Vastgelopen
1990-05-11
Maarten was een hardwerkende man van 45 Jaar. Op zijn werk had hij een paar keer promotie gemaakt.- Jaargang 34
- nummer 10
Twee avonden In de week volgde hij een cursus. Hij was aktief in de kerk, bezocht een bijbelkring, miste nooit op gemeenteavonden. Hij zat voor de 3e keer In de kerkeraad. De zondag probeerde hij vrij te houden voor zijn gezin.
Halverwege vorig jaar ging het niet meer. Maarten kon op zijn werk de aandacht er niet meer bijhouden. Hij had het gevoel dat er niets uit zijn handen kwam. Toch kwam hij doodmoe thuis. Als hij 's avonds probeerde te studeren drong de tekst nauwelijks tot hem door. Met lood in de schoenen ging hij naar de kerkeraad en op huisbezoek. In het weekend was hij thuis, maar hij kon zich er niet meer toe zetten om iets met zijn gezin te doen. Als er mensen op visite kwamen zag hij ook daar als een berg tegenop.
Een kombinatie
Maarten's verhaal is een voorbeeld van iemand die is 'vastgelopen'. Het ging niet langer meer, de rek was eruit. Er is geen direkte aanleiding waarom het juist nu niet langer meer ging. Waarschijnlijk is er sprake van een kombinatie van faktoren: meer verantwoordelijkheid op het werk, veel avonden bezet, kursus, kerkeraad.
Het gebeurt wel vaker dat mensen in een soort 'groeimodel' terecht komen waarbij op alle fronten tegelijk een appèl op hun talenten wordt gedaan. Stuk voor stuk hadden alle aspekten van het leven Maarten's warme belangstelling: alles tegelijk en steeds meer werd hem teveel. Daarnaast kwam hij in een levensfase terecht waarbij groei niet vanzelfsprekend meer is, terwijl de omgeving dat nog wel van hem vroeg.
Draagkracht en draaglast
Waarom loopt iemand vast? Opgemerkt moet worden dat iedereen in zijn leven vast kan lopen. In de levensgeschiedenis van mensen zien we bepaalde aspekten ontstaan die hem kwetsbaar maken, andere die hem weerbaar maken. Het gaat vaak om een subtiel evenwicht van faktoren die de mens in balans houden of hem uit zijn evenwicht brengen.
Men spreekt in dit verband ook wel van de verhouding tussen draagkracht en draaglast: wanneer de last die iemand met zich mee draagt gedurende langere tijd zwaarder is dan wat die persoon aankan, loopt hij vast. Een eenvoudig griepje kan dan de inleiding zijn tot een lange ziekteperiode: de balans was immers al veel langer verstoord. (Een extreem voorbeeld van een griep die gevolgd wordt door een langdurige ziekte is het autobiografische 'Ver heen' van Prof. P.C. Kuiper).
Ook wordt wel gesproken van beschermende en bedreigende faktoren.
Voorbeelden van beschermende faktoren zijn: een goede lichamelijke konditie, een redelijk harmonieus gezin, voldoende uitingsmogelijkheden.
Bedreigende faktoren kunnen o.a. ziekte, te grote werkdruk, veel innerlijke spanningen en de overgang naar een nieuwe levensfase zijn. pe crisis is dan het gevolg van het feit dat iemand zichzelf niet meer voldoende kon beschermen tegen de bedreigende faktoren. De beschermende faktoren zijn verminderd enlof de bedreigende faktoren zijn sterker geworden.
Kenmerken
In de periode dat het minder goed met Maarten ging viel een aantal zaken op. Die veranderingen in zijn gedrag kunnen min of meer typerend genoemd worden voor mensen die zijn 'vastgelopen'.
- Vroeger organiseerde Maarten van alles en nog wat. Zijn omgeving zag hem als een 'gangmaker'. Hij nam het initiatief voor een gemeenteavond, zette een puzzeltocht voor de school uit, organiseerde een festiviteit op zijn werk. Nu kwam er niets meer uit zijn handen. Hij zag tegen alle aktiviteiten op, ook als hij er vroeger heel graag heen zou zijn gegaan.
- Hij kon heel weinig meer aan zijn hoofd hebben. Het leek wel of de auto's buiten veel meer lawaai maakten, of de kinderen veel vaker ruzie maakten en of de muziek altijd harder aanstond.
- Het beeld dat Maarten van zichzelf had werd negatiever: "ik kan niets", "alles breekt me bij de handen af".
Ook God leek veel verder weg dan vroeger. Hij ging twijfelen aan zichzelf en aan zijn geloof. Tegelijk voelde hij zich schuldig dat er zo weinig uit zijn handen kwam. Van iemand op zijn leeftijd mocht je toch nog wel wat meer verwachten?
- Het leek wel of zijn wereld ineenschrompelde.
Vroeger volgde hij de plaatselijke politiek, spelde de krant, zorgde voor een kaartje voor de zieken, dacht aan de verjaardagen van familieleden, had belangstelling voor de hobbies van zijn vrouwen de rapporten van zijn kinderen. Nu moest hij overal aan herinnerd worden.
En ook dan leek het hem nog niet te raken.
- Maarten was altijd een enthousiaste persoonlijkheid. Nu was er van dat enthousiasme weinig meer over: zijn reakties waren vlak. Het was hem allemaal om het even. Of het zou toch wel nooit iets worden, dat nieuwe idee van de jeugdvereniging.
- Een of twee keer in het jaar liep hij een griepje op, maar de dokter zou niet rijk van hem worden. Nu voelde hij zich voortdurend niet lekker en had regelmatig lichamelijke klachten.
Beterschap
Inmiddels gaat het weer goed met Maarten. Het heeft wel bijna een jaar geduurd. De problemen kostten hem zoveel psychische energie dat er weinig energie voor andere zaken overbleef. Een sabbathsjaar, zou je bijna kunnen zeggen. Dat jaar was nodig om een aantal zaken op een rijtje te zetten. Van een crisis in je leven kun je ook iets leren. Hij heeft nieuwe afspraken met zichzelf, zijn gezin, zijn werk en de kerk gemaakt.
Het heeft zijn omgeving ook wel tijd en moeite gekost om te wennen aan het feit dat Maarten tijdelijk heel weinig aan kon. Ze rekenden misschien wel wat teveel op hem. Hij kwam een tijdje weinig meer in de kerk, werkte halve dagen, wandelde veel. Zelfs bezoek kon hij niet altijd aan. Ziek en toch niet ziek. Voor de hardwerkende Maarten minstens zo moeilijk te begrijpen als voor zijn omgeving.
Toen het weer iets beter ging kostte het hem én de mensen in zijn omgeving moeite om niet meteen weer in het oude patroon terug te vallen.
Vooral als de kerk een beroep op hem deed was het moeilijk om nee te zeggen. Maar als hij niet nee zei deed zijn lichaam dat wel.
Het kostte tijd om tot een nieuw evenwicht te komen. Maarten is blij dat hij er de tijd voor kreeg. En zijn omgeving beseft des te meer dat men zuinig moet zijn op mensen zoals hij.