Boekbespreking
1989-03-17
In de vorige nummers van 'Opbouw' werd een reis door de geschiedenis van de gereformeerde kerkbouw gemaakt. De serie was gebaseerd op het boek 'Honderdvijftig jaar gereformeerde kerkbouw', dat in 1986 bij uitgeverij Kok verscheen. In dit boek komt een groot aantal aspekten van het gereformeerde kerkgebouw ter sprake: de plaats in het dorps- en stadsbeeld, het exterieur; de binnenzijde, de visie op de liturgische inrichting, de orgels, beeldende kunst in het kerkgebouw. De eindredaktie was in handen van twee bekende mensen op het terrein van de geschiedenis van de kerkbouw: Dr. Regn. Steensma en Dr. C.A. van Swigchem. In totaal hebben 12 auteurs aan het boek meegewerkt.- Jaargang 33
- nummer 6
Hun afzonderlijke hoofdstukken vormen doorgaans een afgerond geheel. Een gevolg hiervan is wel dat de inhoud van de hoofdstukken elkaar soms overlapt.
Zo komt de visie van dr. Abraham Kuyper op het gereformeerde kerkgebouw herhaalde malen ter sprake.
Wat de inhoud van het boek betreft valt op dat de auteurs zich welwillend uitlaten ten opzichte van hedendaagse ontwikkelingen en veel kritischer staan tegenover het verleden.
Inderdaad is er op dat verleden heel wat aan te merken en uit het boek blijkt dat het denken in termen van macht en op grond van starre vooroordelen in de gereformeerde kerken geen uitzondering was. Aan de andere kant mag nooit vergeten worden met hoeveel liefde veel gereformeerden met een klein inkomen offerden voor een eigen kerkgebouwen in hun eenvoud veel tijd gaven voor die gereformeerde kerk waar ze zich zo nauw bij betrokken voelden.
Helaas zijn er in het boek enkele fouten geslopen. Zo zijn de onderschriften van enkele foto's verwisseld (met bv. als gevolg dat er een Peugeot uit de jaren zestig staat voor een kerk die volgens het onderschrift in 1934 werd afgebroken). In de afbeelding van een sculptuur aan de buitenzijde van de Kloppersingelkerk in Haarlem kan ik onmogelijk Abraham Kuyper herkennen; het smalle profiel met puntbaard lijkt mij meer bij Calvijn te horen.
Soms kan de lezer er slechts met moeite achter komen wat de kenmerken zijn van een bepaalde bouwstijl; wat dat betreft zou een korte uitleg van deze stijlen de leesbaarheid hebben vergroot.
De kritiek op de inhoud van het boek neemt niet weg dat het zeer de moeite van het lezen waard is. Het biedt een schat aan gegevens, ook ter bezinning op de inrichting van onze eredienst. 'Honderdvijftig jaar gereformeerde kerkbouw' is bovendien bijzonder mooi en in glansdruk uitgevoerd. De ruim 350 illustraties maken het niet alleen tot een leesboek, maar ook tot een publikatie om in een verloren uurtje door te bladeren. Vooral de schitterende afbeeldingen in kleur in het hoofdstuk over de beeldende kunst na 1945 zijn het bekijken meer dan waard. Dankzij subsidie van het Prins Bernhardfonds en het ministerie van WVC kan de prijs naar verhouding van wat het boek biedt laag genoemd worden.
Dr. Regn. Steensma en Dr. C.A. van Swigchem: Honderdvijftig jaar gereformeerde kerkbouw.
Uitgave: Kok, Kampen; 238 pagina's, 364 illustraties; prijs: 55 gulden.