Boekbespreking
1990-09-28
De afscheiding van ,1834- Jaargang 34
- nummer 20
Dr. J. Wesseling, De Afscheiding van 1834 in Zeeland dl. 11. De Vuurbaak f 59,00.
Boeken lezen over de Afscheiding is echt iets bijzonders, want dat betekent snuffelen in een stukje boeiende locale geschiedenis. Dr. Wesseling is een deskundige gebleken in het naspeuren van archieven en in het te boek stellen van wat hij heeft gevonden.
Persoonlijk geniet ik van zulke boeken, en naarmate jij) de afgescheidenen beter leert kennen, gaat die tijd ook steeds meer voor je leven.
Het zijn merkwaardige broeders geweest, die afgescheidenen, denk ik wel eens. Vaak wat eigenzinnig en individualistisch, de goeden niet te na gesproken.
Landelijk gezien vertoonde de Afscheiding geen eenheid, een bindende figuur ontbrak. De Afscheiding voltrok zich provincie- of streeksgewijs, o.i.v. van één of meerdere figuren. In het noorden De Cock en Van Velzen, in Gelderland Brummelkamp, in Utrecht Scholte, in Brabant Gezelle Meerburg, en daarnaast zie je plaatselijk allerlei personen op de voorgrond treden, die een eigen stempel drukten op een gemeente.
Aanvankelijk waren de afgescheidenen een heterogeen gezelschap, pas veel later kwam er een duidelijke lijn, maar dat heeft veel tijd en energie gekost.
Zeeland heeft zo z'n eigen Afscheiding gehad. Wesseling beschrijft de Afscheiding op de verschillende eilanden zeer gedetailleerd en tekent de personen, die een rol speelden, uitstekend. Daarbij komt, dat Zeeland kerkelijk gezien een eigen kultuur er op na hield, in belangrijke mate mede bepaald door het geografisch isolement. Dat geeft aan de Afscheiding ter plaatse ook een geheel eigen kleur.
Een centrale rol in de Afscheiding in Zeeland speelt de legendarische ds. H.J. Budding, wiens aktiviteiten uitgebreid beschreven worden. Budding heeft veel voor de Afscheiding gedaan, maar was ook eigenzinnig.
De afzetting van Budding in 1839 als predikant van de Zeeuwse afgescheiden kerken (hij was aanvankelijk predikant van alle kerken) betekende een scheuring in het kerkverband.
Naast de afgescheidenen, spelen ook de ledeboeriaanse gemeenten.
een rol. Uit deze gemeenten zijn de Gereformeerde Gemeenten en de Oud-Gereformeerde Gemeenten voortgekomen. Een paar van hun voorgangers (o.a. Pieter van Dijke) behoorden eerst tot de afgescheidenen.
Behalve de Afscheiding in Zeeland heeft, de inmiddels overleden, dr. Wesseling ook de Afscheiding beschreven in Groningen, Friesland en Overijssel. Ik kan ze ten zeerste aanbevelen.