Ex Libris
1990-02-02
Wat is hervormd op wielen?- Jaargang 34
- nummer 3
Goeie vraag!
Weet u hoe die uitdrukking 'hervormd op wielen' ontstaan is? Maarten 't Hart wist het niet en Hans Werkman heeft het hem verteld: Wie hervormd of gereformeerd op wielen was, ging drie keer op wielen naar de kerk; bij de doop in de kinderwagen, bij het trouwen' in de koets, bij de begrafenis in de lijkwagen. Verder deed zo iemand niet aan godsdienst: Dat heb ik gelezen in een nieuw boek van Hans Werkman: Een Avond in de Polderkamer. Het is een bundel met negen verhalen waarvan zeven al eerder gepubliceerd zijn in tijdschriften of in het Nederlands Dagblad.
Het titelverhaal gaat over een lezing die de schrijver gehouden heeft voor een club van homo's, 'nichten', noemt hij ze. Hij spreekt over Willem de Merode voor wie de homo's belangstelling hebben omdat zij menen dat die net zo was als zij zijn. Dat laatste is een duidelijke vergissing, maar dat hebben ze, ook na de lezing, niet zo goed door. Werkman vertelt aardig over deze ervaring, de homo's komen sympathiek over.
Het verhaal aan het slot gaat ook voor een belangrijk deel over Willem de Merode. Het is knapper geconstrueerd dan het titelverhaal. Het eerste is weinig meer dan een verslag, het laatste heeft veel meer de kenmerken van een verhaal. Ook hier het wanbegrip voor het werk van de dichter. Op brutale manier wordt De Merode vervormd .bij een theaterstuk dat soms op een platte manier van onbegrip en wansmaak getuigt. De regisseur van het stuk erkent ook: "ik heb me twee maanden lang dag en nacht met hem beziggehouden, maar ik snap niets van die man met zijn sublimatiecomplex."
Hoé ver het onbegrip en de wansmaak gaan, blijkt wel uit de woorden van een criticus die na de opvoering van het stuk in een forum zit: "Tja, de dichter wilde altijd maar naar het kruis - een ander kruis dan wij bedoelen." Het is in wezen dezelfde heiligschennende taal als door Seth Gaaikema op Oudejaarsavond werd gebruikt, dezelfde woordspeling met kruis.
Je kunt merken dat Werkman veel met literatuur bezig is. Hij heeft veel gelezen en hij weet hoe je een verhaal in elkaar kunt zetten. Het leidt er wel toe dat een lezer soms denkt: dat lijkt op ... en dan noemt hij een naam van een schrijver.
Met veel plezier heb ik gelezen: Goeie vraag. De schrijver is aanwezig bij een mondeling schoolonderzoek literatuur. Uit ervaring weet ik dat je daar gekke dingen kunt beleven.
Zo ook hier. De kandidaat geeft de domste antwoorden, heeft geen benul van wat hij heeft gelezen en reageert herhaaldelijk met: Goeie vraag. Natuurlijk overdrijft Werkman' een beetje, maar dat hoort bij het vertellen.
Het is een aardige bundel geworden.
De verhalen zijn van heel verschillende aard en dat is ook van de kwaliteit te zeggen. Sommigen zullen misschien vinden dat Werkman zich in zijn woordkeus te veel aanpast bij wat momenteel gangbaar is; het gevaar van grofheid is inderdaad soms aanwezig.
Een Avond in de Polderkamer telt 119 bladzijden, is uitgegeven bij Kok in Kampen en kost f 21,75.