Een luisterboek dat prikkelt tot tegenspraak
2010-10-15
Ruard Ganzevoort, eerder actief in de NGK, nu PKN-lid en VU-hoogleraar praktische theologie, schreef samen met onderzoekers Erik Olsman en Mark van der Laan Adam en Evert, een boek over de spanning tussen kerk en homoseksualiteit.- Jaargang 54
- nummer 20
De rode draad in Adam en Evert wordt gevormd door de indringende persoonlijke verhalen van jonge mensen met homoseksuele gevoelens en een orthodox-protestantse of evangelische achtergrond. In de verhalen van onder meer Rachel, Peter, Barend, Hans en Mieke is de spanning tussen hun homoseksualiteit en hun geloof in God of de kerk waartoe ze behoren, voelbaar en tastbaar. Dat maakt het boek van Ganzevoort c.s. tot een ‘luisterboek’: een boek dat de lezer dringt om te luisteren naar de verhalen van al die homo’s in (of vaak: uit) de kerk die aan hun broeders en zusters nog nooit hun levensverhaal hebben kunnen vertellen. En die misschien net als Barend - ‘Ik ga niet meer naar de kerk. God moet mij toch niet’ - aan de kerk het beeld hebben overgehouden, dat God bij voorbaat tegen hen is. Daarin zit voor mij de kracht van Adam en Evert: in het appèl op mensen in de kerk – predikanten, ouderlingen, gemeenteledenom te beginnen met luisteren naar de homo’s in hun midden en hen niet te snel in de rede te vallen. Luisteren, doorvragen en laten uitpraten: daarin kan het boek goede diensten bewijzen in al die gemeenten waar homo’s niet lijken te bestaan en waar het gesprek over homoseksualiteit en met homo’s nog moet beginnen.
Beelden
Boeiend is het hoofdstuk waarin de schrijvers de zes beelden (manieren van kijken en denken) bespreken die christenen (hetero’s én homo’s) hanteren in hun omgang met homoseksualiteit: gebrokenheid, zonde, strijd, ziekte, anders zijn en jezelf zijn. Ze zijn op hun sterkst, als ze die verschillende beelden zo neutraal mogelijk en zonder merkbare zendingsdrang bespreken en van kritisch commentaar en zinvolle pastorale adviezen voorzien.
Vooral predikanten kunnen daar veel aan hebben: hoe kan ik binnen het beeld dat de mensen met wie ik spreek, van hun homo zijn hebben, voorkomen dat zij in hun worsteling God of zichzelf kwijtraken?
Griekse en Romeinse cultuur
Instructief zijn de beschouwingen in het boek over de wisselende beoordeling van (homo)seksualiteit in andere tijden en culturen en binnen de kerk van alle eeuwen. Daarbij zijn Ganzevoort c.s. veel eerlijker over de grote ruimte die er in de Griekse en Romeinse cultuur van de eerste eeuwen (toen het Nieuwe Testament werd geschreven) was voor homoseksuele contacten dan de theologen die al weer geruime tijd geleden riepen: ‘Wij weten meer dan Paulus’. Ook al laten de schrijvers van Adam en Evert tegelijk overtuigend zien dat een begrip als homoseksuele geaardheid echt pas van de laatste anderhalve eeuw dateert.
Kritische noten
Toch moet ik ook een stel kritische noten kraken. Sterk in het boek zijn de psychologische analyses, maar met wat ze over Genesis 2 en 10 schrijven, zijn ze in de valkuil gestapt van het lezen en duiden van Bijbelgedeelten via een bril met dikke, hypermoderne psychologieglazen. Sterk is het boek in zijn schets van de belangrijke rol die de seksualiteit speelt in de identiteit van een mens.
Maar het slaat door, als het de seksuele omgang tot de kern van ons mens-zijn rekent, miskent de alles veranderende identiteit die een mens in Christus vindt en lijkt nauwelijks besef te hebben van de diepe vervulling die relaties in Gods Koninkrijk en Christus’ gemeente kunnen geven, als seksuele omgang wegvalt of weg moet vallen.
Sterk in het boek is de stimulans richting pastores om naar homo’s te luisteren en hen te ondersteunen.
Maar voor het in dat begeleidingsproces spreken van woorden die van de Andere kant komen en haaks kunnen staan op menselijke gevoelens en verlangens – in alle voorzichtigheid, maar toch: ‘Zo spreekt de Here’ – laat het in feite geen ruimte.
Sterk is het boek in het pleidooi voor een gemeente die mensen een veilige plek biedt; geen mensen uitsluit, maar insluit. Maar je moet wel erg veel wegsnijden uit het Evangelie van Jezus Christus, ook in de verwoording in Paulus’ brieven, om uit te komen bij de stelling: ‘Als de kerk al een grens trekt, dan kan die alleen liggen bij ongeloof ’.
Sterk is het boek, als het aanhangers van de traditionele uitleg van de Bijbelse ‘homoteksten’ prikkelt om niet te snel te zeggen: ‘het staat er toch’, maar om te vragen: gaat het bij wat de Here hier en daar in zijn Woord zegt, over hetzelfde als waar het vandaag bij homoseksualiteit om gaat?
Maar dat in de gang door de Bijbel van Gods schepping naar Gods Koninkrijk nergens de suggestie meeklinkt dat man-met-man of vrouwmet-
vrouw een alternatief kan zijn voor man-vrouw, dat komt de lezer in de beschouwingen van Ganzevoort c.s. helaas nergens op het spoor.
Dat maakt Adam en Evert behalve tot een boek dat dwingt tot luisteren, ook een boek dat dringt tot tegenspraak.
Ganzevoort, R., E. Olsman en M. van der Laan (2010), Adam en Evert. De spanning tussen kerk en homoseksualiteit.
Ten Have, Kampen.
169 p. € 16,90.
Ad de Boer is redacteur van Opbouw en lid van de NGK Voorthuizen/ Barneveld.