Wat te doen voor Oost-Europa?
1991-12-06
Degenen die 'Opbouw' al langer dan anderhalf jaar lezen zullen hebben gemerkt dat ik in de laatste achttien maanden geregeld over Oost-Europa geschreven heb. Dat gegeven is ten dele ingegeven door interesse in de lotgevallen van dat deel van ons continent, een interesse die stellig velen met me gemeen hebben.- Jaargang 35
- nummer 25
Ten dele heb ik over diverse landen in Oost-Europa geschreven vanwege de gelegenheid die ik heb gehad om in de laatste anderhalf jaar nagenoeg alle teruien van het voormalige Oostblok te bezoeken. Dat is een voorrecht, dat wellicht ook verplichtingen schept.
Want je krijgt in diverse landen wat kon takten, terwijl je in eigen land uiteraard ook menigeen kent. Vallen er over en weer relaties aan te knopen? Kan of moet men zulke relaties ook stimuleren?
Wat gebeurt er in Kerk en samenleving in die zo verschillende landen?
Kunnen wij, als iets meer dan eèn handjevol gelovigen in een klein Westeuropees land, iets bijdragen aan het lenigen van nood in dat immense Oost-Europa? Kunnen wij broeders en zusters aldaar op zowel korte als langere termijn bijstaan en zo ja, hoe dan wel? Naar ik denk, kan dat inderdaad.
We zullen echter al doende op dit terrein onze weg moeten vinden. Daarom hier wat overwegingen en 'stellingen'; het gaat hier
gewoon om hardop nadenken:
1. overwegingen
a. Tot voor kort was het nogal moeilijk om in Oost-Europa de weg te vinden, tenzij je je eigen kontaktencircuit had of kreeg. Veel van onze hulp moest (semi) clandestien plaatsvinden. Nu is er een overmaat aan mogelijkheden om gelovigen in de landen achter het voormalige Ijzeren Gordijn persoonlijk te ontmoeten. Velen hebben die kans inmiddels ook al aangegrepen.
b. Er is vanuit het Westen heel wat hulp aan Oosteuropese Christenen geboden via een aantal organisaties, die zich op zulke hulp toelegden.
Duidelijk is echter dat die organisaties, om allerlei redenen, niet veel met elkaar samenwerkten.
Als je een bepaalde organisatie steunde, bepaalde dat veelal je kontaktenkring in land X. Soms bepaalde het zelfs de keuze van land X. Of we dat nu willen of niet, het lijkt me evident dat de bijdrage van een aantal van die organisaties aan het werk in Oost-Europa in betekenis is afgenomen. Ze zullen noodgedwongen zich moeten herbezinnen op hun taak. Ze zullen ook tot grotere samenwerking met elkaar moeten komen.
c. Er zijn Christenen in Oost-Europa die onder de aandacht en de genegenheid van westerse broeders en zusters dreigden te worden gesmoord!
Toen ik deze zomer in Timisoara verbleef, hoorde ik van gastvrije Roemeense Christenen, die het jaar tevoren een half jaar lang elke dag van de week bezoek uit het Westen hadden gehad. Er was een half jaar lang geen enkele privacy in dat gezin geweest. .. Stel je dat eens voor!
Een evangelische predikant in Boekarest meldde dat hij op een bepaalde zondag in de zomer veertien(!) collega-predikanten in zijn dienst had gehad, die allen de leiding hadden van een eigen christelijk reisgezelschap, en die allen hadden gevraagd of ze vanaf de kansel de Roemeense broeders en zusters mochten toespreken? Dat mochten ze dus niet..
Ik weet van een vooraanstaand Baptistenpredikant in Oradea, in het westen van Roemenië, die recentelijk in Londen aan een promotie-studie is begonnen. De diepste reden van dat voornemen is het feit dat hij deze aandacht niet meer aankon! De predikanten konden met wisselend sukses het regime van Ceaucescu verdragen, maar er zijn er die dit westerse 'aapjes kijken' niet meer kunnen verdragen ..
Hoe verhinderen we dat onzeauthentieke - interesse tot een last voor anderen wordt?
d. Er is in heel uiteenlopende gemeenten wat voor Oosteuropese gelovigen gedaan: geld en goederen zijn ingezameld en veelal
door de gemeenteleden zelf gebracht.
