Boekbespreking
1991-11-22
Dr. B. Wentsel. Dogmatiek (in 4 delen)- Jaargang 35
- nummer 24
Het wordt tijd aandacht te besteden aan de Dogmatiek van Dr. B. Wentsel, die sedert 1981aan het verschijnen is.
In vier delen! Daarbij moet men verschil maken tussen 'delen' en 'banden'.
Deel 111 verschijnt in tweeën. Hoe deel IV eruit zal zien kan ik nog niet vertellen. Het is uiterst moeilijk zo'n omvangrijk werk bij de lezer in te leiden.
Gaat men op de zaken in, dan wordt het artikel veel te lang. Houdt men het beknopt, dan dreigt men in nietszeggende algemeenheden te vervallen. We maken enkele korte opmerkingen.
De titels van de verschillende delen zijn op zichzelf al een studie waard.
Enerzijds wil de schrijver kennelijk de stof groeperen onder en rondom enkele hoofdbegrippen en kernwoorden: het Woord, de Openbaring, .... Anderzijds komt ook weer de traditionele volgorde tot zijn recht: De leer aangaande God, de schepping, de voorzienigheid, de mens, de zonde, de verzoening (deel 111), ... de Heilige Geest, de kerk, de laatste dingen (deel IV).
Deel I (waartoe we ons in hoofdzaak zullen beperken) vertegenwoordigt duidelijk de eerste opzet. De titel luidt: Het Woord, de Zoon en de Dienst. De grote koepel is hier duidelijk: het Woord. Daaronder krijgen een plaats: Het Woord als Heilige Schrift, het Woord als de Zoon (Johannes 1:1,14), de Woord-bediening. AI met al een merkwaardige opzet!
De groepering van de stof onder enkele hoofdbegrippen levert duidelijke voordelen op. Steeds weer zijn die hqofdbegrippen tegelijk trefwoorden in de grote strijd, die op theologisch en wijsgerig gebied werd en wordt gevoerd.
Het komt heel vlot en gemakkelijk tot een confrontatie met allerlei stromingen in het verleden en in het heden. Daar hebben we een element, dat voor de Dogmatiek van Dr. B.
Wentsel typerend mag worden genoemd: de confrontatie.
Dan worden we getroffen door de veelheid en de volheid van de behandelde stof. Ik wil even wijzen op Deel I, pag. 344-345. Daar vinden we een uitgebreid overzicht van de typen en (dwaal)wegen inzake de Leer omtrent Christus. Dr. Wentsel noemt niet minder dan acht typen! Vervolgens gaat hij na door welke theologen of stromingen elk van die acht typen vertegenwoordigd wordt in ... de Eerste eeuwen, de Reformatietijd, de 18e/1ge eeuw, de 20e eeuw! Daarbij vallen heel wat namen: Paulus van Samosate, Servet, Menno Simons, Hegel, Zinsendorf, de Anglicaanse theologie, Rahner, Moltmann, Calvijn, Bavinck, Barth. Hieruit valt een tweede typerende trek te destilleren: De Dogmatiek van Or. Wentsel draagt een encyclopedische signatuur.
De Dogmatiek van Dr. Wentsel is ook als een rechtzinnig werk te kwalificeren.
Dat is helaas in onze dagen iets uitzonderlijks. En dus ook des te meer te waarderen. Ik wil enkele trekjes noemen.
Sprekend over het bijbels waarheidsbegrip merkt Dr. Wentselop, dat dit ver verwijderd is van het pragmatisme of functionalisme, volgens welke het nuttig effect van een bepaalde theorie beslissend zou zijn voor het waarheidsgehalte, en dat de waarheid haar kracht behoudt, ook al blijft het gewenste succes uit (I, 106). Sprekend over het Zoonschap en Gods identiteit zegt Dr. Wentsel, dat we God nooit mogen voorstellen als een vermoeide grijsaard, die weent bij de puinhopen van zijn schepping en als een machteloze geen oplossing voor de problemen weet (I, 334). Meer, véél meer zou te noemen zijn. Dr. Wentsel neemt een goed standpunt in tegenover de moderne dwaalgedachte, dat er geen waarheid is buiten hetgeen wij als waarheid voelen en erkennen en dat God geen handen heeft dan de ónze.
