Een kwestie van temperament
1990-10-12
Ezau en Jakob, een tweeling. Ezau trok er altijd op uit. Expansief, op jacht, houdt van avontuur. Jacob zat liever thuis, bij zijn moeder.- Jaargang 34
- nummer 21
Petrus, de rots. Neemt snel een beslissing, kiest vurig partij. Door God gebruikt als een levende steen in de geschiedenis van de kerk.
Wat is temperament?
We kennen de zegswijze: 'hij is één brok temperament'. Toch is het moeilijk om precies aan te geven wat het 'temperament' precies is.
Misschien kan het begrip het beste worden uitgelegd aan de hand van een voorbeeld.
Drie kinderen fietsen naar school.
Maarten gaat ruim op tijd weg, stopt keurig bij iedere kruising. Zijn fiets ziet er netjes uit, er gaat eigenlijk nooit iets stuk. De fiets wordt keurig neergezet in de stalling. Bas gaat veel te laat weg, hij rijdt stoep op, stoep af, raakt met zijn trapper een keer de straat, verliest onderweg zijn tas. De fiets wordt in het fietsenhok 'gegooid'. Chris is er - voor je gevoel - nauwelijks bij. Hij zit wat te dromen op de fiets en komt daardoor vaak te laat. En je hoopt maar dat hij zijn fiets op slot zet en straks - als de school uitkomt - weet waar hij zijn sleuteltje heeft gelaten.
Drie kinderen onderweg naar hetzelfde doel. In 3 gezinnen proberen de ouders hun kinderen netjes verzorgd op tijd naar school te laten gaan. En toch is hun gedrag heel verschillend.
De manier waarop
lemand's capaciteiten (wat kan iemand, welke talenten heeft hij?) en zijn motivatie (waarom doet iemand iets?) zijn van grote invloed op zijn gedrag. Toch doen mensen met dezelfde mogelijkheden en dezelfde mate van gemotiveerdheid dingen soms op een heel verschillende manier. Dat is dan een kwestie van temperament: de manier waarop iemand iets doet. Ternperarnent, karakter (en persoonlijkheid) hebben met elkaar te maken; bij temperament denken we echter vooral aan eigenschappen die iemand vanaf zijn geboorte heeft meegekregen.
Het karakter wordt mede beïnvloed door faktoren van buitenaf (karakter betekent letterlijk: stempel).
De praktijk
Ouders kunnen erover meepraten.
Drie kinderen in een gezin. Toch zijn ze heel verschillend. Ezau en Jacob, een tweeling zelfs. Opgegroeid in dezelfde omstandigheden, met dezelfde ouders. Toch waren ze bij de geboorte al heel verschillend.
Heel wat ouders voelen 'intuïtief' al heel vroeg het temperament van hun kind aan. De oudste dochter was heel rustig, wilde wel drinken als de fles eraan kwam, ze werd er zelden.
wakker voor. Logeren was geen probleem: in een allder bed sliep ze ook prima. Eigenlijk had je geen kind aan haar. Toen werd er een jongetje geboren. Zijn geboorte leek al één luidkeels protest te zijn. Even moeten waçhten met drinken betekende rood aanlopen en zweten. De wieg was al snel te klein,. de box niet interessant genoeg. Hij klom gewoon over de rand en ging op onderzoek uit. De derde baby leek tussen haar oudere zusje en broertje in te zitten.
Alleen: het eten was een probleem.
Nieuwe dingen: ze moest er altijd aan wennen. Een oppas werd niet geaccepteerd, logeren (wat met de oudste twee prima ging) leek niet meer mogelijk. Een lief kind, maar alleen in de eigen vertrouwde omgeving.
Drie kinderen uit één gezin. Dezelfde ouders, heel verschillende eigenschappen. Die verschillen kunnen niet uit de opvoeding verklaard worden.
Onderzoek
De afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar het temperament van kinderen. De Amerikaanse onderzoekers Thomas en Chess volgden een groot aantal kinderen vanaf de baby-leeftijd tot de volwassenheid.
Ze ontdekten dat het temperament een betrekkelijk stabiele eigenschap is van kinderen. Wanneer een peuter gemakkelijk kontakten legt, snel op onderzoek uit gaat en geen enkel probleem heeft met logeren, zullen we deze eigenschappen bij hetzelfde kind op oudere leeftijd vaak nog steeds waar kunnen nemen.
De Nederlandse promotieonderzoeken op dit gebied lijken deze uitkomsten te bevestigen.
Pasvorm
Dus de opvoeding doet er niets toe?
Eens moeilijk, altijd moeilijk? Een pessimistische gedachte voor ouders die veel opvoedingsproblemen hadden met hun moeilijk te hanteren kind. Gelukkig is dat ook niet de boodschap van het temperamentsonderzoek.
Thomas en Chess hebben de term 'goodness of fit' geïntroduceerd. Ze bedoelen hiermee: de pasvorm in de omgang met het kind. Dat wil zeggen dat ouders moeten proberen zich te voegen bij de aangeboren eigenschappen van het kind. Als een kind 's morgens veel tijd nodig heeft 'om op gang te komen' betekent dit dat het gezin wat eerder op zal moeten staan. Als een kind van aktie en spanning houdt zal er gezocht moeten worden naar aktiviteiten die bij die behoefte aansluiten, bv. een voetbalclub. Natuurlijk: vanaf de studeerkamer gemakkelijk bedacht, maar in de praktijk kost het meer zweetdruppels. En toch, de boodschap die dit temperamentsonderzoek meegeeft is: hoe beter de omgeving erin slaagt een pasvorm te vinden in de omgang met het kind, hoe gunstiger het kind zich zal ontwikkelen.
Een goede pasvorm geeft ook meer mogelijkheden om de scherpe kantjes van het temperament wat bij te slijpen.
Respekt
In een van zijn boeken verwijst dr. Bruce Narramore naar Spreuken 22:6: "Oefen de knaap volgens de eis van zijn weg". Vaak wordt bij deze tekst gedacht aan een strak geleid opvoedingspatroon, maar volgens de auteur is dit geen juiste gedachte. De tekst verwijst naar de unieke wijze waarop de jongen geschapen is, met zijn persoonlijke eigenschappen. Narramore trekt een vergelijking met de weg van een adelaar langs de hemel (Spreuken 30). Vanaf de aarde kunnen we die weg niet begrijpen, toch heeft zijn vlucht een bepaalde bestemming.
Dat wil niet zeggen dat een kind niet bijgestuurd moet worden. Bas moet proberen wat zuiniger op zijn fiets te zijn en Chris moet een goed plekje voor zijn sleuteltje bedenken. Training in gehoorzaamheid is een essentieel onderdeel van de opvoeding.
Opvoeders die geen grenzen durven te stellen aan het gedrag van kinderen zijn geen opvoeders en kweken angstige kinderen.
De grens van de veranderbaarheid van het kind ligt bij zijn unieke eigenschappen.
Het zal geen enkele opvoeder lukken om Bas 'om te toveren' tot iemand die van vroeg tot laat achter de boeken zit. Toch heeft hij wel zijn eigen talenten.
leder kind is uniek, het is geschapen met zijn kleur ogen, zijn lichaamsbouw, zijn gevoeligheden. Ook het temperament hoort daar bij, als een soort vingerafdruk van de Schepper.
Wat God op die unieke wijze geschapen heeft, daar horen wij met respekt mee om te gaan.