Dat was uiteraard heel goed! De hulp die Christenen hebben geboden is zeker tien keer zo efficiënt benut als de steun van 'seculiere westerse instanties' ... Als ik de verhalen van her en der hoor, kom ik tot de konklusie dat bij 'algemeen humanitaire hulp' veel te veel aan de strijkstok blijft hangen, hetzij hier of daar. Ik voor mij zal om die reden geen 'algemeen humanitair projekt' meer steunen!
De 'christelijke steun' heeft echter een in het oog springend zwak punt: ze is zelden of nooit gecoördineerd!
We weten hier te weinig waar onze hulp het meest nodig is, want het ontbreekt ons aan een totaal-overzicht. (Dat geldt voor b.v. de Roemeense gelovigen net zo, trouwens ...) Weet u overigens dat er in de laatste twee jaar in het Westen alleen al echt honderden (!) christelijke organisaties zijn opgericht om Roemenië te helpen? Wie heeft enig zicht op wat al die diverse organisaties doen?
e. Het lijkt daarom op dit moment in de tijd van vitaal belang dat er wat aan die coördinatie gebeurt. De vraag is alleen: wie is daarvoor de aangewezen persoon? Wellicht is dat de meest wezenlijke vraag voor dit moment: wie gaat dat oppakken?
2. suggesties en aanbevelingen
a. Moeten we niet gewoon - in eerste instantie als leden van onze kerken, maar wellicht later in een veel ruimer verband - deze vraag voorleggen aan mensen, die de tijd, de gelegenheid en de motivatie daarvoor hebben: is dat niet iets voor jou, voor u? Stel je voor: je bent struktureel werkloos; wat zou het voor die Roemenen, die Bulgaren, die Tsjechen en noem maar op een zegen zijn, als je een stukje van het werk oppakte? En wat een zegen voor jezelf!
Of u bent met de VUT gegaan, maar er lijkt nog zoveel mogelijk. Met een variant op de spreuk van Veronica: "U bent niet meer zo jong, maar u wilt nog steeds wat!"
Wat is er voor Oost-Europa enorm veel te doen! En erg veel van dat werk kan gewoon thuis plaatsvinden.
Wel lijkt het wenselijk dat u in zo'n geval een computer hebt en ermee weet om te gaan. En u moet geen hekel aan de telefoon hebben ...
b. Moeten we niet een 'netwerk' van relaties heben met mensen in de diverse landen?
Moeten we niet een situatie creëren, waarin persoon X en Y zich volledig inzetten voor de gelovigen in Roemenië, of Hongarije, etc., dus voor een specifiek land?
Moeten X en Y dan niet een kring mensen of van groepen zien te vormen van Christenen in ons land, die zich speciaal voor dat land willen inzetten?
En dan bedoel ik een inzet in onpartijdige zin: als ik bid voor Roemenië, dan bid ik voor de Gereformeerde Hongaren, maar evenzeer voor de Roemeens-sprekende Baptisten en voor de Duits-sprekende Luthersen en ook het groeiend aantal Pinkstergelovigen valt in principe onder het bereik van mijn gebed, net als b.v, de Orthodoxen ... Verder, moeten X en Y er niet voor zorgen dat we weten waarvoor we dan specifiek bidden moeten? Er dient in zo'n geval misschien een knipselkrant te komen - voorzover die er al niet is - die ons vertelt waarvoor ons gebed zoal vereist is? Hoe beter geïnformeerd we zijn, hoe meer 'gericht' we ook kunnen bidden.
Ik zou persoonlijk ook graag zien dat mensen voor bepaalde medegelovigen in land X zouden bidden, met naam en toenaam, en in de wetenschap wat in het leven en werk van broeders A en B op dat moment speelt.
c. Moeten we ook niet meer konkreet bedacht zijn op 'konkrete steun' die we mogelijk vooral langs de voornoemde weg op het spoor komen.
In Bulgarije zijn kinderschoenen hard nodig. Stel je voor dat er een broeder of zuster in gemeente Z.
een schoenenzaak heeft en de niet-courante soort toch kwijt moet.
