Predikant in hart en nieren
2010-11-26
Engelbertus Zwarteveen was de doopnaam van deze geboren Groninger. Maar geen mens die die naam gebruikte. Het was Bert in de familiekring of Bertus, zoals hij in de volksmond genoemd werd. Zo heb ook ik hem leren kennen in de jaren dat we beiden de gemeente van Kampen dienden: Bertus Zwarteveen. - Jaargang 54
- nummer 23
Bert Zwarteveen was een geliefd mens en een geliefde pastor. Velen in Kampen denken met dankbaarheid terug aan de vijftien jaren die hij als dienstknecht van zijn Heer in Kampen heeft mogen doorbrengen. Een dienst die hij met vreugde vervuld heeft, al is het niet altijd even gemakkelijk geweest.
Statuur
Ds. Zwarteveen had iets voornaams over zich. Hij verscheen altijd keurig in het pak en met een keurig gekamd hoofd. Een spijkerbroek, een wollen trui en een T-shirt behoorden niet tot zijn dienstkleding. Hij had een zekere statuur en iets gedistingeerds over zich. Daarnaast was hij ook een hartelijke en joviale man in de omgang.
Vorig jaar mocht hij nog zijn 50 jarig ambtsjubileum vieren. Vanwege zijn zwakker wordende gezondheid, zowel lichamelijk als geestelijk, is dat op bescheiden schaal gebeurd. In het Zonnehuis in Zwolle, waar hij sinds een paar jaar verbleef. Velen hebben bij die gelegenheid de moeite genomen om hem en Jopie een brief met een foto te sturen en een hartelijke groet. Want ook al waren ze na het emeritaat naar Zwolle verhuisd de contacten zijn gebleven.
Klassiek Gereformeerd
Hij was een predikant in de klassieke zin van het woord. Niet alleen wat zijn uiterlijk betreft, maar ook in theologisch opzicht. Klassiek Gereformeerd.
Hij stond voor het belijden van de kerk en in zijn prediking herkende je zijn Vrijgemaakt Gereformeerde theologische opleiding. In zijn prediking lag de nadruk op Jezus Christus, die het centrum van de Schriften is. Dat klonk in elke preek door.
Ds. Zwarteveen stamde nog uit de tijd, dat je pas trouwde wanneer je de pastorie inging. Hij trouwde in 1959 met Jopie den Boeft, een domineesdochter, zoals dat in die tijd onder theologie studenten niet ongebruikelijk was.
Jopie heeft al die jaren naast Bertus gestaan in dat soms moeilijke en zware ambt. Het is haar op een prima manier gelukt.
Zij was voor Bertus een geweldige tegenover en zijn meest naaste naaste en daarvoor komt haar alle lof toe. Samen hebben zij ook die lastige en verdrietige tijd meegemaakt van de scheuring in de Vrijgemaakte kerken, die een wissel heeft getrokken op de levens van heel wat predikanten en predikantsgezinnen.
En dat was ook bij Bertus nog altijd heel goed te merken.
Gemeenten
Ds. Zwarteveen is in 1959 begonnen in Sliedrecht, een gemeente die hem na aan het hart lag. Hij heeft daar een goede tijd gehad met goede vriendschappen en ook jaren na hun vertrek bleven de contacten bewaard en onderhouden. In zijn tweede gemeente, Voorthuizen (1966-1975), heeft ds. Zwarteveen de scheuring in de Vrijgemaakte Kerken meegemaakt en dat heeft een wissel op zijn leven getrokken. De gemeente van Voorthuizen raakte in 1969 buiten het verband van de Vrijgemaakte Kerken, omdat gemeenteleden uit de Tehuisgemeente (Groningen) werden aanvaard en verder was er ook kritiek op zijn prediking. Toch is hij er niet verbitterd door geworden, maar bleef mild in zijn oordeel. Daarna kwamen Oosterbeek/ Wolfheze in combinatie met Doesburg/Velp. Hier heeft hij niet zo lang gestaan, al is daar wel de liefde voor de Hongaarse broederschap geboren.
Vele malen heeft hij in die tijd broeders en zusters opgezocht achter het ijzeren gordijn. Een activiteit die hij ook vanuit Kampen heeft voortgezet.
Daarnaast was hij bestuurslid van de stichting ‘In de rechte straat’ die zich inzette voor de opvang van ex-priesters en zat hij lange tijd in het bestuur van de Evangelische Omroep.
In 1979 kwam het beroep naar Kampen en daar heeft hij tot aan zijn emeritaat in 1994 mogen werken. Ik heb vijf jaar met Bertus mogen samenwerken in deze grote Nederlands Gereformeerde Kerk, ieder in een eigen wijk, samen met Jan Stuij en Piet Krol. Dat was, denk ik, voor ons allen wel even wennen, verschillend in karakter als we waren, met ieder zijn eigen kwaliteiten en stijl. We hadden onze ontmoetingen ’s avonds na de catechisatie, waar met veel plezier de verhalen uit de oude doos verteld werden. Bertus was misschien wel de meest humoristische van ons allemaal, ook de beste verteller. Hij had gevoel voor gein en kon op een heel onverwachte manier uit de hoek komen, en je verrassen met zijn opmerkingen en zijn droge humor. Je zou willen dat dát er wat vaker uit was gekomen, maar het leven in het glazen huis van de gemeente werkte soms ook verstarrend.
Pastoraat
Bertus’ kracht lag ongetwijfeld in het pastoraat, met name zijn aandacht voor de ouderen. Hij kende hen goed en wist ook wat hen bezighield. En hij had een sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel en dat liet hij ook merken.
Hij kon dan heel fel uit de hoek komen en stak zijn mening niet onder stoelen of banken. Tegelijk was hij ook heel mild en trouw in de zorg voor de schapen die hij onder zijn hoede had.
En Jopie was zijn steun en toeverlaat in het pastoraat. Zij vulde op geweldige manier Bertus aan en deed dat met liefde en trouw.
Uit allerlei reacties blijkt dat velen hem nooit vergeten zijn. Zeker veel ouderen koesteren warme herinneringen aan hen en ook omgekeerd zijn Bertus en Jopie hun oud-gemeenteleden en vrienden nooit uit het oog verloren.
We gedenken ds. Bertus Zwarteveen in dankbaarheid. En onze gedachten en medeleven gaan uit naar zijn vrouw Jopie, hun kinderen en kleinkinderen.
We bidden de Here om kracht en om zijn nabijheid, ook en juist voor de tijd die gaat komen.
Ds. Jan Bouma is predikant van de NGK van Kampen.