemen, maar de raad van toezicht te belasten met een onderzoek naar de haalbaarheid van de ideeën van ds. Rietkerk.
De laatste zitting van de Landelijke Vergadering duurde langer dan de vorige: het moderamen wilde, met instemming van de vergadering, voorkomen dat nog een keer vergaderd moest worden. Br. Wassenaar dankte de kerk van Ede voor de voortreffelijke organisatie en verzorging. "Deze Landelijke Vergadering heeft weliswaar geen kerkgeschiedenis geschreven, maar de zittingen zijn toch zeer vruchtbaar geweest voor het kerkelijk leven.
De volgende Landelijke Vergadering zal beginnen in maart 1994. De kerk van Apeldoorn werd aangewezen als roepende kerk.