Stel je voor dat ze dat van 'de ijveraars voor Bulgarije' vernemen dat er in dat land urgent schoenen nodig zijn. Stel je voor dat de 'coördinator voor Bulgarije' van hem persoonlijk onbekende mensen te horen krijgt: "Ik moet dan en dan naar Sofia, of Plovdiv, en heb wel ruimte in mijn auto of koffer. Hebben jullie soms nog wat mee te geven?"
In Boedapest zijn Evangelische studenten doende een bibliotheek op te zetten. Omdat ik dat uit eerste hand weet, heb ik intussen al zo'n tien dozen met boeken voor die bibliotheek op transport naar Hongarije weten te zetten. Met een vriend gingen er zes dozen mee, met een ander twee, met een derde ook twee.
Je moet echter weten dat ze in Boedapest boeken kunnen gebruiken.
(En binnenkort in Timisoara ook, hoop ik!) Je moet dat weten, als je hoort van oudere mensen die naar een bejaardentehuis gaan en niet al hun boeken kunnen meenemen.
Wie weet heb je een 'Christelijk Centraal Boekhuis' voor nieuwe of tweedehands boeken nodig, waaruit je naar diverse landen boeken kunt meegeven als in de zomer ons toerisme weer begint.
Maar dan heb je ook wat mensen nodig die de aangeboden boeken op hun merites kunnen beoordelen.
We moeten ons geen inspanning getroosten voor heel middelmatige boeken ...
Wie weet is er iemand die zegt: ik heb geen boeken, en ook geen schoenen, maar ik heb wel een goeie dia-projektor. (Dan weet ik daar tegelijk een bestemming voor, mits er een paar reserve lampen bij zitten of kunnen komen, waar dan ook vandaan.) Of er is iemand die zegt: ik heb landbouw-spullen. Dan weet ik van een voorgenomen landbouwprojekt, dat volgend jaar in West-Roemenië van start gaat.
Wie weet is er iemand die zegt: ik zie het erg zitten, als ze in gemeente X in land Y een cassetteverzameling krijgen van Engelstalige L'Abri-banden. Of: ik zou best willen bijdragen aan reiskosten van een Bulgaar of Bulgaarse, voor wie het heel goed zou zijn, als die een aantal weken in een van de afdelingen van L' Abri kwam studeren. (Ik ken op dit moment zulke mensen, die L'Abri wellicht gratis onderdak kan aanbieden, maar aan de vergoeding van hun reiskosten komt L'Abri - voorspelbaar - nooit toe.) Wat kan zoiets, onder Gods zegen, op lange termijn een fantastische investering blijken in het kweken van het intens nodige 'Christelijke kader' in zo'n land.
d. Moeten we ook niet meer gespitst zijn op grote en kleine mogelijkheden, voor particuliere gelovigen en voor gemeenten? Ik noem maar eens wat:
- De Ned.Gereformeerde Kerk van Ede heeft een 'partner-gemeente' in Roemenië. In Langerak zoeken ze naar zo'n mogelijkheid, weet ik toevallig. Zijn er meer zulke gemeenten?
En zoekt u in zo'n geval per se een eveneens Gereformeerde Kerk? In dat geval moet u bijna zeker in Hongarije of Roemenië zoeken. Zou het ook een Bulgaarse Evangelische gemeente of een Roemeense Baptistenkerk mogen zijn, want bij een 'ja' verruimt dat onze mogelijkheid natuurlijk aanzienlijk.
En laten de Edenaren ons dan eens vertellen wat zo'n partnerrelatie in hun geval inhoudt. En misschien zijn er nog wel andere gemeenten die iets vergelijkbaars kennen. Wat kun je zo misschien nuttige dingen van elkaars ervaringen leren.
- Bij een trouwdienst. onlangs in Wageningen, mocht ik, vanwege mijn toenemende connecties in Oost-Europa, meedenken over de bestemming van de trouwcollecte.
Na wikken en wegen werd het een vijfendertigtal paar schoenen voor een kindertehuis in Bulgarije. Dat kon van een bedrag van zo'n 350 gulden! Op de Oosteuropese markt is onze gulden meer dan een daalder waard.
