Beklemmend
2010-12-10
Ik heb jarenlang in bordelen Afrikaanse prostituees bezocht. Het lezen van Zeg dat je bij hen hoort brengt bij mij de herinneringen aan deze vrouwen met kracht naar boven. Want het boek gaat over hen. Niet dat het boek gaat over Afrikaanse prostituees. Het boek bevat verhalen over Afrikaanse kinderen die overleven in huiveringwekkende omstandigheden. De veerkracht en de overlevingsdrang van de kinderen maakt het boek tot een hoopvol boek. Tegelijk is er weinig fantasie voor nodig om de lijn door te trekken van een van de meisjes uit het boek naar een volwassen vrouw achter een prostitutieraam.- Jaargang 54
- nummer 24
Sterke vrouw
Ik zie haar weer voor me… een grote sterke vrouw. Altijd als mijn maatje en ik bij haar in de buurt kwamen werden we binnengeroepen om even te praten en vooral de Bijbel te lezen en te bidden. Op een avond kwam haar pooier haar kamer binnen om te kijken wie er op bezoek was en om haar te manen met ons op te schieten… er moest gewerkt worden. Vuur schoot uit haar ogen toen ze hem weg stuurde. Terwijl de deur al lang weer dicht was stond ze op, beende hem achterna en riep hem toe: ‘these are my guests in my room. I talk with them as long as I want!’ Zo’n krachtige Afrikaanse vrouw! Een paar weken later werden we gebeld door de vreemdelingenpolitie met de vraag of we haar wilden opzoeken in een politiecel. Daar zat ze als een bang vogeltje, onherkenbaar. Er was niets over van de krachtige christenvrouw uit het bordeel. Ze zou zo de volwassen Yewi uit het tweede verhaal van Zeg dat je bij hen hoort kunnen zijn geweest.
Romantisch beeld
Veel mensen hebben een romantisch idee van Afrika en zeker van de Afrikaanse kerk. En ik snap dat ook wel.
In mijn eigen werk als dominee tussen verschillende culturen maak ik ook soms iets mee van de sterke gemeenschap van de Afrikanen. Dan krijg ik een hekel aan onze vergadercultuur en verlang ik ernaar het leven zo te ondergaan als Afrikanen dat op sommige momenten zo goed kunnen.
Uwem Akpan, de schrijver van Zeg dat je bij hen hoort is een Afrikaans christen. Hij is geboren in Nigeria en heeft gestudeerd en gewerkt in verschillende landen van Afrika. Je proeft in het boek de liefde voor Afrika.
Maar het is geen romantisch beeld van Afrika dat hij schetst. Zeg dat je bij hen hoort bevat 5 verhalen over kinderen die zich afspelen in 5 verschillende Afrikaanse landen. In het kleine leven van kinderen en hun families gaat het over grote problemen waar Afrika mee worstelt. Het gaat over de lelijkheid van de armoede, diepgewortelde corruptie, bloedige rassenstrijd, wreed eigenbelang en geloof dat scheiding brengt tussen mensen. De dubieuze rol die de kerk in dit alles soms speelt wordt, niet onder de tafel geveegd.
Beklemmend
Het boek is een bestseller geweest in Amerika. Het heeft er zelfs op nummer 1 gestaan van de boeken top-tien!
Tijdens het lezen heb ik me daar over verbaasd. Het is namelijk helemaal geen fijn boek om te lezen. Regelmatig heb ik het boek met weerzin weggelegd. Het zijn verhalen die je helemaal niet wilt lezen omdat je niet wilt weten wat er in gebeurt. Omdat je de beklemming niet wilt voelen die zich van je meester maakt op het moment dat het verhaal nog over een onschuldig kind gaat terwijl je voelt dat een donkere wolk van dreiging boven het kind hangt. Omdat je walgt van de leugen waarin kinderen worden gemangeld en van de kerk die daar gewoon in mee doet.
Hartenkreet
De titel komt terug in het laatste verhaal. Een hartverscheurend verhaal over een Ruandees gezin met een Hutu vader en een Tutsi moeder waar de vader in bijzijn van zijn kinderen het hoofd van de moeder moet doorklieven om het leven van zijn kinderen te redden. Het is de opdracht die het jonge meisje van haar moeder meekrijgt: zeg dat je bij hen hoort. Het zinnetje loopt als een rode draad door het boek. In elk verhaal krijgt de titel weer een andere lading voor het kind dat centraal staat. Maar de titel raakt ook de lezer. Zeg dat je bij hen hoort is een beklemmend boek. En hoe verder je leest, hoe beklemmender het appel dat de titel op je doet. Zeg dat je bij hen hoort is voor mij een hartenkreet geworden om de kinderen van deze verhalen niet in de steek te laten. De schrijver zelf zegt dat het een hoopvol boek is. En hij heeft gelijk. Ondanks de beklemming is er toekomst omdat kinderen een geweldig vermogen bezitten om te leven. Door het perspectief te kiezen van het kind heeft bijna elk verhaal een open einde. Wat doet het kind als het volwassen geworden is met de ervaring waardoor zijn of haar leven getekend is? Je beseft dat er wel wat nodig is voor een echt hoopvolle toekomst. Er zijn mensen nodig die aan hun kant willen staan.
Voor wie het aandurft om in fictie iets van een verschrikkelijke werkelijkheid van Afrika onder ogen te zien is het een prachtig boek. Het laat je niet meer los.
Akpan, U. (2010), Zeg dat je bij hen hoort Brandaan Barneveld. 368 p. € 22,50.
Ds. Peter Strating is NGK-predikant van de Havenkerk in Den Haag.