Een derde zeer positief te beoordelen typerende trek van de Dogmatiek: rechtzinnigheid.
Is er dan geen plaats voor kritische vragen? Uiteraard is die plaats er wel.
Dat kan ook niet anders bij zo'n overvol geladen en omvangrijk werk.
Reeds aanstonds in het begin van Deel I kwamen bij mij de vragen op, toen ik las wat Or. Wentsel denkt over de theologie als wetenschap, over de 'bedrijvers' van de theoloqie, over het karakter van het wetenschappelijk bezig-zijn. Maar het is toch ook weer een goede zaak aan het denken gezet te worden. Een en ander doet mijns inziens geen afbreuk aan wat ik naar voren bracht over het rechtzinnig karakter van deze Dogmatiek.
Specialisten in de dogmatiek behoren tot een mensengewas, dat in de Mensenflora met de letters z.z. (zeer zeldzaam) moet worden gemerkt. Het overgrote deel van de mensen (zelfs van de theologen) behoort tot de nietdogmatici en is daar zeer tevreden mee.
Nu stel ik me voor, dat één van die vele, zeer vele, niet-dogmatici mij de vraag stelt hem een goede reden te verschaffen tot de aanschaf van het werk van Dr. B. Wentsel. Een vraag die aan klem en urgentie wint, als deze niet-dogmaticus ook nog verneemt, dat Deel I hem f 91,- gaat kosten, DeelII f 108,- Deel IIIA f 156,-, Deel IIIB f 156,- en Deel IV een nog onbekend bedrag van dezelfde grootte-orde.
Wat moet ik daarop zeggen?
Ik geloof niet, dat een niet-dogmaticus zich zal nederzetten om de Dogmatiek van Or. Wentsel (Ofwelke andere dogmatiek ook) van a tot z door te nemen (waarbij ik ook nog de kans loop de wél-dogmatici schromelijk te overschatten).
Neen, het gaat anders. De belangstellende lezer van serieuze lectuur ontmoet dagelijks namen van theologen en wijsgeren, van stromingen op geestelijk gebied, waarover hij eigenlijk meer zou willen weten. Dan kan hij zich behelpen met een Encyclopedie (de ene kant). Hij kan zichzelf ook afzonderen in een bibliotheek (de andere kant). In het midden tussen die beide staat een werk als dat van Or. Wentsel (OOkwat de prijs betreft). Ik zou het willen typeren als: Een naslagwerk plus! Wat is Professor Berkhof eigenlijk voor een theoloog? Wanneer vertoont een bepaald iets 'hegeliaanse trekken'? Wat wordt bedoeld met de 'accommodatietheorie'? Zoek eens na wat Dr. Wentsel daarover zegt! En als je eenmaal aan het lezen bent, dan kom je bij dat lezen weer allerlei belangrijke zaken tegen. En dan lees je heus wel verder ook. Dat laatste is het 'plus' bij het naslagwerk! Meer dan een altijd weer beknopte Encyclopedie!
Minder (gelukkig!) dan een bibliotheek!
Tolle. Lege. (Neem en lees.)
In nauw verband met het juist genoemde eindig ik met een wens. Een belangrijke wens, naar het mij voorkomt.
In Deel I trof ik aan een zeer uitvoerige inhoudsopgave. Prachtig!
Dan een lijst van afkortingen van Bijbelboeken.
Een zeer beknopt Personenregister.
Een eveneens zeer beknopt Tekstregister. Maar géén Zakenregister!
Misschien bestaat het plan om aan Deel IV een uitgebreid Zaken-register toe te voegen. Zo niet, laat dat plan dan op staande voet geboren worden!
Een alfabetisch Personen- én Zakenregister - en dan niet beknopt maar uitvoerig - levert voor de gemiddelde lezer de opritten naar de dogmatische snelweg! Ontbreken die opritten dan valt te vrezen, dat van die dogmatische snelweg gezegd zal moeten worden, wat Handelingen 8 vertelt over de weg van Jeruzalem naar Gaza: Deze is eenzaam!
Dus: Zaken-register gevraagd!
N.a.v. Dr. B. Wentsel, Dogmatiek (in 4 delen), J.H. Kok, Kampen 1981 en volgende jaren.