Onze gulden is daar minstens vijf gulden waard. (Ik hoop maar dat er niemand nu narrig reageert op mijn suggestie dat een trouwcollecte ook zo besteed kan worden.)
- Er zijn de laatste twee jaren talloze diakonale projekten in Oost-Europa op gang gekomen. Deze zomer trof ik een stuk of tien jonge mensen in Timisoara, die meehielpen aan bouwprojekten van de Baptistengemeente.
Afgaand op de hartelijkheid van de relatie met de Roemeense partners, was dat een heel nuttig projekt, voor de Roemenen en stellig ook voor henzelf. Wat doe je zo een schat aan informatie en ervaring op.
Samenvatting
Wat heb ik hier nu proberen te zeggen?
Een drietal dingen:
a. De tijd is voorbij dat we clandestien en via specifieke organisaties hulp konden/moesten verlenen. Er zijn totaal nieuwe relatie-patronen met Oost-Europa ontstaan. We zullen kreatief moeten zijn in ons nadenken welke steun we kunnen verlenen.
Welke steun dat moet zijn hangt allereerst af van de mening van de broeders en zusters in Oost-Europa.
b. We zullen veel meer moeten gaan samenwerken dan tot nu toe het geval is geweest. Er is vooral veel meer 'overzicht' nodig van wat er 'per land' gebeurt. We zullen ons niet alleen op een specifieke gemeente in een bepaald land moeten richten, maar ook op het gehele land waarin we mensen kennen.
c. Er is behoefte aan een aantal mensen die bereid zijn om een deel van hun (liefst ruim beschikbare hoeveelheid) tijd te geven aan de hulp aan een specifiek land. Er zal, naar ik verwacht, veel mogelijkheid zijn voor inbreng van zeer uiteenlopende mensen. Tegelijkertijd dienen we ons te hoeden voor de mogelijkheid dat we iets gaan opzetten dat al ergens anders goed gebeurt.
En als iemand nu zegt: ..'t is een mooi bevlogen verhaal, maar het werkt vast niet!", dan dank ik hem of haar voor het eerste deel van de opmerking, maar zou ik onze skepsis over de haalbaarheid van dat alles wel eens willen toetsen! Zo is dit hele verhaal dan ook bedoeld: dat we samen uitvinden of dit een manier is waarop de Heer van de Kerk ons verder leidt om het goede voor Oost-Europa te zoeken.
Hebt u commentaar, wilt u me dat dan doorgeven? Ik zou u erg dankbaar zijn, als u dat in zo'n geval schriftelijk wilt doen. Aan het einde van het vorige artikel, over Bulgarije, werd m'n adres niet vermeld, anders dan bedoeld was.
Dus vermeld ik dat adres nog een keer. Wilt u uw eventuele aanvulling, commentaar, correctie of aanmelding of nog wat anders sturen aan: P.J. van Kampen, Burgemeester Verbrughweg 40. 4024 HR Eck en Wiel. U bent op voorhand zeer bedankt!
Bij de redaktie kwam de vraag binnen of het'mogelijk is om iets (meer) te lezen over aspekten van het gemeente-zijn in de Nederlands Gereformeerde kerken. Daarmee hangt een andere opmerking samen: het kan best zijn dat allerlei gemeenten met dezelfde zaken bezig zijn, maar dat ieder voor zich 'bezig is het wiel uit te vinden'.
De redaktie heeft zich met deze vragen bezig gehouden. We zijn van mening dat het inderdaad goed kan zijn als gemeenten iets over zichzelf vertellen. Daarom een oproep aan de lezers, om (als u denkt dat u met het vertellen over een bepaalde aktiviteit of ontwikkeling in uw gemeente ook andere gemeenten op kunt bouwen) kontakt op te nemen met de redaktie. In onderling overleg kan dan bekeken worden of en zo ja, op welke wijze er in 'Opbouw' verslag kan worden gedaan.
Ter illustratie een bijdrage uit Eindhoven over de 'kerkbuurtmiddagen' die daar in.het gebouw van de Nederlands Gèreformeerde kerk worden georganiseerd.